Ministra kultury Marta Cienkowska i prezydent Łomży Mariusz Chrzanowski podpisali 5 października aneks do umowy, który przedłuża współprowadzenie teatru do końca 2030 roku.
fot. MKiDN
Teatr Lalki i Aktora w Łomży pozostanie instytucją współprowadzoną przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Od przyszłego roku wzrośnie także minimalna kwota, jaką resort będzie przeznaczał na działalność łomżyńskiej sceny.
Dotychczasowa umowa obowiązywała do 31 grudnia 2026 roku. Aneks daje teatrowi kolejne cztery lata współfinansowania przez samorząd i budżet państwa. Od 2027 roku Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego ma przekazywać instytucji dotację podmiotową w wysokości co najmniej 734 tys. zł rocznie. To o 100 tys. zł więcej niż wynosi gwarantowana obecnie kwota. Miasto Łomża zobowiązało się natomiast do dotacji podmiotowej w wysokości nie mniejszej niż 2,8 mln zł rocznie.
Oznacza to, że od 2027 roku teatr będzie miał zagwarantowane z obu źródeł co najmniej 3,534 mln zł rocznie dotacji podmiotowej. Kwota może być wyższa, ponieważ w umowie określono minimalny poziom finansowania.
Warto spojrzeć na te liczby w dłuższej perspektywie. Kiedy w listopadzie 2023 roku podpisywano pierwszą umowę o współprowadzeniu Teatru Lalki i Aktora w Łomży, miasto zobowiązało się przekazywać instytucji co najmniej 2,3 mln zł rocznie, a ministerstwo – nie mniej niż 500 tys. zł. Gwarantowany poziom finansowania wynosił więc wówczas łącznie 2,8 mln zł. Od 2027 roku minimalna suma będzie wyższa o 734 tys. zł.
Także faktyczne wydatki samorządu na teatr rosły w ostatnich latach. W 2025 roku w budżecie Łomży pierwotnie zapisano dla Teatru Lalki i Aktora dotację podmiotową w wysokości 2,525 mln zł. W ciągu roku została ona zwiększona o 45 tys. zł i ostatecznie wyniosła 2,57 mln zł. Teatr otrzymał ponadto z miasta blisko 27 tys. zł dotacji celowej na realizację zadania „Teatr bezpieczny/teatr dostępny – informatyzacja Teatru Lalki i Aktora w Łomży”.
Teatr Lalki i Aktora został objęty współprowadzeniem przez MKiDN od 2024 roku. Był wówczas 22. instytucją artystyczną współprowadzoną przez resort kultury. Dla łomżyńskiej sceny oznaczało to dostęp do stałego finansowania centralnego, a także możliwość otrzymywania z ministerstwa dotacji celowych i inwestycyjnych.
Obecnie jest jednym z czterech teatrów lalkowych współprowadzonych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Obok Łomży są to Teatr Dzieci Zagłębia im. Jana Dormana w Będzinie, Teatr „Pinokio” w Łodzi oraz Teatr Lalki Tęcza w Słupsku.
Współprowadzenie ma dla Łomży szczególne znaczenie także ze względu na skalę działalności instytucji. Teatr jest jedyną stałą sceną teatralną w mieście. Według danych podawanych przez resort kultury przygotowuje co najmniej dwie premiery w sezonie, gra około 300 przedstawień rocznie, które ogląda około 30 tys. widzów. Prowadzi również działalność objazdową, docierając ze spektaklami do miejscowości pozbawionych stałego dostępu do profesjonalnego teatru.
Historia Teatru Lalki i Aktora w Łomży rozpoczęła się w 1987 roku. Jego pomysłodawcą i pierwszym dyrektorem był poeta Henryk Gała. Instytucja rozwijała repertuar przede wszystkim dla dzieci i młodzieży, z czasem rozszerzając swoją ofertę także na dorosłych widzów.
Od blisko trzech dekad teatrem kieruje Jarosław Antoniuk. Łomżyńska scena wykorzystuje zarówno klasyczne techniki lalkowe, jak i teatr przedmiotu, maski, teatr wizualny oraz formy aktorskie. Ważną częścią działalności pozostają projekty edukacyjne i objazdowe. Teatr prezentował swoje przedstawienia również poza Polską – według danych MKiDN gościł w ponad 15 krajach.
Najbardziej rozpoznawalnym przedsięwzięciem instytucji pozostaje Międzynarodowy Festiwal Teatralny „Walizka”, organizowany od lat 80. W kolejnych edycjach uczestniczyły setki teatrów z kilkudziesięciu państw. Festiwal stał się jednym z najważniejszych międzynarodowych wydarzeń lalkarskich organizowanych w Polsce.
Na organizację „Walizki” teatr otrzymuje również osobne wsparcie ministerialne. W 2026 roku MKiDN zwiększyło dotację na festiwal do 250 tys. zł. To środki niezależne od podstawowej dotacji związanej ze współprowadzeniem instytucji.
Decyzja o przedłużeniu współprowadzenia zapada więc w szczególnym momencie. W 2027 roku Teatr Lalki i Aktora będzie obchodził 40-lecie działalności. Nowa umowa obejmie lata 2027–2030 i daje instytucji gwarancję udziału budżetu państwa w jej finansowaniu przez cały ten okres.
W porównaniu z sytuacją sprzed objęcia teatru współprowadzeniem przez MKiDN skala gwarantowanego finansowania wyraźnie wzrosła. W pierwszej umowie z 2023 roku zapisano minimum 500 tys. zł rocznie ze strony ministerstwa i 2,3 mln zł ze strony miasta. Od przyszłego roku będzie to odpowiednio co najmniej 734 tys. zł i 2,8 mln zł. Dla niewielkiej, regionalnej sceny oznacza to stabilniejsze podstawy działalności na kolejne cztery sezony i możliwość planowania repertuaru, działalności objazdowej oraz „Walizki” z kilkuletnim wyprzedzeniem.
