O “Tajemniczym ogrodzie” w reż. Justyny Sobczyk z Teatru Zagłębia w Sosnowcu, prezentowanym podczas 7. Kieleckiego Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego, pisze Malwina Kiepiel.
fot. Jeremi Asztasow
Żyjemy w epoce pogoni za przyjemnością i niepewności jutra. W takim świecie coraz trudniej się zatrzymać i spojrzeć w głąb własnej psychiki. Często nie zdajemy sobie sprawy, jak bardzo jesteśmy zanurzeni w stracie – w niemal niewidocznych utratach, którym zaprzeczamy, bojąc się je nazwać.
Tymczasem świadomość tych strat może być źródłem siły, jak mawiał Freud – impulsem do emocjonalnej dojrzałości. Justyna Sobczyk w swojej inscenizacji Tajemniczego ogrodu proponuje widzom właśnie taką podróż – osobistą, a jednocześnie głęboko transformującą.
Ten spektakl jest adresowany do młodszej publiczności, ale jej nie infantylizuje. Scenografia jest oszczędna i symboliczna. Sampling wprowadza rytm skupienia, daje widzom oddech, dzięki czemu dzieci rzeczywiście mogą być uważne od początku spektaklu.
Adaptacja Sobczyk i Darii Kubisiak nie powtarza struktury powieści Frances Hodgson Burnett. Ogród nie jest tu „tajemnicą” do odkrycia, lecz przestrzenią wspólnoty i działania. Reżyserka łączy ekspresję dziecięcą, performance i video-art, tworząc opowieść o odzyskiwaniu relacji z własnym ciałem i ze światem. Z pierwowzoru pozostaje duch – historia o dorastaniu przez bliskość – jednak forma jest współczesna, świadoma i krytyczna wobec kulturowych stereotypów. Motyw wrzosowiska powraca w dialogu: „Wrzosowisko kwitnie… Dawniej wrzosy kojarzyły się ze śmiercią, ale ja wolę myśleć, że one pozwalają oswoić stratę.” W tym jednym zdaniu zawiera się sens przedstawienia – nie chodzi o zapomnienie, lecz o przekształcenie bólu w uważność.
W spektaklu pojawia się Rudzik, grany przez Natalię Bielecką – postać trochę komediowa, trochę refleksyjna. Rudzik jest przewodnikiem po świecie emocji, wprowadza ton delikatnego humoru i kontrapunktuje melancholię. Kiedy na scenie dominuje smutek, Rudzik „wybija rytm”, przypominając, że smutek też jest częścią życia – że można go przeżyć, nie uciekając.
W tym „Tajemniczym ogrodzie” kluczowe zadanie do wykonania ma cały zespół Teatru Zagłębia. Warto jednak przede wszystkim zwrócić uwagę na Adriannę Małecką w roli głównej bohaterki, Mary, która prowadzi widzów przez ten spektakl z niezwykłą konsekwencją. To ona nadaje ton przemianie Mary, wprowadzając do każdej sceny naturalność i szczerość. Wszyscy grają zresztą z wyczuciem i uważnością, bez zbędnego efektu, a przy tym z ogromnym zaangażowaniem. Widać również, że przedstawienie dojrzewało z czasem: zagrano je już ponad 50 razy.
W sekwencji końcowej pojawia się Tatiana Cholewa – aktorka z niepełnosprawnością, która występuje gościnnie. Jej obecność zmienia perspektywę spektaklu. W skupieniu i spokojnie mówi o doświadczeniu ciała, o tym, jak teatr dzisiaj przedstawia niepełnosprawność i jak trudno w nim o prawdziwą reprezentację. Wypowiada słowa, które stają się komentarzem do całej historii: nie chodzi o cud uzdrowienia, lecz o akceptację siebie i świata takim, jaki jest. To moment, w którym teatr rezygnuje z iluzji i pozwala widzowi zobaczyć rzeczywistość z jej ograniczeniami, ale i z miejscem na akceptację. Monolog Cholewy zamyka opowieść w sposób prosty i prawdziwy: uzdrowienie przychodzi przez zrozumienie, że każdy z nas ma swój własny ogród.
