Parking domu handlowego stanie się miejscem performansu, na dachu galerii zatańczą artyści Sasha Waltz & Guests razem z lokalnymi performerami, dawna hala bankowa zamieni się na całą noc w przestrzeń muzyki i snu, a targowisko – w taneczny parkiet. Od 2 do 4 października w Bielsku-Białej odbędzie się pierwsza edycja Wędrującego Festiwalu. W programie mocno obecne są taniec, choreografia i działania performatywne, które wychodzą poza tradycyjną przestrzeń teatralną.
Wędrujący Festiwal jest nowym międzynarodowym festiwalem sztuk interdyscyplinarnych przygotowanym w ramach programu Polskie Stolice Kultury 2026–2028. Pierwszym gospodarzem jest Bielsko-Biała, w przyszłym roku festiwal przeniesie się do Katowic, a w 2028 roku do Kołobrzegu. Za koncepcję artystyczną przedsięwzięcia odpowiada reżyser operowy, dramaturg i librecista Krystian Lada.
Pomysł zakłada, że wraz ze zmianą miasta zmieniać się będzie sam festiwal. W Bielsku-Białej nie powstanie jedno centrum prezentacji ani tradycyjny ciąg scen. Wydarzenia rozlokowano m.in. na parkingach, targowisku, stoku Dębowca, w dawnej hali bankowej i w innych miejscach miasta. Publiczność będzie musiała pomiędzy nimi wędrować, a ruch widza staje się jednym z elementów festiwalowej dramaturgii.
Dla publiczności teatralnej szczególnie interesująca może być silna obecność współczesnej choreografii i performansu.
Sasha Waltz zatańczy „In C” nad miastem
Jednym z najważniejszych wydarzeń będzie „In C Taniec” Sasha Waltz & Guests. Punktem odniesienia jest słynna kompozycja Terry’ego Rileya z 1964 roku, jedno z dzieł, które współtworzyły historię amerykańskiego minimalizmu.
Sasha Waltz przełożyła konstrukcję utworu na język choreografii. Odpowiednikiem 53 muzycznych fraz Rileya stały się 53 figury ruchowe. Wykonawcy korzystają z nich według określonych reguł, zachowując jednak znaczną swobodę decyzji. Mogą wybierać moment przejścia do kolejnej sekwencji i reagować na działania pozostałych tancerzy. Konstrukcja spektaklu za każdym razem powstaje więc na oczach widzów i zależy od wzajemnego słuchania, obserwacji oraz decyzji całej grupy.
W Bielsku-Białej dodatkowym elementem projektu będzie spotkanie międzynarodowego zespołu z miejscowym środowiskiem. Artyści Sasha Waltz & Guests wystąpią razem z lokalnymi tancerzami, choreografami i performerami. Przedstawienie zostanie pokazane 3 i 4 października na najwyższym poziomie parkingu przy Galerii Sfera. Tłem dla choreografii będzie panorama miasta i otaczających je gór.
To jeden z przykładów najważniejszej zasady całego festiwalu: przestrzeń nie pełni funkcji dekoracyjnego dodatku. Wydarzenie zostaje przygotowane z myślą o konkretnym miejscu i o sposobie, w jaki poruszają się w nim wykonawcy oraz publiczność.
„In C” po podbeskidzku
Taneczna realizacja Sashy Waltz otrzyma podczas festiwalu interesujący odpowiednik muzyczny. „In C Podbeskidzie” przygotuje Bielska Orkiestra Kameralna wraz z artystami związanymi z lokalną sceną jazzową i muzyką tradycyjną.
Także tutaj zachowana zostanie otwarta konstrukcja kompozycji Rileya, ale w jej strukturze znajdą się dźwięki związane z Bielskiem-Białą i Podbeskidziem. Organizatorzy zapowiadają m.in. odgłosy maszyn włókienniczych przypominające przemysłową historię miasta oraz brzmienia regionalnych instrumentów. Około czterdziestu wykonawców poprowadzi Mateusz Walach.
Koncert odbędzie się na szóstym piętrze parkingu Galerii Sfera. Nie przewidziano klasycznej widowni: uczestnicy będą mogli poruszać się po parkingu, zmieniając miejsce, a tym samym perspektywę słuchania.
Obie realizacje „In C” tworzą zatem podczas festiwalu rodzaj muzyczno-choreograficznego dialogu. Ten sam utwór Rileya staje się podstawą dla pracy z ciałem, zbiorowością i improwizacją, a następnie zostaje ponownie odczytany poprzez lokalną tradycję muzyczną.
Sakowicz, Czyczel i Grudziński na parkingu Klimczoka
Jeszcze mocniej performatywny charakter festiwalu ujawnia się w projekcie „Tu byliśmy / Tu byłyśmy”. Miejscem realizacji będzie parking przy Domu Handlowym Klimczok. Budynek, niegdyś jeden z symboli nowoczesnego Bielska-Białej, staje się zarazem scenografią i częścią opowieści o pamięci miejsca.
Publiczność będzie przemieszczać się przez kolejne poziomy parkingu. Na tej trasie spotka rzeźby norweskiej artystki Siri Skjerve, działania choreograficzne Alicji Czyczel, Pawła Sakowicza i Wojciecha Grudzińskiego oraz muzyków z Podbeskidzia.
To zestawienie nazwisk szczególnie interesujące dla środowiska współczesnego tańca i performansu. Czyczel, Sakowicz i Grudziński należą do artystów pracujących na styku choreografii, sztuk performatywnych i współczesnych praktyk teatralnych. W Bielsku-Białej nie przygotowują przedstawienia przeznaczonego do oglądania z fotela. Choreografia wpisana zostaje w drogę, którą przemierza również widz.
Warstwę muzyczną stworzą artyści z regionu pod kierunkiem Macieja Szymonowicza. W projekcie wystąpią także Sara Marielle Gaup – śpiew, Piotr Puszyński – gajdy, róg pasterski i piszczałki, Rafał Bałaś – dudy oraz Paweł Feikisz – fujarki. Sam Szymonowicz zagra na trombitach.
W efekcie parking Klimczoka ma stać się na czas festiwalu wielopoziomową instalacją, przez którą przechodzi się fizycznie. Ruch dotyczy więc jednocześnie performerów i odbiorców, a architektura istniejącego budynku wyznacza sposób uczestnictwa w wydarzeniu.
Dziesięć godzin pomiędzy koncertem, performansem i snem
Jedną z najbardziej nietypowych propozycji jest „Bank snów” Hani i Kuby Derej. Dawna hala Banku Gospodarstwa Krajowego przy ul. Teodora Sixta 19 przez dwie noce będzie miejscem dziesięciogodzinnego wydarzenia określanego przez organizatorów jako projekt z pogranicza koncertu, performansu i rytuału.
Od godz. 22.00 do 8.00 Hania i Kuba Derej wykonywać będą nieprzerwaną kompozycję przygotowaną specjalnie dla tego miejsca. Zniknie tradycyjny podział na scenę i widownię. W dawnej sali bankowej znajdą się łóżka, pościel i poduszki.
Można będzie pozostać aktywnym słuchaczem, odpoczywać albo po prostu zasnąć.
Sen nie jest przy tym przypadkowym skutkiem nocnej pory. Stanowi część koncepcji wydarzenia. Uczestnicy będą mogli zapisywać swoje sny, a w ich interpretowaniu ma pomagać badaczka Kinga Kościak. Noc zakończy wspólny poranek przy kawie.
„Bank snów” wyraźnie pokazuje, jak szeroko organizatorzy rozumieją performatywność. Odbiorca nie przychodzi jedynie obejrzeć przygotowanego wcześniej zdarzenia. Jego obecność, zmęczenie, zasypianie, budzenie się i indywidualne doświadczenie nocy współtworzą sytuację.
Koncert na wyciągu
Nietypową relację między ruchem, przestrzenią i odbiorem sztuki wykorzystuje również Rafał Ryterski w premierowym „Panta rhei. Wszystko płynie”. Kompozycja inspirowana jest „Biegunami” Olgi Tokarczuk i heraklitejską ideą zmiany.
Muzycy Bielskiej Orkiestry Dętej zostaną rozmieszczeni na kanapach kolei linowej na Dębowiec. Publiczność będzie słuchała kompozycji podczas jazdy wyciągiem. Miejsce zajmowane przez uczestnika, kierunek podróży i moment, w którym znajdzie się obok poszczególnych muzyków, wpłyną na to, co usłyszy.
Każdy odbiorca otrzyma zatem nieco inną wersję tego samego utworu. Tutaj również przemieszczanie się nie służy jedynie dotarciu na wydarzenie – samo staje się jego częścią.
Od Björk do rave’u na targowisku
Program nie ogranicza się do teatru, tańca i performansu. Jednym z najgłośniejszych nazwisk pierwszej edycji jest Björk. Jej „Echolalia” składa się z trzech audiowizualnych instalacji rozmieszczonych w różnych częściach Bielska-Białej: „Ancestress”, „Sorrowful Soil” oraz premierowego „Nerve Bloom”, przygotowanego we współpracy z Natalią Kleszczewską. Także w tym przypadku widz sam ustali kolejność oglądania prac, tworząc własną trasę przez miasto.
Finał Wędrującego Festiwalu odbędzie się 4 października na jednym z najstarszych targowisk regionu przy ul. Józefa Lompy. Po zakończeniu handlu stragany zostaną zamienione w stanowiska DJ-skie, a targowisko w taneczny parkiet. „Rave na Targowisku” ma rozpocząć się o godz. 15.00.
Centrum festiwalowym będzie natomiast Nova Patria. Zaplanowano tam rozmowy, warsztaty, spotkania z artystami oraz koncerty. W piątek wystąpi wiolonczelistka i kompozytorka Dobrawa Czocher, a w sobotę perkusista i kompozytor Tymek Papior.
Festiwal w drodze
Pierwsza odsłona Wędrującego Festiwalu pokazuje, że istotą przedsięwzięcia ma być nie tyle zebranie różnych dziedzin sztuki pod wspólnym szyldem, ile sprawdzanie, co dzieje się z nimi po opuszczeniu miejsc, do których zwykle są przypisane. Choreografia trafia na parking, koncert na kolej linową, nocny performans do dawnego banku, wystawa rozprasza się po mieście, a finał odbywa się na targowisku.
W następnych latach tej formuły nie da się po prostu przenieść w niezmienionym kształcie. W 2027 roku Wędrujący Festiwal trafi do Katowic, rok później do Kołobrzegu. Każde z tych miast ma inną architekturę, historię i relacje społeczne, więc zgodnie z założeniem twórców programu każda kolejna edycja powinna wyglądać inaczej.
Wędrujący Festiwal odbędzie się 2–4 października 2026 roku w Bielsku-Białej. Udział we wszystkich wydarzeniach jest bezpłatny, jednak na część programu, ze względu na ograniczoną liczbę miejsc, konieczna jest wcześniejsza rezerwacja bezpłatnych wejściówek.
Pełny program: Wędrujący Festiwal – Bielsko-Biała 2026
