O „Sodomie” Piotra Mateusza Wacha i Eliasza Niezgody w reż. Piotra Mateusza Wacha, Teatr Nowy Proxima w Krakowie, pisze Adam Kamiński.
fot. Marcin Oliva Soto
Piotr Mateusz Wach w przedstawieniu Sodoma reinterpretuje klasyków — Markiza de Sade’a i Pier Paolo Pasoliniego — pozostając jednocześnie wierny swoim stałym tematom. W swojej twórczości regularnie podejmuje motywy rozpadu, konfrontacji z „nuklearną” skalą zniszczenia oraz sytuowania człowieka wobec chaosu i braku stabilnych punktów odniesienia. Poszukiwanie szczęścia prowadzi bohaterów Sodomy do ekstremum i destrukcji. Pozostają sami ze swoimi dylematami w brutalnej rzeczywistości. Ciało działa na podstawowych impulsach — jak boli, to boli.
Wiarygodnie piszą o tym Sarah Nettleton i Jonathan Watson w The Body in Everyday Life:
„Jeżeli istnieje jakakolwiek rzecz bezsporna, jest nią z pewnością to, że wszyscy mamy ciało. Cokolwiek robimy, czynimy to poprzez nasze ciała — kiedy myślimy, mówimy, słuchamy, jemy, śpimy, spacerujemy, relaksujemy się, pracujemy i bawimy się — używamy naszych ciał. Każdy aspekt naszego życia jest ucieleśniony”.
Cielesność jako istotny składnik ludzkiej tożsamości stanowi główny motyw spektaklu. Dla mnie właśnie na tym polu najbardziej wyraźne są inspiracje Pasolinim. Wach pokazuje, jak konsumpcjonizm zawłaszcza ludzką cielesność, redukując ją do narzędzia produkcji lub obiektu pożądania. Przekraczanie granic manifestuje się w spektaklu poprzez radykalne techniki performatywne, w których fizyczność staje się polem walki o podmiotowość. Wolność przeradza się w destrukcyjne zniewolenie.
W Sodomie samotność objawia się poprzez eksploatację fizyczności i intymności, co prowadzi do ukazania jednostki wyobcowanej wobec norm społecznych. Chemseks okazuje się krótkotrwałym eskapizmem, po którym przychodzą zmęczenie, depresja i trauma. Nie pomaga on w radzeniu sobie z wykluczeniem ani w poszukiwaniu więzi emocjonalnej.
Choreografia Szymona Dobosika operuje przestrzenią oraz zróżnicowaniem tempa, co pozwala budować napięcie i wyznaczać punkty kulminacyjne. Dobosik umiejętnie wprowadza kontrast między siłą a delikatnością. Zastosowanie różnych poziomów dynamiki potęguje dramatyzm i przyciąga uwagę widza. Ambientacja i oprawa wizualna budują mroczny, duszny klimat, tworząc hermetyczną, alienującą atmosferę.
Warto podkreślić odwagę zespołu aktorskiego. Mowa ciała wykonawców pozostaje w harmonii z emocjonalnym ładunkiem opowieści. Artyści zachowują spójność między słowami a gestami oraz mimiką.
Reinterpretacja 120 dni Sodomy Markiza de Sade’a i Pasoliniego wyraźnie pokazuje, że wolność ma wysoką cenę. Opresja wpływa na poczucie własnej wartości, tożsamość i psychikę, czyniąc cierpienie doświadczeniem głęboko intymnym.
Spektakl Sodoma opowiada o paradoksie samotności: jednostka — mimo fizycznej obecności innych — pozostaje zamknięta wewnątrz własnych lęków i traum. Jak w poezji Pasoliniego:
„nie ma w ogóle mowy o żadnych przyjemnościach, to pewne,
prócz tej, że ma się przed sobą cały dzień i noc
bez żadnego przymusu i jakichkolwiek ograniczeń.
Seks jest pretekstem. Bez względu na ilość spotkań
(…) — są to jedynie chwile samotności.”
(tłum. Jarosław Mikołajewski)
