Uroczystość wręczenia nagród odbyła się 21 października 2026 roku w Domu Literatury w Warszawie.
Wręczenie nagród w Domu Literatury w Warszawie / Zeszyty Poetyckie
Michał Galiński za dramat „Szkoda” oraz Bartosz Kozera za „Wezuwiusza” zostali laureatami pierwszej edycji Ogólnopolskiego Konkursu Dramaturgicznego im. Gabrieli Zapolskiej. Do konkursu zakwalifikowano 34 dramaty, spośród których kapituła wyłoniła dziewięć nominowanych utworów.
Nagroda im. Gabrieli Zapolskiej została ustanowiona z inicjatywy redakcji „Kuźni Literackiej”, kwartalnika literacko-artystycznego „LiryDram” oraz „Zeszytów Poetyckich”. Jej celem jest wspieranie współczesnej dramaturgii i promowanie autorów podejmujących istotne problemy społeczne. Patronką konkursu została Gabriela Zapolska, której twórczość, zwłaszcza „Moralność pani Dulskiej”, pozostaje jednym z najważniejszych przykładów polskiego dramatu krytycznie przyglądającego się społecznym obyczajom i relacjom międzyludzkim.
W pierwszej edycji konkursu uczestniczyli autorzy z Polski i Czech. Do oceny zakwalifikowano 33 dramaty polskie oraz jeden nadesłany z Czech. Prace oceniano anonimowo, a nazwiska autorów pozostawały nieznane członkom kapituły do czasu rozstrzygnięcia konkursu.
Michał Galiński, autor nagrodzonego dramatu „Szkoda”, urodził się w 1990 roku. Pochodzi z Raciborza, obecnie mieszka w Krakowie. Zajmuje się twórczością literacką, w tym poezją i dramaturgią. Jego zainteresowania literackie obejmują doświadczenia związane ze Śląskiem, jego historią, językiem i społeczną tożsamością.
W „Szkodzie” Galiński opowiada historię Heleny i Alojza, małżeństwa emerytów mieszkających w Rydułtowach. Ich dom zaczyna pękać wskutek szkód górniczych. Helena od czterech lat zapisuje w zeszycie kolejne uszkodzenia budynku, licząc na odszkodowanie i możliwość przeprowadzki do bezpiecznego mieszkania. Alojz, emerytowany górnik, próbuje własnymi siłami ratować fundamenty, potajemnie znosząc do piwnicy wiadra z betonem.
Wizyta rzeczoznawcy ujawnia narastający od lat konflikt między małżonkami. Dla Heleny zniszczony dom jest zagrożeniem, z którego należy się wydostać. Dla Alojza pozostaje częścią życia związanego z kopalnią, pracą i miejscem, któremu poświęcił wiele lat. Przyznanie, że działalność górnicza doprowadziła do zniszczenia ich domu, oznaczałoby dla niego konieczność zakwestionowania własnej przeszłości.
Istotną rolę w dramacie odgrywa język. Urzędowa polszczyzna rzeczoznawcy zderza się ze śląską mową Alojza, odsłaniając różnice w sposobie rozumienia rzeczywistości. Galiński przygląda się również samotności dwojga ludzi, którzy przez lata wspólnego życia stopniowo tracili zdolność porozumienia.
Historia małżeństwa z Rydułtów pozwala autorowi opowiedzieć o przemijaniu, przywiązaniu do miejsca i konsekwencjach przemysłowej historii Śląska. Pękający dom staje się obrazem rozpadu świata, którego bohaterowie przez całe życie bronili.
Drugim laureatem został Bartosz Kozera, scenarzysta, reżyser i dramaturg związany z polskim środowiskiem filmowym. Jest autorem scenariuszy filmów krótkometrażowych „Kamień” i „Dzień dobry”, prezentowanych i nagradzanych na festiwalach w Polsce i za granicą.
Napisał również scenariusz filmu fabularnego „Czarna owca” w reżyserii Aleksandra Pietrzaka, którego premiera odbyła się w 2021 roku. W jego dorobku znajdują się także scenariusze serialowe, między innymi do produkcji „Pod powierzchnią” i drugiego sezonu „Gangu Zielonej Rękawiczki”. Pracował ponadto jako drugi reżyser przy filmie krótkometrażowym „Sukienka” Tadeusza Łysiaka, nominowanym do Oscara.
Doświadczenie filmowe Kozery znajduje odzwierciedlenie w sposobie konstruowania sytuacji dramatycznych i budowania postaci. W nagrodzonym „Wezuwiuszu” autor wykorzystuje groteskę, absurd i czarny humor, przyglądając się społecznym przemianom w Polsce po 1989 roku.
Akcja dramatu rozgrywa się w sieciowej restauracji fast food. Wśród bohaterów znajdują się kierownik Robert, nazywany Kiero, jego zastępczyni Kicha, pracownica Pati oraz nowo zatrudniony Młody. Ich codzienność podporządkowana jest korporacyjnym zasadom, a rzeczywistość za oknami restauracji przypomina Polskę początku XXI wieku.
W tle pojawiają się wydarzenia związane z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej w 2004 roku, postacie życia politycznego i odniesienia do kultury popularnej. W restauracji narasta poczucie zagrożenia, którego kulminacją staje się wybuch związany z fryturą. Katastrofa niszczy twarze pracowników i burzy dotychczasowy porządek.
Korporacyjny zarząd próbuje zapanować nad sytuacją, wykorzystując mechanizmy komunikacji kryzysowej i public relations. Poszkodowani wracają do pracy, a restauracja stopniowo przeobraża się w narodową manufakturę produkującą gigantyczną „Flagę Ogólną”, złożoną z symboli narodowych.
Kozera tworzy satyryczny obraz społeczeństwa uwikłanego w mechanizmy konsumpcji, korporacyjnej zależności i narodowych mitów. Tytułowy Wezuwiusz przywołuje stan nieustannego zagrożenia, do którego bohaterowie z czasem przywykają. Ich próby sprzeciwu ustępują miejsca codziennemu przystosowaniu.
Do finału pierwszej edycji Nagrody im. Gabrieli Zapolskiej zakwalifikowano dziewięć utworów. Oprócz nagrodzonych Michała Galińskiego i Bartosza Kozery nominacje otrzymali: Adam Ciszewski za „Naszą tajemnicę”, Przemysław Karbowski za „Dziadostwo”, Jagoda Madej za „Wielkie wymieranie”, Magdalena Suska za „Korponautkę”, Magdalena Szuster za „Tu nie. Opowieści cmentarne”, Marcin Teodorczyk za „Szkołę rodzenia” oraz Mikołaj Woźniak za „Chwyty przytrzymujące”.
Prace oceniała kapituła złożona z przedstawicieli środowiska literackiego i teatralnego. W jej skład weszli Irmina Kosmala, redaktorka naczelna „Kuźni Literackiej”, Marlena Zynger, redaktorka naczelna „LiryDramu”, Dawid Jung, pomysłodawca nagrody i redaktor naczelny „Zeszytów Poetyckich”, dramaturżka Dagmara Kacperowska, dramaturg Igor Frender oraz krytyk literacki Zbigniew Milewski.
Organizatorzy zapowiedzieli publikację nagrodzonych utworów w 2027 roku. Dramaty Michała Galińskiego i Bartosza Kozery znajdą się w antologii wydanej w serii Biblioteka Współczesnego Dramatu przy „Zeszytach Poetyckich” oraz w specjalnym numerze kwartalnika „LiryDram”. Ich twórczość będzie również prezentowana i omawiana na łamach „Kuźni Literackiej”.
Planowane są spotkania autorskie z laureatami i nominowanymi oraz czytania performatywne konkursowych tekstów. Organizatorzy chcą w ten sposób umożliwić dramatom dalsze funkcjonowanie w obiegu literackim i teatralnym.
Laureaci pierwszej edycji wejdą na rok w skład kapituły kolejnego konkursu. W 2027 roku do grona jurorów dołączy także Krzysztof Kędziora, dyrektor Teatru im. Aleksandra Fredry w Gnieźnie.
Podczas uroczystości 21 października w warszawskim Domu Literatury wręczono również Nagrodę im. Romana Śliwonika za poezję. Jej laureatem został Czesław Markiewicz.
