Akademia Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie rozpoczęła 81. rok akademicki.
fot. Anna Kaczmarz
Tegoroczna inauguracja odbywała się w szczególnym momencie, w roku jubileuszu 80-lecia uczelni. Rektor AST dr hab. Grzegorz Mielczarek mówił o pamięci, odpowiedzialności ludzi teatru i potrzebie ochrony wrażliwości w świecie coraz bardziej podatnym na uproszczenia i obojętność. Podczas uroczystości prof. Maja Komorowska otrzymała tytuł doktora honoris causa. Głos zabrał także wiceminister kultury Sławomir Rogowski, zapowiadając szeroki pakiet zmian dotyczących instytucji kultury, artystów i twórców.
2 października Akademia Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie zainaugurowała 81. rok akademicki. W uroczystości uczestniczyli przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, rektorzy krakowskich uczelni, reprezentanci teatrów, instytucji kultury i organizacji współpracujących z Akademią. Tegoroczna inauguracja przypadła w roku 80-lecia AST, jednej z najważniejszych polskich uczelni artystycznych kształcących kolejne pokolenia aktorów, reżyserów, dramaturgów i twórców teatru tańca.
Wystąpienie rektora AST dr. hab. Grzegorza Mielczarka było jednym z najważniejszych punktów uroczystości. Jubileusz stał się okazją do przypomnienia ludzi, którzy przez osiem dekad tworzyli Akademię, ale również do postawienia pytań o odpowiedzialność obecnego pokolenia za jej przyszłość.
Mielczarek przywołał obraz „słoja pamięci” z „Kwiatów polskich” Juliana Tuwima, do którego trafiają kolejne odpryski wspomnień. Fragmenty poematu mają zabrzmieć podczas przygotowywanego przez AST jubileuszowego widowiska z udziałem absolwentek i absolwentów uczelni. Pamięć w przemówieniu rektora oznaczała ciągłość instytucji tworzonej przez kolejne roczniki studentów, pedagogów, pracowników i absolwentów.
„Naszym zadaniem jest sprawić, aby za kolejne dziesięciolecia ktoś mógł powiedzieć: «To pokolenie również miało odwagę» – odwagę artystyczną, intelektualną, pedagogiczną, instytucjonalną, a przede wszystkim odwagę podjęcia odpowiedzialności za kulturę” – mówił rektor AST.
Sporo miejsca w swoim wystąpieniu Grzegorz Mielczarek poświęcił miejscu teatru we współczesnym świecie. Przywołał Bertolta Brechta i jego przekonanie, że teatr powinien angażować się w rzeczywistość, aby móc tworzyć jej skutecznie działające obrazy.
To pytanie pozostaje szczególnie aktualne w rzeczywistości, w której informacja miesza się z dezinformacją, a obrazy wojny, przemocy i ludzkiego cierpienia stały się elementem codziennego strumienia wiadomości. Rektor mówił o odpowiedzialności artystów za sposób opisywania świata oraz o konieczności ochrony wrażliwości. Sztuka może przeciwstawiać się bylejakości, pośpiechowi, uproszczeniom i łatwym odpowiedziom.
„Sztuka może być schronieniem, w którym dbamy o swoją i naszych najbliższych wrażliwość. Nie pozwólmy jednak, by to schronienie stało się samotnią albo – co gorsza – twierdzą” – mówił Mielczarek.
W dalszej części wystąpienia rektor określił sztukę jako możliwe „narzędzie oporu”, zwracając jednocześnie uwagę na jej wspólnotowy charakter.
„Sztuka może być – w tych trudnych czasach nawet powinna – narzędziem oporu. Ale powinna też – a może przede wszystkim – stanowić przestrzeń wspólnoty. Zatem nie samotnia, nie twierdza – raczej enklawa. Mamy to szczęście, że pośród wielu innych enklaw, jakie wykształciła ludzkość, przestrzeń sztuki okazuje się enklawą szczególną: osobną i wspólną jednocześnie. Czasoprzestrzenią, w której rozwijamy i pielęgnujemy swój talent, swoją wrażliwość – i dzielimy się nimi”.
W jubileuszowym roku takie słowa mają dodatkowy ciężar. Osiemdziesięcioletnia historia krakowskiej szkoły teatralnej obejmuje kilka generacji polskiego teatru, zmieniające się języki sceniczne, systemy kształcenia i warunki funkcjonowania kultury. Mielczarek mówił o dziedzictwie Akademii jako zobowiązaniu wobec kolejnych pokoleń. Odpowiedzialność dotyczy zarówno tego, czego i jak uczy szkoła teatralna, jak również warunków, które tworzy młodym artystom.
Rektor podsumował również działania prowadzone podczas minionego roku akademickiego. W Krakowie i we Wrocławiu przeprowadzano remonty, Akademia kupowała wyposażenie dla swoich trzech ośrodków i przygotowywała się do przebudowy Sceny im. Jerzego Treli.
Część działań dotyczyła bezpośrednio bezpieczeństwa i komfortu studentów. Uczelnia kupiła defibrylatory, a w Krakowie uruchomiona została pierwsza kabina akustyczna.
Nowy rok akademicki oznacza również przyjęcie kolejnej grupy studentów. Podczas inauguracji odbyła się tradycyjna immatrykulacja. Naukę na pierwszym roku Wydziału Aktorskiego w Krakowie rozpoczęło 28 osób, na Wydziale Reżyserii i Dramaturgii – 8, natomiast na Wydziale Teatru Tańca w Bytomiu – 22 osoby.
Podczas inauguracji obecny był podsekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego dr Sławomir Rogowski. W jego wystąpieniu pojawił się temat zmian, z którymi mierzy się obecnie polska kultura: nowych warunków pracy artystów, funkcjonowania instytucji oraz rozwoju sztucznej inteligencji.
Rogowski mówił również o roli uczelni artystycznych i odpowiedzialności profesorów przekazujących swoją wiedzę oraz doświadczenie kolejnym pokoleniom twórców.
Szczególnie istotna była deklaracja dotycząca przygotowywanych przez resort zmian systemowych.
„Państwo poprzez swoje instytucje musi się zmieniać i nadążać za wyzwaniami. W ministerstwie pracujemy nad szerokim pakietem zmian dla kultury – dotyczących instytucji, artystów i twórców. Chcemy stworzyć system odpowiadający na wyzwania rzeczywistości, która funkcjonuje tu i teraz, mając w sobie ważny element, jakim jest kultura” – powiedział wiceminister Sławomir Rogowski.
To ważna deklaracja resortu, szczególnie w środowisku uczelni teatralnej, której absolwenci za kilka lat będą wchodzić na rynek pracy i mierzyć się z jego obecnymi problemami. Zmiany sposobów zatrudniania artystów, sytuacja instytucji publicznych, bezpieczeństwo socjalne twórców oraz konsekwencje coraz szerszego wykorzystywania sztucznej inteligencji bezpośrednio dotyczą przyszłych aktorów, reżyserów i innych osób zawodowo związanych ze sztukami performatywnymi.
Inauguracja była także okazją do uhonorowania osób związanych z Akademią i polską kulturą.
Srebrnym Medalem za Długoletnią Służbę została odznaczona Joanna Szymska. Prof. Barbara Hanicka otrzymała Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, natomiast prof. Anna Piotrowska została uhonorowana Odznaką Honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej”. Odznaczenia wręczył wiceminister Sławomir Rogowski.
Wręczono również Medale AST. Otrzymali je prof. dr hab. Krzysztof Globisz, prof. dr hab. Dorota Segda oraz dr hab. Beata Guczalska. Medalem Akademii uhonorowano także Barbarę Sztraub, byłą kwestor uczelni.
Nazwiska Globisza i Segdy mają w jubileuszowym roku szczególne znaczenie. Oboje od lat pozostają związani z krakowską szkołą zarówno jako artyści, jak i pedagodzy. Beata Guczalska należy natomiast do grona ważnych badaczek teatru i pedagogów Akademii. Jubileusz dzięki takim wyróżnieniom jest również okazją do przypomnienia, że historię szkoły tworzą konkretni ludzie, a jej pozycja budowana jest przez kolejne generacje pedagogów i pracowników.
Centralnym wydarzeniem inauguracji było nadanie prof. Mai Komorowskiej tytułu doktora honoris causa Akademii Sztuk Teatralnych. Laudację wygłosiła prof. dr hab. Agnieszka Glińska, reżyserka, pedagożka, a przed laty studentka Mai Komorowskiej.
„Lista osiągnięć nie wystarcza, by opowiedzieć Maję Komorowską, chciałabym mówić też o tym, czego nie uchwyci żaden opis dorobku – mówić o Jej sposobie myślenia, bycia w świecie i wpływie, jaki wywiera na ludzi, którzy mają szczęście z Nią pracować i Ją spotkać” – mówiła Glińska.
Teatr dla Wszystkich jako pierwszy opublikował pełny tekst laudacji prof. Agnieszki Glińskiej wygłoszonej podczas uroczystości. Można ją przeczytać tutaj:
Maja Komorowska doktorem honoris causa AST. Laudację wygłosiła Agnieszka Glińska. Teatr dla Wszystkich publikuje ją pierwszy.
Po odebraniu tytułu Maja Komorowska wygłosiła wykład inauguracyjny poświęcony aktorstwu, pamięci i doświadczeniu. Zwracając się do studentów, mówiła: „Nie bójcie się swojej pamięci, swoich pejzaży, żebyście byli na nie uważni”. Wspominała krakowską szkołę teatralną, swoich pedagogów, pracę z Jerzym Grotowskim i Krystianem Lupą. Studentom rozpoczynającym nowy rok akademicki życzyła „pięknego, twórczego życia” i wiary w to, że – jak powiedział Czesław Miłosz – „sztuka jest największym wysiłkiem ducha”.
Po wykładzie Mai Komorowskiej wystąpili przedstawiciele studentów Marcelina Bińczyk i Oskar Wojciechowski. Uroczystość zakończyły fragmenty prac egzaminacyjnych studentek i studentów II roku Wydziału Aktorskiego, przygotowanych pod opieką Wojciecha Myrczka i Stefanii Kupiec-Chrupczalskiej, z akompaniamentem Konrada Mastyło.
Inauguracja rozpoczęła rok szczególny dla Akademii. Osiemdziesięciolecie krakowskiej szkoły daje okazję do przypomnienia jej historii, absolwentów i pedagogów, ale wystąpienie rektora Grzegorza Mielczarka wyraźnie kierowało uwagę również ku temu, co wydarzy się dalej.
„Naszym zadaniem jest sprawić, aby za kolejne dziesięciolecia ktoś mógł powiedzieć: «To pokolenie również miało odwagę»”.
Odwaga, o której mówił rektor, obejmuje twórczość, edukację i sposób funkcjonowania instytucji. Obejmuje także odpowiedzialność za kulturę w czasie, kiedy zmieniają się społeczne warunki jej funkcjonowania, sytuacja zawodowa artystów i narzędzia, którymi posługują się twórcy.
Akademia rozpoczyna jubileuszowy rok ze świadomością osiemdziesięciu lat własnej historii. Na inauguracji równie wyraźnie zabrzmiało pytanie o następne dekady i ludzi, którzy będą tę historię dopisywać.
Teatr dla Wszystkich jest patronem medialnym obchodów 80-lecia Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie.
