W artystowskiej bańce

Na pytanie postawione przez Alicję Rasztawicką w tytule jej autorskiego słuchowiska „Co to jest bańka?” można odpowiedzieć pytaniem: a o jaką bańkę chodzi?

W terminologii socjologicznej, najbliższej jak się wydaje, pracy autorki można odpowiedź za Obserwatorium Językowym Uniwersytetu Warszawskiego, że „bańką nazywa się grupę ludzi korzystających z tych samych źródeł internetowych, mających podobne poglądy, zainteresowania itd., do której nie przedostają się treści nieleżące w polu ich zainteresowań. Jako bańkę określa się też wirtualną przestrzeń, w której tacy ludzie przebywają, izolując się od innych baniek”. 

Grupę tworzącą ową bańkę w audycji Alicji Rasztawickiej są młodzi ludzie związani ze środowiskiem artystycznym. Ta tematyka jest bliska autorce, absolwentce Wydziału Badań Artystycznych i Studiów Kuratorskich Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie („Bańka” jest jej dyplomem praktycznym wykonanym pod kierunkiem prof. Bogny Burskiej, opartym w dużym stopniu na licencjackim autoetnograficznym dramacie twórczyni). Opowiadając o wewnętrznych doświadczeniach tej specyficznej grupy ludzi, jaką niewątpliwie są osoby parające się sztuką w różnych jej aspektach, Rasztawicka łączy elementy dokumentu z dramatem okraszonym stosunkowo subtelnym humorem niepozbawionym autoironii. Słyszalne jest to zwłaszcza w końcowej części słuchowiska, w której twórczyni z pomocą coacha, czy raczej coacherki, uczy się przedstawiać.

Dzięki takim zabiegom Alicja Rasztawicka tworzy satyryczny obraz mikroświata nie tylko artystycznego, ale i korporacyjnego, tym bardziej wiarygodnego, że – jak zapewnia autorka – wiele z prezentowanych rozmów zostało przez nią nagranych dyktafonem. A oprócz cytatów z rozmów kwalifikacyjnych mamy tutaj pełno wyświechtanych, pretensjonalnych, niemal idealistycznych sloganów o sztuce, które powtarzane po kilkakroć nadają słuchowisku charakter bliski farsie (a na pewno ocierający się o pastisz), ale też dobitniej obnażają snobizm i kabotynizm środowiska, podkreślając efekt tytułowej bańki.

Zwraca też uwagę nietypowa narracja słuchowiska. Rasztawicka stosuje w nim alinearny układ wydarzeń, powtarzanie scen, co może w pewnym stopniu utrudniać jego percepcję, ale jednocześnie zmusza słuchacza do wzmożonego wysiłku obserwacji rekonstrukcji problemu będącego przedmiotem zainteresowania autorki. Godnym docenienia jest też dynamiczny montaż, który również jest dokonaniem dramaturżki – reżyserki. Rasztawicka bierze także udział w warstwie głosowej „Bańki”, w której swoich głosów użyczyli: Maria Kresa, Klementyna Lamort de Gail i Stanisław Kawecki, prawdziwie oddając charaktery postaci obecnych w świecie artystyczno- korporacyjnym. Oprawę muzyczną stanowi Nocturne in E-flat major, Op. 9 No. 2 Fryderyka Chopina.

Słuchowisko „Co to jest bańka?” zostało nagrodzone w konkursie na najlepsze słuchowisko roku zorganizowanym przez poznańską Fundację Fonorama. Ma ona wśród kilku swoich celów promowanie nie tylko tradycyjnych słuchowisk radiowych, ale też form o charakterze eksperymentalnym. Omawiane dzieło twórczyni związanej obecnie z jedną z internetowych stacji radiowych doskonale spełnia kryteria nietypowości i formalnego nowatorstwa w dziedzinie teatru radiowego.

Radio Kapitał