O książce „Narzeczone Chopina” Magdy Knedler wydanej przez Wydawnictwo Mando pisze Wiesław Kowalski.
O Chopinie powiedziano i napisano niemal wszystko – można odnieść takie wrażenie, sięgając po kolejną publikację poświęconą jego biografii. Jednak Narzeczone Chopina Magdy Knedler nie próbują wpisywać się w nurt tradycyjnych biografii muzycznych ani nie pretendują do miana muzykologicznego studium. To raczej literacka opowieść, której siłą jest oddanie głosu kobietom obecnym w życiu kompozytora – tym, które kochał, oraz tym, które kochały jego. Przy tym wszystkim książka skłania do refleksji nad tym, czy możliwe jest pogodzenie geniuszu artystycznego z emocjonalną dojrzałością.
Dla krytyka muzycznego, przyzwyczajonego do analizy partytur, interpretacji pianistycznych i kontekstów historycznych, ta książka może okazać się doświadczeniem zaskakującym. W Narzeczonych… Chopin nie jawi się przede wszystkim jako kompozytor – staje się człowiekiem widzianym przez pryzmat intymnych relacji uczuciowych. Nie tych spektakularnych, znanych z historii muzyki, lecz bardziej cichych, prywatnych, często rozgrywających się równolegle lub nawet w opozycji do jego twórczości.
Magda Knedler nie stara się przypisać poszczególnych utworów konkretnym kobietom – nie sugeruje, że dany nokturn powstał z myślą o Konstancji, a preludium o Marcie. Unika uproszczeń. Jej podejście cechuje się ostrożnością wobec biograficznych klisz, co pozwala uniknąć trywializowania Chopinowskiej muzyki. W zamian zadaje pytanie istotniejsze: czy Fryderyk Chopin był zdolny kochać tak, jak potrafił tworzyć muzykę? I czy ci, którzy go kochali, mogli konkurować z jego twórczością?
Z perspektywy melomana zaskakiwać może, jak niewiele muzyki jest w samej treści książki – a jednocześnie, jak głęboko duch muzyki Chopina przenika narrację. Tęsknota, samotność, poczucie niezrozumienia – emocje wyrażone przez bohaterki brzmią znajomo każdemu, kto zna Nocturny czy Mazurki. Książka staje się literackim komentarzem do tego, co w muzyce zostało wyrażone bez słów.
Każda z czterech kobiet, których monologi tworzą strukturę powieści, wnosi do niej inny ton i kolor emocjonalny. Konstancja Gładkowska to młodzieńcza, pełna niewinności tonacja durowa. Maria Wodzińska przypomina elegancki, klasyczny walc z silnym akcentem społecznym. George Sand – dramatyczna, złożona, pełna napięć i kontrastów – to jakby sonata o nieustannych modulacjach. Jane Stirling natomiast to spokojna, melancholijna nuta – jak nokturn grany bez końca przez kogoś, kto nigdy nie przestał kochać.
Dla uważnego słuchacza Chopina te kobiety stają się niemalże uosobieniem jego środków wyrazu. Mimo braku dosłownych odniesień do konkretnych kompozycji, ich emocjonalne portrety oddziałują podobnie jak muzyka – przez nastrój, kolor, napięcie. Fryderyk nie jawi się tu jako centrum opowieści, lecz jako przestrzeń emocjonalna, do której każda z kobiet próbuje się dostać, choć nie każdej jest to dane.
I właśnie wtedy pojawia się pytanie kluczowe – czy Chopin był zdolny do prawdziwej, odwzajemnionej miłości, czy raczej do budzenia uczuć w innych? Z żadną z kobiet nie zbudował trwałej relacji. Miłość Sand – najbardziej dojrzała – również kończy się rozczarowaniem. Jane Stirling pozostaje przy nim do końca, ale wciąż w cieniu, jako osoba oddana, choć niekochana. Konstancja i Maria znikają z jego życia, choć pozostają obecne we wspomnieniach.
Struktura czterech monologów przypomina muzyczną suitę – każda część rozwija inny motyw i wprowadza nowy nastrój. To bardzo muzyczna forma narracyjna, subtelna i konsekwentna. Najbardziej przekonująco wypada George Sand – tu autorka opiera się na bogatym materiale źródłowym: listach, wspomnieniach, relacjach. Postać pisarki zyskuje głębię i autentyczność.
„Narzeczone Chopina” to nie jest książka dla tych, którzy szukają encyklopedycznej wiedzy o kompozytorze. To książka dla tych, którzy chcą zobaczyć, co działo się poza sceną – poza partyturą, poza tonacją. To próba uchwycenia cienia człowieka, który na zawsze pozostanie obecny w świetle własnej muzyki.
Może właśnie na tym polega jego geniusz – że każdemu pozwala usłyszeć coś innego. Coś, czego sam nie był w stanie wypowiedzieć słowami.
fot. Wydawnictwo Mando
absolwent Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Słupsku oraz Studia Wokalno-Aktorskiego Danuty Baduszkowej przy Teatrze Muzycznym w Gdyni. Współpracował z wieloma teatrami w Polsce, m.in. Teatrem Polskim w Bydgoszczy. Ma na swoim koncie ponad 60 ról teatralnych. Od roku 2001 zajmuje się krytyką teatralną.
