W repertuarze spektakl powstały w ramach projektu „Teatr Faktu” oraz przedstawienie „Dziś umarł Prokofiew”.
fot. Katarzyna Kierys / Teatr Mumerus
„Główny Urząd Kontroli. Cenzura w PRL” jest kolejną realizacją w ramach prowadzonego przez Teatr Mumerus projektu „Teatr Faktu”, w którym prezentujemy w formie czytania i wystaw dokumenty (często przedstawiane po raz pierwszy) dotyczące mniej znanych i budzących kontrowersje wydarzeń z historii XX wieku.
Przez cały czas istnienia Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, czyli od roku 1945 aż do 1990 istniała w PRL cenzura prewencyjna, co polegało na tym, iż każda publiczna prezentacja, czy to drukiem (łącznie np. z nekrologami i zaproszeniami), czy to jakiekolwiek widowisko, czy to film musiał być przedtem dopuszczony przez właściwy organ. Podstawową (choć nie jedyną) instytucją tym się zajmującą był Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk. Chcemy zaprezentować podstawowe, zachowane (duża część została zniszczona) dokumenty działalności GUKPPiW, a więc księgę zapisów: podstawę pracy, (niemalże biblię cenzora) czyli każdego dnia aktualizowany zestaw nakazów, nakazów i wskazówek dotyczących materiałów przedstawianych do cenzorskiej kontroli. Ponadto przedstawimy wewnętrzne biuletyny urzędu cenzury będące zbiorem wskazówek dla cenzorów, a także omawiające przyczyny zakwestionowania publikacji. Przedstawimy także teksty, które nie zostały dopuszczone do publikacji (w formie czytania), a także wstrzymane rysunki (w formie niewielkiej wystawy).
Zaprezentują: Agnieszka Dziedzic, Jan Mancewicz, Jacek Milczanowski oraz Wiesław Hołdys (kierownik projektu)
16 września 2025, godz. 19:00, Teatr Zależny, Kraków, Kanonicza 1,
Wstęp wolny
Projekt współfinansowany ze środków Miasta Krakowa.
Spektakl “Dziś umarł Prokofiew” w oparciu o tekst współczesnej polskiej autorki, Moniki Milewskiej, poświęcony jest muzyce przywołanego w tytule Sergiusza Prokofiewa i – przede wszystkim – Dymitra Szostakowicza. Akcja utworu rozgrywa się 5 marca 1953 roku (i w kilku dniach następnych), w dniu w którym umarł Prokofiew (a także Józef Stalin) i oparta jest na poszukiwaniu kwiatów na pogrzeb Prokofiewa, których oczywiście nie można dostać, bo wszystkie zostały przeznaczone na pogrzeb Stalina. Kwiatów tych poszukuje właściwy bohater sztuki Milewskiej, Dymitr Szostakowicz – co przeplatane jest retrospekcjami z życia kompozytorów ukazującymi dramat artysty w państwie totalitarnym. Siła wyrazu jest tym większa, że pojawia się również Józef Stalin. Ale najważniejszym bohaterem spektaklu jest muzyka Dymitra Szostakowicza i Sergiusza Prokofiewa: odtwarzana z nagrań, wykonywana na różnych ciekawych instrumentach, wyśpiewana i wytańczona (także na rolkach).
Wykonawcy:
Dymitr Dymitrewicz Szostakowicz – Jan Mancewicz Józef Wissarionowicz Stalin – Jacek Milczanowski Sergiusz Siergiejewicz Prokofiew – Robert Żurek Nina Szostakowicz – Ewa Breguła
Formaliści – Ewa Breguła, Monika Gigier (od 2023 r.), Anna Lenczewska (do 2021r.), Mateusz Dewera, Robert Żurek
Muzycy – Alicja Margolin, Michał Braszak, Michał Peiker Prowadzący naradę kompozytorów – Agnieszka Dziedzic Reżyseria i przestrzeń: Wiesław Hołdys
Opracowanie muzyczne: Michał Braszak Kostiumy: Dorota Morawetz
W spektaklu wykorzystano fragmenty następujących utworów muzycznych:
Dymitr Szostakowicz:, III, IV, V, VII( “leningradzka” ), IX i XII Symfonia, I Koncert fortepianowy, opera “Lady Makbet mceńskiego powiatu”, piosenka z filmu “Kontrplan”, “Tahiti trot”, oratorium “Pieśń o lasach”, walc nr 2 z “Suity jazzowej:”;
Sergiusz Prokofiew: balety “Romeo i Julia” i “Miłość do trzech pomarańczy”:
Fryderyk Chopin: Etiuda c-moll (“rewolucyjna”) oraz gruzińska pieśń ludowa “Suliko”.
Fragmenty libretta do “Antyformalistycznego rajoka” Dymitra Szostakowicza w przekładzie W. Hołdysa
Projekt współfinansowany ze środków Miasta Krakowa
Partnerzy: Muzeum Archeologiczne w Krakowie i Stowarzyszenie Teatrów Nieinstytucjonalnych STeN w Krakowie
Sponsor – Restauracja Chimera
Premiera wersji plenerowej: 20 lipca 2019, dziedziniec Muzeum Archeologicznego w Krakowie
Premiera wersji piwnicznej: 11 listopada 2019, Teatr Zależny w Krakowie
Partnerzy medialni: portale Dziennik Teatralny, Kulturatka, Kraków zaprasza, Na Scenie info
Fragment recenzji Lesława Czaplińskiego
https://www.facebook.com/leslaw.czaplinski
“Widowisko “Dziś umarł Prokofiew” reżysera towarzysza Wiesława Hołdysa jest przykładem szkodliwego formalizmu teatralnego, obcego zdrowej części społeczeństwa. Ludzie pracy po dniu ciężkiego znoju szukają odpowiedzi na związane z nim pytania i problemy, a nie bachanalii rozwydrzonych aktorów Teatru Mumerus, którzy nie zaznali ciężkiej, uczciwej roboty i z nudów wykonują na scenie niezrozumiałe łamańce, wydzierają się przy wtórze hałaśliwych instrumentów, wpadają w niezdrowy trans, być może po zażyciu środków odurzających. To wysoce szkodliwe zjawisko estetyczne, wypaczające zdrowy gust masowego widza. Mamy nadzieję, że tym chuligańskim, pseudoartystycznym wyczynem zainteresuje się Główna Komisja Repertuarowa i położy mu kres”.
Tak mógłby brzmieć głos na naradzie pod przewodnictwem przywołanego w spektaklu Andrieja Żdanowa.
Albo kolejna recenzja teatralna Władysława Gomułki, choć akurat formalizm mu nie przeszkadzał, ale szkodliwe jego zdaniem treści polityczne.”
