O spektaklu „ARTIFICA” B’cause Dance Company w choreografii Klevisa Elmazaja na scenie Teatru Studio pisze Wiesław Kowalski.
fot. mat. org.
„ARTIFICA” B’cause Dance Company to spektakl, który od pierwszych minut ustawia widza w stanie zawieszenia – pomiędzy opowieścią a doświadczeniem, narracją a czystą percepcją ruchu. Premiera w Teatrze Studio pokazuje zespół w momencie wyraźnej dojrzałości artystycznej: świadomy języka tańca, ale też odważnie wychylający się w stronę teatru totalnego, w którym każdy element sceniczny pracuje na wspólną, wielowarstwową strukturę.
Punktem wyjścia jest historia sztucznej inteligencji, która próbuje zrekonstruować własne pochodzenie, zanurzając się w pamięci innych postaci i czasów. Ten koncept mógłby łatwo stać się jedynie intelektualnym szkieletem, ale u B’cause działa raczej jak pulsujący rdzeń – niewidoczny wprost, ale stale obecny w rytmie scenicznych zdarzeń. Klevis Elmazaja prowadzi tę opowieść nie przez ilustrację, lecz przez napięcia: między mechanicznością a organicznością ruchu, między chłodem technologicznej wizji a emocjonalnym nadmiarem ciała.
Największą siłą „ARTIFICA” jest jej wielowarstwowość czasowa. Przenikanie się rzeczywistości futurystycznej, japońskich odniesień estetycznych i fragmentów „źródłowych” dla powstania AI nie służy linearnemu opowiadaniu historii, lecz buduje wrażenie, że pamięć – zarówno ludzka, jak i sztuczna – nigdy nie jest uporządkowana. Sceny nie tyle następują po sobie, co nakładają się na siebie, jakby widz oglądał kilka zapisów tej samej historii jednocześnie. W tym sensie spektakl bardziej wydarza się w odbiorze niż opowiada.
Zespół B’cause Dance Company operuje językiem ruchowym o imponującej precyzji. Ciała tancerzy są jednocześnie indywidualne i podporządkowane wspólnemu rytmowi – momentami przypominają układ scalony, w którym każdy gest ma swoje funkcjonalne, ale też emocjonalne znaczenie. Szczególnie wyraziste są sceny, w których ruch ulega powtórzeniom i minimalnym przesunięciom – wtedy choreografia odsłania się na granicy algorytmu i improwizacji. To właśnie tam pojawia się najciekawsze pytanie spektaklu: gdzie kończy się zaprogramowanie, a zaczyna wolność?
Ogromną rolę odgrywa warstwa dźwiękowa, przygotowana przez ATMO Music Productions. Muzyka nie ilustruje ruchu, lecz go modeluje – czasem przyspiesza jego puls, czasem go „zamraża”, tworząc wrażenie zawieszenia w półkroku. Wspólnie ze światłem, za które odpowiada Artur Wytrykus, buduje środowisko sceniczne o niemal kinowej intensywności. Światło nie jest tu tłem, ale równorzędnym performerem – zmieniającym percepcję przestrzeni i ciał, wycinającym fragmenty rzeczywistości i pozostawiającym inne w półmroku.
Warto podkreślić także jakość pracy zespołowej. Każdy z tancerzy – Julia Buczyńska, Vita Vaskiv, Aleksandra Derecka, Agnieszka Kramarz oraz Jan Kosianko – wnosi do spektaklu odrębny rodzaj energii, ale dopiero ich współobecność tworzy pełny obraz. Szczególnie interesujące są momenty, w których indywidualność zostaje na chwilę „zawieszona”, a ciało staje się elementem większej struktury ruchowej. Wtedy spektakl najmocniej zbliża się do swojej idei AI – systemu, który nie tyle składa się z jednostek, co z ich wzajemnych relacji.
„ARTIFICA” imponuje również wizualną konsekwencją. Kostiumy, rekwizyty i sceniczne detale nie są dekoracją, lecz częścią narracji o pamięci i rekonstrukcji tożsamości. Szczególnie wyraźnie widać to w scenach, gdzie ciało tancerza zostaje „przepisane” przez kostium lub światło – jakby traciło swoją biologiczność na rzecz konstrukcji.
Nie wszystko jednak jest równie czytelne. Złożoność struktury momentami wymaga od widza dużej koncentracji, a niektóre przejścia między warstwami czasowymi mogłyby być wyraźniej zaznaczone. To jednak nie tyle wada, co świadomy wybór estetyczny: B’cause Dance Company konsekwentnie unika podawania interpretacji wprost, ufając, że sens wyłoni się z doświadczenia, a nie z objaśnienia.
Na tle wcześniejszych realizacji zespołu „ARTIFICA” wydaje się krokiem w stronę jeszcze większej śmiałości formalnej. Jeśli wcześniejsze spektakle balansowały między narracją a abstrakcją, tutaj dominuje pełne zanurzenie w strukturze wieloznaczności. To taniec, który nie tyle opowiada o świecie, co symuluje jego złożoność.
Ostatecznie pozostaje wrażenie spotkania z dziełem, które działa na wielu poziomach jednocześnie: emocjonalnym, intelektualnym i zmysłowym. „ARTIFICA” nie proponuje jednej odpowiedzi na pytanie o relację człowieka i technologii – raczej buduje przestrzeń, w której to pytanie może stale powracać w nowych konfiguracjach. I właśnie w tej otwartości, w tej kontrolowanej niejednoznaczności, tkwi jej największa siła.
