O „Pippi Långstrump” z Teatru Lalki i Aktora w Wałbrzychu w reż. Jerzego J. Połońskiego na 8. Przeglądzie Nowego Teatru dla Dzieci we Wrocławiu pisze Wiesław Kowalski.
fot. Karol Budrewicz
Pippi Pończoszanka należy do tych bohaterek dzieciństwa, które teatr regularnie próbuje oswoić na nowo. Każde pokolenie szuka w niej czegoś innego: jedni widzą ikonę dziecięcej wolności, inni dziewczynkę wymykającą się społecznym normom, jeszcze inni – figurę samotności ukrytej pod maską nieustannej zabawy. Wałbrzyska realizacja „PIPPI LÅNGSTRUMP” w reżyserii Jerzego J. Połońskiego proponuje jeszcze jeden trop: pokazuje Pippi jako bohaterkę świata cyrku, widowiska i permanentnego ruchu. I właśnie ten wybór okazuje się największą siłą przedstawienia.
Spektakl od pierwszych minut funkcjonuje w rytmie scenicznej atrakcji. Połoński buduje przedstawienie z numerów, gagów, muzycznych wejść i choreograficznych sekwencji, ale nie robi tego po to, by jedynie utrzymać uwagę najmłodszej widowni. Cyrkowa konwencja staje się tu językiem opowieści o bohaterce, która nieustannie wymyka się porządkowi świata dorosłych. Pippi pojawia się niczym artystka objazdowej trupy — zawsze o krok przed innymi, nieprzewidywalna, żyjąca według własnych zasad.
To rozwiązanie okazuje się niezwykle pojemne teatralnie. W przedstawieniu niemal wszystko podporządkowane jest ruchowi: sceny zmieniają się płynnie, akcja nie zatrzymuje się nawet na chwilę, a kolejne obrazy budowane są bardziej przez dynamikę niż psychologiczne dopowiadanie znaczeń. Dzieci reagują natychmiast — śmiechem, skupieniem, spontanicznym komentarzem. Ale spektakl nie gra wyłącznie na dziecięcej energii. Pod powierzchnią widowiska kryje się bardzo precyzyjnie przemyślana opowieść o potrzebie wolności.
Wałbrzyska „Pippi” ciekawie wypada na tle innych współczesnych realizacji tej historii. W wielu polskich inscenizacjach podkreślano już buntowniczy potencjał bohaterki. Krakowski spektakl Maćka Prusaka akcentował jej filozoficzną niezgodę na świat dorosłych i traktował Pippi niemal jak figurę dziecięcej kontestacji. Z kolei warszawska realizacja Agi Błaszczak w Teatrze Rampa stawiała przede wszystkim na musicalową energię i familijną widowiskowość. Połoński wybiera jednak drogę najbardziej teatralną.
Jego spektakl nie psychologizuje i nie próbuje nadmiernie uwspółcześniać Lindgren. Zamiast tego znajduje dla tej opowieści nową formę sceniczną. Cyrk okazuje się przestrzenią idealną dla Pippi, bo rządzi się podobnymi prawami: opiera się na ryzyku, improwizacji, przekraczaniu granic i nieustannym podważaniu tego, co „normalne”. Scenografia i plastyka przedstawienia budują świat celowo zdeformowany — balansujący między dziecięcą wyobraźnią a groteską.
Bardzo ciekawie rozwiązano również samą postać głównej bohaterki. Ta Pippi nie przypomina dziewczynki znanej z ilustracji czy telewizyjnych adaptacji. Kostium odchodzi od stereotypowego wizerunku piegowatej dziewczynki z odstającymi warkoczami. Dzięki temu bohaterka przestaje być muzealnym obrazkiem z dzieciństwa rodziców, a staje się sceniczną osobowością — kimś bardziej współczesnym, mniej „uroczym”, za to dużo bardziej wyrazistym.
W estetyce spektaklu jest też wyraźny rys błazeński i groteskowy. Pippi przypomina tu chwilami klauna lub trickstera — figurę chaosu, która śmiechem i absurdem kompromituje porządek świata dorosłych. Przerysowane maski, cyrkowa deformacja i ekspresyjna fizyczność aktorów budują rzeczywistość balansującą między zabawą a lekkim niepokojem.
Istotną rolę odgrywa muzyka i ruch sceniczny, który można traktować jak serię cyrkowo-ekwilibrystycznych etiud. Aktorzy funkcjonują w ciągłym napięciu ruchowym, a choreografia buduje rytm całego przedstawienia. To teatr, który nie boi się intensywności i świadomie operuje scenicznym nadmiarem — ale robi to z dużym wyczuciem formy.
Najciekawsze wydaje się jednak to, że wałbrzyska realizacja nie próbuje „wychowywać” Pippi ani tłumaczyć jej ekscentryczności. W wielu współczesnych adaptacjach pojawia się pokusa psychologicznego oswojenia bohaterki — dopowiedzenia jej samotności, traumy czy wewnętrznych motywacji. Połoński pozostawia w niej coś nieuchwytnego. Jego Pippi pozostaje siłą chaosu, figurą dziecięcej wolności, która burzy porządek świata wyłącznie dlatego, że ten porządek wydaje się absurdalny.
I może właśnie dlatego ten spektakl działa tak dobrze. Nie zamienia Pippi w szkolną lekcję o tolerancji ani w sentymentalny powrót do dzieciństwa. Pozwala jej pozostać kimś trudnym do oswojenia przez świat dorosłych — dzieckiem, które zadaje pytania, na jakie dorośli dawno przestali sobie odpowiadać.
