Kiedy ostatnio pozwoliliśmy sobie na zwyczajne wygłupy? Bez planowania, zastanawiania się, co pomyślą inni, i sprawdzania telefonu co kilka minut? Z badania Ipsos wynika, że 63 proc. dorosłych uważa, iż bawimy się dziś rzadziej niż dziesięć lat temu. Ponad połowa dostrzega już „kryzys zabawy”. O tym, dlaczego wraz z wiekiem tracimy spontaniczność i czego może nas nauczyć improwizacja teatralna, opowiadają Paweł Najgebauer i Krzysztof Dziubak, twórcy warszawskiego Teatru Humory.
Dzieci potrafią godzinami bawić się bez specjalnych przygotowań. Wystarczy pomysł, odrobina wyobraźni i ktoś, kto zechce włączyć się do zabawy. Dorosłym przychodzi to znacznie trudniej. Przyzwyczajeni do obowiązków, terminów i nieustannego planowania, coraz rzadziej pozwalamy sobie na spontaniczne zachowania. Nawet wolny wieczór wymaga wcześniejszych ustaleń, a kiedy wreszcie znajdujemy chwilę odpoczynku, najczęściej sięgamy po telefon. Tymczasem umiejętność wspólnej zabawy, śmiania się z własnych pomyłek i reagowania na nieprzewidziane sytuacje przydaje się także w codziennym życiu.
Z badania Ipsos przeprowadzonego na zlecenie Ingka Centres wynika, że 63 proc. dorosłych uważa, iż ludzie bawią się obecnie rzadziej niż dziesięć lat temu. Aż 69 proc. respondentów dostrzega, że tradycyjne formy zabawy wypierają ekrany, natomiast 51 proc. wskazuje brak czasu jako jedną z głównych przeszkód. Ponad połowa badanych jest zdania, że świat dotknął „kryzys zabawy”. Wyniki pokazują również, że problemem bywa brak odpowiedniego towarzystwa, na który wskazuje 41 proc. ankietowanych. Z kolei 23 proc. uważa zabawę poza domem za zbyt krępującą.
Dlaczego dorośli boją się wygłupiać?
W dorosłym życiu coraz większą wagę przywiązujemy do tego, jak jesteśmy postrzegani przez innych. Obawiamy się kompromitacji, niezręcznych sytuacji i zachowań, które mogłyby zostać uznane za niepoważne. Spontaniczność przegrywa z potrzebą kontrolowania własnego wizerunku, a zabawa zaczyna kojarzyć się z czymś, na co trzeba znaleźć odpowiedni moment. Paweł Najgebauer, właściciel Szkoły Impro i współtwórca Teatru Humory, zwraca uwagę, że ten sposób myślenia sprawia, iż nawet odpoczynek podporządkowujemy codziennym przyzwyczajeniom.
– Dzieci nie potrzebują specjalnego powodu, żeby się bawić. Dorośli często potrzebują na to wolnego wieczoru, odpowiedniego towarzystwa i miejsca w kalendarzu. Spontaniczność, która kiedyś przychodziła naturalnie, z czasem zaczyna konkurować z obowiązkami, ekranami i obawą przed oceną innych. Coraz częściej wolny czas przeznaczamy na odpoczynek, który nierzadko sprowadza się do scrollowania telefonu – mówi Paweł Najgebauer.
Spontaniczność wiąże się także z umiejętnością podejmowania inicjatywy, reagowania na zachowania innych ludzi i akceptowania sytuacji, których przebiegu nie jesteśmy w stanie przewidzieć. Wymaga pewnej swobody, otwartości i gotowości do popełniania błędów. W świecie, w którym niemal każda aktywność podlega ocenie, takie podejście może wydawać się ryzykowne. Tymczasem istnieje dziedzina teatru, w której nieprzewidziane zdarzenia stanowią podstawę przedstawienia, a pomyłka potrafi wywołać największy śmiech.
W improwizacji nawet pomyłka może być sukcesem
Aktorzy występujący w spektaklach improwizowanych wychodzą na scenę bez gotowego scenariusza i wyuczonych dialogów. Nie znają przebiegu przedstawienia ani jego zakończenia. Wszystko powstaje podczas występu, a kolejne sytuacje rozwijają się dzięki pomysłom wykonawców, ich wzajemnym reakcjom i sugestiom publiczności. Aktor musi uważnie słuchać partnera, przyjmować jego propozycje i umieć wykorzystać nawet najbardziej absurdalny pomysł. Przejęzyczenie, niezręczna odpowiedź czy niespodziewana reakcja mogą całkowicie zmienić kierunek opowieści.
– W improwizacji trzeba odpuścić potrzebę kontrolowania wszystkiego. Nie da się przygotować na każdą sytuację ani z góry wymyślić najlepszego rozwiązania. Trzeba słuchać innych, zaufać ich pomysłom i nie bać się czasem wyjść na głupka. To bardzo uwalniające doświadczenie, szczególnie dla osób, które na co dzień funkcjonują w świecie pełnym planów, terminów i oczekiwań – wyjaśnia Najgebauer.
Improwizacja wymaga współpracy i zaufania. Każdy wykonawca odpowiada za rozwój wspólnej historii, dlatego musi reagować na propozycje pozostałych aktorów i być gotowy do zmiany własnych pomysłów. Czasami najlepsza scena rodzi się z nieporozumienia, przypadkowego słowa albo sytuacji, której nikt wcześniej nie przewidział. Dla osób przyzwyczajonych do starannego przygotowywania swoich działań może to być doświadczenie uwalniające od ciągłego myślenia o rezultacie. W improwizacji liczy się również przyjemność uczestniczenia w wydarzeniu, którego przebieg pozostaje zagadką dla wszystkich obecnych.
Publiczność może zmienić wszystko
Takie zasady obowiązują w warszawskim Teatrze Humory, założonym przez Pawła Najgebauera i Krzysztofa Dziubaka, członków grupy improwizacyjnej Klancyk. W przedstawieniach widzowie mają wpływ na powstające historie. Podpowiadają tematy, proponują skojarzenia i rzucają słowa, które aktorzy wykorzystują do budowania kolejnych scen. Czasem jedna sugestia wystarcza, żeby rozpocząć opowieść rozwijającą się później w zupełnie nieoczekiwanym kierunku.
– Wspólna zabawa zaczyna się wtedy, kiedy przestajemy się zastanawiać, jak wypadniemy i po prostu dajemy się ponieść sytuacji. Widać to doskonale podczas spektakli improwizowanych. Czasem wystarczy jedno słowo z widowni, żeby uruchomić całą historię. Nagle okazuje się, że ludzie, którzy jeszcze chwilę wcześniej się nie znali, razem śmieją się z czegoś, co powstało właśnie w tym momencie. Takiej sytuacji nie da się zaplanować ani odtworzyć – mówi Krzysztof Dziubak, współtwórca Teatru Humory.
Udział publiczności sprawia, że każdy spektakl ma własny, niepowtarzalny przebieg. Aktorzy reagują na pomysły widzów, a ci obserwują, jak ich sugestie zamieniają się w sceniczne sytuacje. Wspólny śmiech pojawia się często w najmniej spodziewanym momencie, kiedy historia przybiera absurdalny obrót albo wykonawcy muszą poradzić sobie z wyjątkowo trudnym pomysłem. Publiczność staje się wówczas uczestnikiem wydarzenia, którego ostateczny kształt zależy również od jej wyobraźni.
Dwadzieścia lat Klancyka i nowa scena komediowa
Za Teatrem Humory stoją artyści od lat związani z polską improwizacją teatralną. Paweł Najgebauer i Krzysztof Dziubak są członkami grupy Klancyk, która w 2026 roku obchodzi dwudziestolecie działalności. Zespół należy do pionierów tej formy teatru w Polsce i przez lata wypracował własny sposób tworzenia komedii opartej na spontanicznych reakcjach, absurdalnym humorze i współpracy z publicznością.
Występy Klancyka przyciągały również artystów niezwiązanych na co dzień z improwizacją. Wśród zapraszanych gości znaleźli się Janusz Gajos, Andrzej Seweryn, Maciej Stuhr, Katarzyna Nosowska, Mariusz Szczygieł i Dorota Masłowska. Wspólne występy pozwalały sprawdzić, jak osoby reprezentujące różne dziedziny kultury odnajdują się w sytuacji, w której nie można wcześniej przygotować swojej roli ani przewidzieć reakcji pozostałych uczestników.
W 2012 roku Najgebauer i Dziubak współtworzyli Szkołę Impro, przez którą przeszło już ponad trzy tysiące uczestników. Zajęcia pozwalają poznawać zasady improwizacji, rozwijać umiejętność współpracy i ćwiczyć swobodne reagowanie na nieoczekiwane sytuacje. Kolejnym przedsięwzięciem obu artystów jest Teatr Humory, działający w centrum Warszawy przy ul. Tytusa Chałubińskiego 8.
Na nowej scenie prezentowane są spektakle improwizowane, stand-up, clown show oraz inne formy komedii na żywo. Wśród występujących artystów znaleźli się Maciej Buchwald, reżyser popularnego serialu „1670”, Michał Kempa i Wojtek Fiedorczuk. Gościnnie pojawił się tam również Hubert Urbański, znany z prowadzenia teleturnieju „Milionerzy”. Twórcy Humorów chcą rozwijać miejsce otwarte na różne odmiany współczesnej komedii, zarówno z udziałem rozpoznawalnych wykonawców, jak i artystów poszukujących nowych sposobów kontaktu z publicznością.
Czy można odzyskać spontaniczność?
Wyniki badania Ipsos pokazują, że wielu dorosłych dostrzega zmiany w sposobie spędzania wolnego czasu. Ekrany coraz częściej zastępują bezpośrednie spotkania, a brak czasu i obawa przed oceną ograniczają gotowość do wspólnej zabawy. Improwizacja teatralna proponuje doświadczenie oparte na uważności, współpracy i akceptowaniu nieprzewidzianych sytuacji. Pozwala również przekonać się, że pomyłka może stać się źródłem śmiechu, a absurdalny pomysł początkiem interesującej historii.
Twórcy Teatru Humory przekonują, że spontaniczność można rozwijać niezależnie od wieku. Wystarczy gotowość do słuchania innych, odrobina dystansu do samego siebie i zgoda na to, że nie wszystko musi przebiegać zgodnie z planem. Właśnie na takich zasadach powstają przedstawienia improwizowane, w których aktorzy i publiczność każdego wieczoru wspólnie odkrywają, dokąd zaprowadzi ich wyobraźnia.
Teatr Humory