Synteza życia Ryśka z Kielc

Właśnie tutaj widać też, jak działa główny bohater. Rysiek od początku korzysta z tego, co ma – z wiedzy, z pamięci, z języka – co daje mu naturalną przewagę. Jacek Mąka, grający starszego Ryśka, niesie ciężar całej konstrukcji już od pierwszej sceny. Patrzy wprost i zaczyna: „Wysoki sądzie”. Mówi do widzów, ale tak, jakby składał zeznanie. Zdanie po zdaniu buduje swoją wersję zdarzeń – spokojnie, logicznie, bez podnoszenia głosu. Wylicza, porównuje, porządkuje fakty. Tłumaczy, że nikogo przecież nie zabił. Odpowiedzialność przesuwa dalej, poza siebie. Gra oszczędnie, bez nadmiaru środków. Jego bohater mówi dużo, ale precyzyjnie. Układa rzeczywistość w ciąg logicznych argumentów – i właśnie dlatego robi wrażenie. A przy okazji wylicza jednym tchem wszystkie skomplikowane nazwy chemikaliów, choćby opowiadając o syntezie fenyloacetonu.

Z kolei Oskar Jarzombek jako młody Rysiek wnosi energię i tempo. Jest szybki, błyskotliwy, momentami naprawdę zabawny. W jego grze widać przyjemność z bycia o krok przed innymi. To ktoś, kto od początku wie, czego chce i jak to osiągnąć.

Dawid Żłobiński jako Shulgin utrzymuje tę postać w półcieniu. Nie robi z niej ani jednoznacznego sumienia, ani efektownego symbolu „ojca chrzestnego psychodelików”. Pojawia się wtedy, kiedy coś jeszcze można zmienić. Mówi o wyborze, ale nie prowadzi za rękę. Dzięki temu to, co w tym spektaklu najważniejsze, nie jest wypowiedziane wprost.

Ważny jest też kontekst. Temat narkotyków wraca dziś w teatrze często, zwykle w cięższym tonie, skupionym na skutkach. Wystarczy przypomnieć „Requiem dla snu” w reżyserii Jakuba Skrzywanka. Hussakowski wybiera inną perspektywę – interesuje go droga. Jak łatwo przejść od wiedzy do działania, od działania do pieniędzy, od pieniędzy do kolejnych decyzji.

Istotna jest lokalność tej historii. Kielce, Skarżysko, Radom są obecne w języku, sprytnie wykorzystując regionalne animozje. Pojawiają się kompleksy, ambicja, potrzeba przekroczenia tego, co „stąd”.

„Profesor” działa więc na wielu poziomach. Daje widzowi przyjemność oglądania – tempo, humor, dobrze poprowadzone sceny, wyraźne postaci. I zostawia coś, co zaczyna pracować później: historię człowieka, który miał wszystkie narzędzia, żeby żyć inaczej, a konsekwentnie wybierał inaczej.

Pod koniec wraca zdanie, które pojawia się na początku spektaklu: „Żeby powiedzieć prawdę, czasem trzeba skłamać”. U Hussakowskiego nie brzmi ono jak efektowna myśl o złożoności świata. Brzmi jak zdanie, które przez lata pozwalało Ryśkowi żyć tak, jak chciał. Każdą decyzję dało się nim podeprzeć. W pewnym momencie jednak staje się ono zasadą – i wtedy wszystko zaczyna układać się zbyt dobrze.

Bo w tej historii nie chodzi o to, że Rysiek nie znał różnicy między prawdą a kłamstwem. On ją znał bardzo dobrze. Po prostu nauczył się z niej korzystać. I w tym sensie „Profesor” nie jest opowieścią o jednym złym wyborze ani o spektakularnym upadku. Jest opowieścią o człowieku, który przez lata przesuwał granicę, aż przestał ją widzieć.

Reszta była już tylko konsekwencją.

Teatr Żeromskiego