Z okazji 70-lecia Teatru Sensacji „Kobra” TVP Kultura przygotowała wakacyjny cykl ośmiu spektakli.
mat. afisz Teatr Telewizji TVP (zasoby archiwalne)
Lato w Teatrze Telewizji upłynie pod znakiem kryminału. Z okazji obchodów 70-lecia Teatru Sensacji „Kobra” TVP Kultura przez całe wakacje będzie przypominać klasyczne realizacje jednego z najbardziej kultowych cykli w historii Telewizji Polskiej. W każdy wtorek o godz. 20.00 widzowie zobaczą spektakle, które przez dziesięciolecia budowały fenomen telewizyjnego teatru sensacji.
Historia „Kobry” rozpoczęła się 6 lutego 1956 roku, kiedy Telewizja Polska wyemitowała na żywo „Zatrute litery” według powieści Agathy Christie w reżyserii Adama Hanuszkiewicza. Spektakl nie zachował się do naszych czasów, jednak właśnie tę datę najczęściej uznaje się za narodziny Teatru Sensacji „Kobra”. Część historyków telewizji wskazuje jednak, że pierwszą realizacją cyklu było przedstawienie „Było dziesięciu Murzynków”, również według Agathy Christie, wyreżyserowane przez Józefa Słotwińskiego i wyemitowane 27 września 1956 roku.
Jedno nie ulega wątpliwości – w 2026 roku „Kobra” obchodzi jubileusz siedemdziesięciolecia.
W początkach Telewizji Polskiej był to jeden z najpopularniejszych programów emitowanych najpierw w poniedziałkowe, a później w czwartkowe wieczory. Niektóre spektakle oglądało nawet 95 procent wszystkich widzów posiadających telewizory. Żaden inny program telewizyjny nie osiągał podobnych wyników oglądalności.
Pomysłodawczynią cyklu była redaktorka Telewizji Polskiej Illa Genachow, która po kilku latach funkcjonowania programu wyliczyła z humorem, że tylko w pierwszych trzech latach emisji w 144 spektaklach zginęło około 400 osób.
Na sukces „Kobry” składało się wiele elementów. Przede wszystkim były to adaptacje światowych bestsellerów literatury kryminalnej autorów takich jak Agatha Christie, Patrick Quentin, Robert Thomas, Hilda Lawrence czy Edmund Crispin. Widzowie otrzymywali historie pełne zagadek, napięcia i nieoczekiwanych zwrotów akcji, a jednocześnie mogli oglądać świat, który dla mieszkańców Polski Ludowej wydawał się niezwykle egzotyczny.
Jak zauważył w rozmowie z „Gazetą Wyborczą” medioznawca prof. Wiesław Godzic:
„W przaśnych latach 60. «Kobra» to były drzwi uchylone na Zachód. To był inny świat. Wyszukany język, eleganckie stroje i wnętrza. Dla PRL-owskiego odbiorcy to wszystko było czymś z kosmosu, z Marsa.”
Nie mniej ważną rolę odgrywali twórcy. Jednym z najwybitniejszych reżyserów cyklu był Józef Słotwiński, który zrealizował ponad sto spektakli i zyskał przydomek „polskiego Hitchcocka”. Przedstawienia realizowali również m.in. Adam Hanuszkiewicz, Andrzej Konic, Jerzy Gruza, Janusz Majewski, Janusz Morgenstern, Barbara Borys-Damięcka, Maciej Englert, Ryszard Bugajski, Janusz Kondratiuk i Władysław Falk.
Nieodłącznym symbolem „Kobry” stał się wijący się w czołówce wąż, zaprojektowany przez Eryka Lipińskiego i animowany przez Witolda Giersza. Towarzyszył mu fragment sekstetu Francisa Poulenca, który przez lata był jednym z najbardziej rozpoznawalnych motywów muzycznych Telewizji Polskiej. W 2023 roku Witold Giersz przygotował odświeżoną wersję animacji, do której nową muzykę skomponował Piotr Salaber.
O powodzeniu „Kobry” decydowali również aktorzy. W spektaklach występowali najwybitniejsi artyści polskich scen, m.in. Edmund Fetting, Krzysztof Chamiec, Mariusz Dmochowski, Roman Wilhelmi, Emil Karewicz, Władysław Kowalski, Gustaw Holoubek, Andrzej Łapicki, Zbigniew Cybulski, Piotr Fronczewski, Jan Machulski, Wiesław Gołas, Aleksandra Śląska, Ewa Wiśniewska, Irena Kwiatkowska, Danuta Szaflarska, Barbara Rylska, Anna Milewska i Barbara Horawianka.
W latach siedemdziesiątych popularność cyklu zaczęły stopniowo ograniczać seriale kryminalne. Ostatni spektakl klasycznej „Kobry” powstał w 1993 roku, choć już rok wcześniej Telewizja Polska zrealizowała film dokumentalny „Pod znakiem węża – wspomnienie o Teatrze Kobra”, w którym twórcy próbowali odpowiedzieć na pytanie, dlaczego fenomen dobiegł końca.
Po trzydziestu latach nastąpił powrót. We wrześniu 2023 roku Telewizja Polska reaktywowała cykl pod nazwą „Teatr Sensacji. Powrót Kobry”, prezentując zarówno archiwalne przedstawienia, jak i nowe realizacje, m.in. zagrany na żywo „Mord w hurtowni” Marka Domańskiego w reżyserii Adama Sajnuka.
Obchody jubileuszu nie zakończą się na wakacyjnych retransmisjach. Z okazji 70-lecia Teatru Sensacji „Kobra” Teatr Telewizji przygotowuje również dwie nowe realizacje nawiązujące do tradycji cyklu – „Wnuczkę Picassa” autorstwa i w reżyserii Juliusza Machulskiego oraz „Wszystko czerwone” według powieści Joanny Chmielewskiej w reżyserii Krystyny Jandy.
7 lipca, godz. 20.00 – „Upiór w kuchni” (1976), Patrick G. Clark, reż. Janusz Majewski.
14 lipca, godz. 20.00 – „Sobota wieczorem – niedziela rano” (1978), Zdzisław Klonowski i Michał Komar, reż. i scenariusz Andrzej Jerzy Piotrowski.
21 lipca, godz. 20.00 – „Maximatic” (1978), Jacelyn i Kester Brent, reż. Juliusz Burski.
28 lipca, godz. 20.00 – „Morderstwo odkrywa prawdę” (1976), Patrick Quentin i Izabella Dąmbska, reż. Barbara Sałacka.
4 sierpnia, godz. 20.00 – „Osiem kobiet” (1970), Robert Thomas, reż. Jan Kulczyński.
11 sierpnia, godz. 20.00 – „Kompozycja na 4 ręce” (1975), Hilda Lawrence, reż. Tomasz Zygadło.
18 sierpnia, godz. 20.00 – „Elegia na śmierć nieszczęśliwej damy” (1975), Edmund Crispin, reż. Ryszard Ber.
25 sierpnia, godz. 20.00 – „Dzień słodkiej śmierci” (1975), reż. i scenariusz Jerzy Sztwiertnia.
