Tegoroczne rozstrzygnięcie zwraca uwagę na trzy odmienne realizacje telewizyjne, wśród których znalazła się także jedna z ostatnich wielkich kreacji zmarłego w sierpniu Jana Frycza.
spektakl "Wycinka" - od lewej Andrzej Szeremeta, Jan Frycz i Bożena Baranowska (fot. A. Petrovych/archiwum TVP)
„Prałat” w reżyserii Marcina Libera oraz „Wycinka Holzfällen” Krystiana Lupy zostały laureatami Nagrody im. Stefana Treugutta za osiągnięcia w Teatrze Telewizji. Jury Polskiej Sekcji Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Teatralnych (AICT) przyznało również wyróżnienie Oldze Sarzyńskiej za rolę w spektaklu „Ruda” Wawrzyńca Kostrzewskiego.
Decyzję o przyznaniu nagród podjęto 4 listopada 2026 roku podczas posiedzenia jury Nagrody im. Stefana Treugutta, ustanowionej przez Polską Sekcję AICT w celu wyróżniania osiągnięć artystycznych Teatru Telewizji. Nagrody przyznano w dwóch kategoriach: produkcja własna oraz przeniesienie przedstawienia teatralnego na ekran telewizyjny.
W kategorii produkcja własna jury nagrodziło „Prałata” w reżyserii Marcina Libera, którego premiera w Teatrze Telewizji odbyła się 13 kwietnia 2026 roku. Autorem dramatu jest Michał Kmiecik. Spektakl podejmuje temat księdza Henryka Jankowskiego, kapelana Solidarności, oraz ujawnionych po latach oskarżeń dotyczących jego przemocowej działalności i wykorzystywania seksualnego nieletnich.
Twórcy zdecydowali się na przewrotną konstrukcję dramaturgiczną. Głównym bohaterem przedstawienia jest diabeł Robert, który przybywa do redakcji Teatru Telewizji, aby powstrzymać realizację spektaklu o prałacie. Ta groteskowa sytuacja pozwala przyjrzeć się mechanizmom społecznego przyzwolenia, przemilczania krzywd i budowania autorytetów, których działalność przez lata pozostawała poza publiczną krytyką.
W głównej roli wystąpił Juliusz Chrząstowski jako Robert Diabeł. Rafał Dziwisz zagrał Prałata, Andrzej Kłak dyrektora Teatru Telewizji, Helena Urbańska reżyserkę, a Dawid Ogrodnik pojawił się w dwunastu epizodach kuszenia. W obsadzie znaleźli się również Agnieszka Kwietniewska, Magdalena Maścianica, Dagna Dywicka, Oskar Jarzombek, Mateusz Bernacik i Adam Szustak.
Za scenografię i kostiumy odpowiada Mirek Kaczmarek, muzykę skomponował Marcin Macuk, autorem zdjęć jest Marcin Łaskawiec, a montaż przygotowała Julia Oleksy. Adaptację i reżyserię powierzono Marcinowi Liberowi.
Dla Libera i Kmiecika była to kolejna współpraca z Teatrem Telewizji. Wcześniej na ekran trafiło ich przedstawienie „Ale z naszymi umarłymi”, zrealizowane pierwotnie w Teatrze im. Stefana Żeromskiego w Kielcach. „Prałat” powstał natomiast od początku jako samodzielna produkcja telewizyjna.
W kategorii przeniesienie jury wyróżniło „Wycinkę Holzfällen” w reżyserii Krystiana Lupy. Telewizyjna realizacja słynnego przedstawienia, opartego na powieści Thomasa Bernharda, miała premierę w dwóch częściach, 1 i 8 grudnia 2025 roku.
Pierwotna inscenizacja powstała w 2014 roku w Teatrze Polskim we Wrocławiu i szybko zyskała rangę jednego z najważniejszych przedstawień Krystiana Lupy. Spektakl był prezentowany na międzynarodowych festiwalach, zdobywając uznanie za przenikliwą analizę środowiska artystycznego, jego ambicji, konformizmu, wzajemnych zależności i moralnych kompromisów.
Akcja rozgrywa się podczas przyjęcia wydanego przez małżeństwo Auersbergerów po pogrzebie Joany, artystki związanej z wiedeńskim środowiskiem twórczym. Spotkanie dawnych znajomych staje się okazją do bezlitosnego rozrachunku z ich życiem, artystycznymi aspiracjami i społecznymi pozami.
Telewizyjna realizacja była przedsięwzięciem wyjątkowym. Po blisko dziesięciu latach od ostatnich prezentacji przedstawienia udało się ponownie zgromadzić niemal cały jego oryginalny zespół aktorski. Odtworzono scenografię, wykorzystano zachowane kostiumy i rekwizyty, a Krystian Lupa powrócił do swojej inscenizacji, przygotowując jej wersję przeznaczoną dla telewizyjnej publiczności.
W obsadzie znaleźli się Piotr Skiba jako Thomas Bernhard, Halina Rasiakówna i Wojciech Ziemiański jako małżeństwo Auersbergerów, Marta Zięba jako Joana Thul, Ewa Skibińska jako Jeannie Billroth oraz Jan Frycz w roli Aktora Teatru Narodowego. W przedstawieniu wystąpili także Bożena Baranowska, Andrzej Szeremeta, Adam Szczyszczaj, Michał Opaliński, Marcin Pempuś, Anna Ilczuk i Jadwiga Ziemińska.
Szczególne miejsce w tym przedstawieniu zajmuje kreacja Jana Frycza, który zmarł 15 sierpnia 2026 roku w wieku 72 lat. Aktor wcielił się w postać zaproszonego na przyjęcie artysty Teatru Narodowego, człowieka przekonanego o własnej wielkości i pozycji w świecie sztuki. Jego występ należy do najbardziej pamiętnych fragmentów „Wycinki”. Frycz budował tę postać z charakterystyczną dla siebie precyzją, wydobywając jej próżność, samozadowolenie i groteskową potrzebę uznania.
Telewizyjna „Wycinka Holzfällen” pozostaje jednym z ostatnich zarejestrowanych świadectw jego wielkiego aktorstwa. Frycz należał do najważniejszych polskich aktorów teatralnych i filmowych, przez lata współpracował z Krystianem Lupą, Jerzym Jarockim i Mikołajem Grabowskim. Jego śmierć nastąpiła zaledwie kilka miesięcy po telewizyjnej premierze przedstawienia.
Za adaptację, reżyserię, scenografię i reżyserię światła odpowiada Krystian Lupa. Przekład powieści Bernharda przygotowała Monika Muskała, kostiumy zaprojektował Piotr Skiba, muzykę skomponował Bogumił Misala, a materiały wideo opracowali Karol Rakowski i Łukasz Twarkowski. Autorem zdjęć telewizyjnej realizacji jest Adam Sikora, za montaż odpowiada Milenia Fiedler.
Obie części spektaklu trwają łącznie ponad trzy godziny. Rejestracja dołączyła do archiwum Teatru Telewizji, w którym znajdują się także inne realizacje przedstawień Lupy, między innymi „Kalkwerk”, „Immanuel Kant” i „Wymazywanie”.
Jury postanowiło również przyznać indywidualne wyróżnienie aktorskie Oldze Sarzyńskiej za rolę w spektaklu „Ruda” w reżyserii Wawrzyńca Kostrzewskiego. Przedstawienie miało premierę w Teatrze Telewizji 20 października 2025 roku.
„Ruda” opowiada historię Małgorzaty Sarzyńskiej, malarki związanej z Jelenią Górą. W postać artystki wcieliła się jej córka, Olga Sarzyńska. Ten osobisty wymiar przedsięwzięcia nadaje przedstawieniu dodatkową głębię. Aktorka odtwarza losy własnej matki, jej relacje rodzinne, życie uczuciowe, twórcze ambicje oraz zmagania z codziennością.
Autorami scenariusza są Małgorzata Sikorska-Miszczuk i Wawrzyniec Kostrzewski. W obsadzie, obok Olgi Sarzyńskiej, znaleźli się między innymi Maria Maj, Piotr Adamczyk, Agata Kulesza, Adam Ferency, Wojciech Brzeziński, Michał Czernecki, Agnieszka Podsiadlik, Maria Ciunelis, Tomasz Sapryk i Mariusz Bonaszewski.
Scenografię przygotowała Ewa Gdowiok, kostiumy Ewa Krauze, muzykę Piotr Łabonarski, zdjęcia Wojciech Suleżycki, a montaż Jakub Motylewski.
Olga Sarzyńska urodziła się 5 listopada 1984 roku w Jeleniej Górze. Jest absolwentką Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie, którą ukończyła w 2007 roku. Na scenie debiutowała w jeleniogórskim Teatrze im. Cypriana Kamila Norwida w „Kordianie” w reżyserii Adama Hanuszkiewicza.
W swojej karierze współpracowała między innymi z warszawskim Teatrem Dramatycznym, Teatrem Polonia, Och-Teatrem i Teatrem Kamienica. Od września 2012 roku należy do zespołu Teatru Ateneum w Warszawie.
W Ateneum występuje obecnie między innymi jako Sibylle w „Eks” Mariusa von Mayenburga w reżyserii Artura Tyszkiewicza, Anna w „Grupie krwi” Anny Wakulik w reżyserii Wojciecha Urbańskiego oraz Daphna w „Złych Żydach” Joshuy Harmona w reżyserii Macieja Kowalewskiego. Bierze również udział w przedstawieniu „Chamowo” według Mirona Białoszewskiego, wyreżyserowanym przez Mikołaja Grabowskiego. Wcześniej grała tytułową rolę w „Merylin Mongoł” Nikołaja Kolady w reżyserii Bogusława Lindy.
W Teatrze Telewizji zadebiutowała w 2007 roku w spektaklu „Cztery kawałki tortu” Wojciecha Smarzowskiego. Wystąpiła także między innymi w „Weselu” w reżyserii Wawrzyńca Kostrzewskiego oraz „Listach z Rosji” tego samego reżysera.
Za rolę Anki w „Lamencie na Placu Konstytucji” w reżyserii Krystyny Jandy otrzymała Nagrodę im. Jana Świderskiego za debiut teatralny.
Wyróżnienie za „Rudą” jest kolejnym ważnym osiągnięciem w jej dorobku, tym bardziej osobistym, że aktorka podjęła się sportretowania własnej matki.
O tegorocznych rozstrzygnięciach zdecydowało jury w składzie: Tomasz Miłkowski (przewodniczący), Jan Bończa-Szabłowski, Marzena Dobosz, Łukasz Maciejewski, Grzegorz Mrówczyński oraz Katarzyna Michalik-Jaworska, pełniąca funkcję sekretarza jury.
Nagroda nosi imię Stefana Treugutta (1925–1991), wybitnego historyka literatury, krytyka teatralnego i wieloletniego kierownika literackiego Teatru Telewizji. Treugutt odegrał istotną rolę w kształtowaniu artystycznej rangi telewizyjnej sceny, traktując ją jako samodzielną formę twórczości, zdolną do podejmowania ambitnego repertuaru i rozwijania własnego języka artystycznego.
Nagroda ustanowiona przez Polską Sekcję Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Teatralnych przypomina o jego dorobku i podkreśla znaczenie Teatru Telewizji w polskim życiu teatralnym.
