Uważność i niepokój

W spektaklu rzeszowskiego Teatru Maska, przygotowanym na 70-lecie instytucji, Justyna Łagowska pokazuje, że obraz wiejskiej zabawy to wielowymiarowa opowieść o polskim społeczeństwie.

Przedstawienie jest atrakcyjne plastycznie, pomysłowo wykorzystuje przestrzeń teatru, grę aktorską, lalki, muzykę i światło. Koncepcja reżyserska Łagowskiej oraz adaptacja i dramaturgia Miłosza Markiewicza zachowują wyrazistość tekstu, nadając mu współczesne brzmienie.

Zanim akcja przeniesie się na scenę, widzowie zostają zaproszeni do udziału w uroczystości przez aktorów, którzy pojawiają się w holu, na schodach i w foyer, witają gości chlebem i solą, zapraszają do wspólnych tańców przy dźwiękach zespołu muzycznego, które towarzyszą również późniejszym scenom, docierając na widownię zza ściany i przez otwarte drzwi. Na tym tle rozbrzmiewają krótkie dialogi z dramatu Wyspiańskiego – od rozmowy Czepca z Dziennikarzem, rozpoczynającej się słynnym pytaniem „Cóż tam, panie, w polityce? / Chińczyki trzymają się mocno?”, po wymiany zdań ujawniające różnice obyczajowe i uprzedzenia dzielące chłopów i inteligencję. Aktorzy rozmawiają między rzędami foteli, po bokach widowni i na balkonach. Publiczność musi się rozglądać, odwracać głowę i nasłuchiwać, by nie przeoczyć kolejnego fragmentu akcji. Nie obserwuje zabawy z bezpiecznego dystansu, lecz znajduje się w jej środku, otoczona przez aktorów-weselników. Swobodny, radosny początek kontrastuje z późniejszymi scenami, w których do weselnej izby wkroczą widma i obrazy przeszłości.

Po tej części akcja przenosi się na scenę, a rozproszone wcześniej wydarzenia układają się w starannie skomponowaną całość.

Scenografia Justyny Łagowskiej jest oszczędna. Tworzą ją szara ściana z oknem oraz konstrukcja przypominająca bramę, wypełniona długimi, barwnymi wstążkami. Oba elementy wyznaczają granice i przejścia. Okno oddziela wnętrze izby od świata zewnętrznego, przez który do weselnej rzeczywistości wkroczą przeszłość i widma. Brama ze wstążkami początkowo przywołuje atmosferę święta, a ruch tkanin ożywia scenę. Z czasem ten dekoracyjny element nabiera niepokojących znaczeń i symbolicznych odniesień.

Kostiumy Konrada Parola łączą rozpoznawalność postaci ze współczesnym rysem, akcentując charakter postaci. Taki jest m.in. Czepiec w skórzanej kurtce i z podkręconym wąsem, elegancki Poeta w żakardowej kamizelce czy Radczyni w dużym kapeluszu podkreślającym jej status i przywiązanie do konwenansu.

Pan Młody w okularach przywodzi na myśl Lucjana Rydla. Podobieństwo aktora do zachowanych portretów poety przypomina o rzeczywistym wydarzeniu, które stało u źródeł dramatu, nie sprowadzając zarazem bohatera do historycznego pierwowzoru.

Ważną rolę odgrywają lalki. Ich stroje powtarzają kostiumy postaci, ale twarze pozbawione są indywidualnych rysów. Można w tym dostrzec nawiązanie do symboliki „Wesela”: człowiek odgrywa przypisaną mu rolę, zatraca własną odrębność i staje się kukłą uczestniczącą najpierw w weselnym, a później w chocholim tańcu.

Lalki służą także do przedstawiania widm. Czasem przejmują funkcje aktorów, innym razem współistnieją z nimi na scenie. Ich formy odwołują się do symboliki Wyspiańskiego, ale wprowadzają również współczesne skojarzenia. Chochoł zbudowany z barwnych wstążek zachowuje związek z ludowym obrzędem, natomiast Hetman jako złoty diabeł kojarzy się z chciwością, przekupstwem i władzą pieniądza. Fragmentaryczna postać Widma-Żołnierza przywołuje obrazy wojny i okaleczonego ciała.