Jedno z najważniejszych wydarzeń poświęconych polskiej reżyserii odbędzie się w Katowicach od 17 do 26 października.
fot. Festiwal Interpretacje
Sześć spektakli konkursowych, realizacje mistrzowskie Jana Klaty i Krystiana Lupy, osobny przegląd Teatru Telewizji, przedstawienia towarzyszące, debaty o polityczności teatru oraz kilka niezależnych gremiów jurorskich – tak przedstawia się program 23. Ogólnopolskiego Festiwalu Sztuki Reżyserskiej INTERPRETACJE. Jedno z najważniejszych wydarzeń poświęconych polskiej reżyserii odbędzie się w Katowicach od 17 do 26 października 2026 roku.
Tegoroczna edycja INTERPRETACJI otwiera nowy rozdział w historii festiwalu. Po raz pierwszy jego głównym organizatorem jest Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach, który przygotowuje wydarzenie wspólnie z Miastem Katowice oraz Katowice Miasto Ogrodów – Instytucją Kultury im. Krystyny Bochenek.
Dyrektorem 23. Ogólnopolskiego Festiwalu Sztuki Reżyserskiej INTERPRETACJE jest Robert Talarczyk – aktor, reżyser i dramaturg, a zarazem dyrektor Teatru Śląskiego. Funkcję kuratora programowego objął Bartosz Cudak, kierownik literacki katowickiej sceny, krytyk teatralny i kurator wydarzeń artystycznych.
Przejęcie przez Teatr Śląski odpowiedzialności za jeden z najbardziej rozpoznawalnych polskich festiwali teatralnych oznacza zarówno kontynuację jego tradycji, jak i próbę wyznaczenia nowych kierunków programowych. Organizatorzy zapowiadają otwarcie INTERPRETACJI na kolejne pokolenia artystów, różne języki współczesnego teatru oraz publiczność, która ma być nie tylko odbiorcą przedstawień, lecz także uczestnikiem rozmowy o kondycji polskiej sceny.
– To dla Teatru Śląskiego ogromna satysfakcja i jednocześnie wielka odpowiedzialność, że od tego roku to właśnie my jesteśmy głównym organizatorem INTERPRETACJI. Przejmujemy festiwal z jego ważną historią i renomą, ale chcemy też nadać mu własną energię i otworzyć go na nowe głosy, nowe języki teatru i nowych widzów. Jestem dumny, że tak ważne spotkanie polskiego teatru odbywa się w Katowicach i że możemy zaprosić tutaj artystki, artystów, krytyków, ludzi teatru i przede wszystkim publiczność z całej Polski – podkreśla Robert Talarczyk.
Hasłem programowym 23. INTERPRETACJI są słowa Konrada Swinarskiego: „Prawda jest pomiędzy”. Zdanie to można traktować jako zaproszenie do przyjrzenia się istocie reżyserii teatralnej – sztuki, która nie ogranicza się do prostego objaśniania tekstu, lecz wydobywa z niego napięcia, sprzeczności i sensy rodzące się w spotkaniu różnych punktów widzenia.
Teatr nie ma tutaj dostarczać jednej, ostatecznej odpowiedzi. Powinien raczej tworzyć przestrzeń do rozmowy, sporu i konfrontowania odmiennych doświadczeń. Znaczenie przedstawienia powstaje „pomiędzy”: pomiędzy sceną a widownią, tekstem a jego współczesnym odczytaniem, intencją twórców a reakcją odbiorców, a także pomiędzy różnymi wrażliwościami, światopoglądami i sposobami opisywania rzeczywistości.
W czasach narastającej polaryzacji i łatwo formułowanych, jednoznacznych ocen festiwal proponuje perspektywę bardziej złożoną. INTERPRETACJE mają stać się miejscem, w którym nie tyle potwierdza się wcześniej przyjęte stanowiska, ile podejmuje próbę zrozumienia tego, co znajduje się pomiędzy skrajnymi racjami. Pełna treść manifestu programowego została opublikowana na stronie festiwalu.
Program 23. INTERPRETACJI został pomyślany jako szeroki przegląd współczesnej polskiej reżyserii. Łączy przedstawienia uznanych twórców, spektakle konkursowe przygotowane przez reżyserki i reżyserów reprezentujących różne pokolenia i estetyki, realizacje Teatru Telewizji oraz wydarzenia towarzyszące.
Program konkursowy wyłoniło trzyosobowe grono selekcjonerskie w składzie: Bartosz Cudak, Michał Centkowski i Wiktoria Tabak. Każda z tych osób patrzy na współczesny teatr z nieco innej perspektywy.
Bartosz Cudak jest kierownikiem literackim Teatru Śląskiego i kuratorem programowym festiwalu. Michał Centkowski zajmuje się publicystyką, krytyką teatralną i kuratorowaniem wydarzeń artystycznych. Wiktoria Tabak jest teatrolożką, krytyczką teatralną i wykładowczynią akademicką. Połączenie perspektywy instytucjonalnej, krytycznej i badawczej pozwoliło stworzyć konkurs prezentujący różne sposoby myślenia o reżyserii i jej znaczeniu we współczesnym teatrze.
Poza konkursem zostaną pokazane dwa spektakle mistrzowskie przygotowane przez artystów, którzy od wielu lat zajmują szczególne miejsce w polskim teatrze.
Pierwszym z nich będą „Krzyżacy” w reżyserii Jana Klaty z Teatru im. Stefana Jaracza w Olsztynie. Drugim – „Wycinka Holzfällen” Krystiana Lupy, przedstawienie Teatru Polskiego w Podziemiu.
Zestawienie tych dwóch realizacji pokazuje rozpiętość programu tegorocznego festiwalu. Jan Klata i Krystian Lupa reprezentują odmienne języki sceniczne, sposoby pracy z literaturą i modele teatru autorskiego. Ich przedstawienia tworzą jednocześnie ważny punkt odniesienia dla konkursu, którego zasadniczym przedmiotem pozostaje sztuka reżyserii.
Do konkursu głównego zakwalifikowano sześć spektakli powstałych w teatrach z Warszawy, Krakowa, Poznania, Olsztyna i Wrocławia. Są to:
W konkursie spotkają się zatem realizacje oparte zarówno na klasycznych dziełach literatury, jak i na tekstach oraz historiach odnoszących się bezpośrednio do współczesnych problemów społecznych. Wybrane spektakle pokazują różne sposoby przetwarzania kanonu, budowania teatralnej narracji i podejmowania tematów politycznych, historycznych oraz tożsamościowych.
O obecnym kształcie polskiej reżyserii nie będzie opowiadać jedna dominująca estetyka. Program został skonstruowany tak, aby skonfrontować rozmaite metody pracy: od nowych odczytań literatury przez teatr ruchu i eksperymenty formalne po przedstawienia wyrastające z potrzeby interwencji w rzeczywistość społeczną.
Istotną częścią programu będzie osobny przegląd realizacji Teatru Telewizji. W jego ramach zaprezentowanych zostanie pięć spektakli:
Włączenie realizacji telewizyjnych poszerza sposób myślenia o współczesnej sztuce reżyserskiej. Festiwal nie ogranicza jej do spektaklu prezentowanego na żywo. Zwraca również uwagę na specyfikę teatru tworzonego z myślą o kamerze, posługującego się środkami właściwymi zarówno scenie, jak i obrazowi telewizyjnemu.
Obecność Teatru Telewizji przypomina również o znaczeniu tej formy w upowszechnianiu teatru i docieraniu z nim do odbiorców, którzy nie zawsze mogą uczestniczyć w przedstawieniach w siedzibach instytucji. To zarazem okazja do rozmowy o tym, jak zmienia się rola reżysera, gdy spektakl zostaje podporządkowany innemu medium, rytmowi montażu i sposobowi prowadzenia uwagi widza.
W programie festiwalu znajdą się także dwa przedstawienia z repertuaru Teatru Śląskiego. Publiczność zobaczy „Strach zżera duszę” w reżyserii Jędrzeja Piaskowskiego oraz „Chłopaków” w reżyserii Krzysztofa Zyguckiego.
Obecność tych przedstawień pozwoli festiwalowej publiczności przyjrzeć się również artystycznemu profilowi instytucji, która od tego roku odpowiada za organizację INTERPRETACJI. Program towarzyszący nie jest więc jedynie dodatkiem do konkursu, ale staje się częścią szerszej prezentacji różnych języków i kierunków współczesnej reżyserii.
INTERPRETACJE nie ograniczą się do prezentacji przedstawień i ogłoszenia werdyktów. Ważnym elementem programu będą dwie debaty poświęcone teatrowi politycznemu, sprawczemu i zaangażowanemu:
Druga z rozmów zostanie zorganizowana we współpracy z Festiwalem Dramaturgii Współczesnej „Rzeczywistość przedstawiona”.
Już same tytuły debat wskazują, że rozmowa będzie dotyczyła nie tylko estetyki współczesnego teatru, lecz również jego odpowiedzialności wobec rzeczywistości społecznej i politycznej. Pojawią się pytania o to, czy scena może wpływać na wspólnotę, jakimi środkami opowiadać o kryzysie instytucji demokratycznych oraz gdzie przebiega granica pomiędzy artystycznym komentarzem, obywatelskim zaangażowaniem a doraźną publicystyką.
Umieszczenie debat w programie podkreśla znaczenie hasła „Prawda jest pomiędzy”. Festiwalowa rozmowa nie ma bowiem prowadzić do narzucenia jednego stanowiska, lecz stworzyć warunki do spotkania różnych poglądów na polityczność teatru, jego społeczną funkcję i realną sprawczość.
Obie debaty odbędą się w klubie festiwalowym, który będzie działał w Restauracji Kryształowa przy ul. Warszawskiej 5 w Katowicach. Miejsce to ma pełnić funkcję przestrzeni spotkań publiczności, artystów, krytyków i pozostałych uczestników wydarzenia.
Najważniejszą nagrodą festiwalu pozostaje Laur Konrada, przyznawany reżyserowi lub reżyserce przedstawienia prezentowanego w konkursie głównym.
O nagrodzie zdecyduje pięcioosobowe jury. Każdy juror dysponuje własną nagrodą w wysokości 11 tys. zł brutto i przekazuje swój głos wybranemu twórcy lub twórczyni. Zdobycie Lauru Konrada wymaga uzyskania co najmniej trzech spośród pięciu głosów. Ostateczny werdykt pokazuje więc nie tylko decyzję całego gremium, ale również indywidualne wybory jego członków.
W jury konkursu o Laur Konrada zasiądą: Wojtek Rodak, Janusz Opryński, Grzegorz Jarzyna, Monika Strzępka oraz Maja Kleczewska.
To skład wyjątkowy również ze względu na historię INTERPRETACJI. Wszyscy jurorzy są laureatami najważniejszej nagrody festiwalu. Wojtek Rodak zdobył Laur Konrada podczas poprzedniej edycji. Grzegorz Jarzyna otrzymał go w 1999 roku, Maja Kleczewska dwukrotnie – w 2006 i 2015 roku, Monika Strzępka w 2013 roku, a Janusz Opryński w 2016 roku.
W jednym gronie spotkają się zatem twórczynie i twórcy reprezentujący różne pokolenia oraz odmienne modele teatru. Ich obecność symbolicznie łączy historię INTERPRETACJI z obecnym kształtem festiwalu. Jurorzy będą oceniać spektakle jako osoby, które wcześniej same uczestniczyły w konkursie i otrzymały jego najważniejsze wyróżnienie.
Osobne wyróżnienie przyzna Jury Nagrody Dyrektorów. W jego skład wejdą Dorota Buchwald, Bartosz Szydłowski i Roman Osadnik – osoby posiadające doświadczenie w kierowaniu instytucjami, tworzeniu programów artystycznych oraz zarządzaniu przedsięwzięciami teatralnymi.
Konkursowe realizacje zostaną w tym przypadku ocenione z perspektywy praktyków odpowiedzialnych za długofalowe budowanie repertuaru i rozwój instytucji. Werdykt będzie więc nie tylko opinią na temat już zrealizowanego przedstawienia, ale może stać się początkiem kolejnego procesu twórczego.
Nagrodą Dyrektorów będzie bowiem zaproszenie laureata lub laureatki do wyreżyserowania spektaklu w Teatrze Śląskim im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach. To wyróżnienie ma bardzo konkretny charakter: daje możliwość kontynuowania pracy artystycznej i przygotowania nowej realizacji na jednej z najważniejszych śląskich scen.
Własną nagrodę przyzna również Jury Społeczne. Zostanie ono wyłonione w otwartym naborze spośród pełnoletnich osób aktywnie uczestniczących w życiu teatralnym i gotowych reprezentować głos widowni.
Nabór rozpocznie się 9 września. Kandydatki i kandydaci będą mogli przesyłać zgłoszenia za pośrednictwem formularza internetowego, który wraz z regulaminem zostanie opublikowany na stronie Festiwalu INTERPRETACJE. W maksymalnie pięciu zdaniach trzeba będzie odpowiedzieć na pytanie: „Przekonaj nas, dlaczego to właśnie Ty powinieneś lub powinnaś zasiąść w Jury Społecznym INTERPRETACJI”.
Wybrane osoby obejrzą wszystkie przedstawienia konkursowe i przyznają Nagrodę Publiczności. Wyróżnienie w wysokości 10 tys. zł ufunduje Prezydent Miasta Katowice.
Powołanie Jury Społecznego podkreśla, że rozmowa o reżyserii nie powinna pozostawać wyłącznie domeną artystów, krytyków i osób zarządzających instytucjami. Festiwal oddaje część odpowiedzialności za werdykt widzom – osobom, dla których teatr jest przede wszystkim przestrzenią spotkania, emocji i osobistego doświadczenia.
Swoją nagrodę przyzna także Teatr Polskiego Radia. Wybrany twórca lub twórczyni otrzyma zaproszenie do realizacji słuchowiska radiowego.
Nagroda otworzy możliwość przeniesienia doświadczeń reżyserii scenicznej do medium opartego przede wszystkim na słowie, głosie, muzyce, dźwięku i wyobraźni słuchacza. Będzie to nie tylko wyróżnienie dla jednej z konkursowych realizacji, ale także propozycja dalszego rozwoju artystycznego oraz spotkania dwóch odmiennych sposobów budowania teatralnego świata.
Rozbudowany system festiwalowych nagród sprawia, że przedstawienia konkursowe będą oglądane z kilku niezależnych perspektyw.
Jury Lauru Konrada stworzą reżyserki i reżyserzy, którzy sami zapisali się w historii festiwalu. Jury Nagrody Dyrektorów spojrzy na propozycje artystyczne z punktu widzenia osób odpowiedzialnych za programowanie i rozwój instytucji. Jury Społeczne będzie reprezentowało publiczność, natomiast Teatr Polskiego Radia oceni potencjał twórców także w kontekście pracy w innym medium.
Tak zaprojektowany system nie podporządkowuje festiwalu jednemu werdyktowi. Pokazuje, że przedstawienie może zostać docenione z różnych powodów: za jakość artystyczną, konsekwencję języka, potencjał dalszej współpracy, zdolność porozumienia się z widownią albo możliwość twórczego przełożenia scenicznej wyobraźni na formę radiową.
O akredytacje festiwalowe mogą ubiegać się przedstawiciele i przedstawicielki mediów oraz twórcy internetowi planujący przygotowanie publikacji poświęconych 23. INTERPRETACJOM.
Ze względu na ograniczoną liczbę miejsc oraz rangę wydarzenia organizatorzy będą przyznawać akredytacje na podstawie indywidualnej oceny zgłoszeń. Osoby zainteresowane udziałem powinny zapoznać się z regulaminem opublikowanym na stronie festiwalu i wypełnić przygotowany formularz akredytacyjny.
Organizatorami 23. Ogólnopolskiego Festiwalu Sztuki Reżyserskiej INTERPRETACJE są Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach, Miasto Katowice oraz Katowice Miasto Ogrodów – Instytucja Kultury im. Krystyny Bochenek.
Partnerami wydarzenia są Teatr Telewizji, Instytucja Filmowa Silesia Film, Kinoteatr Rialto, Teatr Polskiego Radia, Teatr Rozrywki, Pałac Młodzieży w Katowicach, Teatr Nowy w Zabrzu oraz voco Katowice. Festiwal wspierają Restauracja Kryształowa i Rada Mecenasów Teatru Śląskiego.
Wydarzenie zostało dofinansowane ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.
Portal „Teatr dla Wszystkich” objął patronatem medialnym zarówno prezentację programu 23. Ogólnopolskiego Festiwalu Sztuki Reżyserskiej INTERPRETACJE, jak i cały festiwal.
