Trędowata – kultowy tytuł powraca do Kalisza

28 marca 2026 r. Teatr im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu sięgnie po tytuł, który ma w historii tej sceny status niemal legendarny. „Trędowata” – najsłynniejszy polski melodramat, kultowy film Jerzego Hoffmana, tekst znany nawet tym, którzy nigdy nie otworzyli powieści Heleny Mniszkówny – powróci na deski teatru po ponad pięćdziesięciu latach. Tym razem w nowej, autorskiej adaptacji Michała Siegoczyńskiego.

To powrót podwójnie znaczący. Z jednej strony do materiału, który na trwałe zapisał się w zbiorowej wyobraźni dzięki kinu. Z drugiej – do spektaklu, który w Kaliszu był jednym z największych przebojów w dziejach tego teatru. W 1970 r., u progu dyrekcji Izabelli Cywińskiej, Maciej Prus przygotował inscenizację „Trędowatej”, która do dziś funkcjonuje jako punkt odniesienia, legenda i ważny rozdział historii sceny nad Prosną.

„Trędowata” to opowieść o tragicznej miłości Stefci Rudeckiej – skromnej szlachcianki – i ordynata Waldemara Michorowskiego. Historia pozornie prosta, wręcz banalna, ubrana w konwencję melodramatu, w rzeczywistości odsłaniająca brutalne mechanizmy wykluczenia, przemocy klasowej i społecznej hipokryzji. To świat, w którym emocje przegrywają z zasadami, a miłość staje się winą. Właśnie dlatego ta opowieść – mimo zmieniających się czasów – wciąż działa i wciąż wraca.

Filmowa „Trędowata” Hoffmana stała się zjawiskiem kultowym nie tylko dzięki swojej popularności, lecz także przez powtarzalność, obecność w telewizji i wpisanie w zbiorową pamięć kilku ikonicznych scen i fraz. To kino, które grało emocją bez alibi, nie wstydziło się wzruszenia, a jednocześnie – paradoksalnie – pozwalało widzom na ironiczny dystans. Ten rozdźwięk między powagą a świadomością konwencji do dziś stanowi o sile tytułu.

W Kaliszu „Trędowata” ma jednak dodatkowy status. Spektakl Macieja Prusa sprzed ponad pół wieku był realizacją inteligentną, nieoczywistą, świadomie balansującą między melodramatem a jego autoparodią. Krytycy podkreślali wówczas, że Prus nie uciekał w grubą parodię, lecz pozwalał przemówić samemu tekstowi, odsłaniając jego pęknięcia i nadmiar. Dzisiejszy powrót nie jest rekonstrukcją tamtego sukcesu, lecz próbą rozmowy z fenomenem „Trędowatej” tu i teraz.

Michał Siegoczyński zapowiada realizację współczesną, autorską, daleką od muzealnego odtwarzania. Reżyser od lat pracuje z materiałem silnie zakorzenionym w popkulturze i zbiorowej pamięci, sięgając po tytuły obciążone legendą i rozpoznaniem. W jego teatrze klisze bywają świadomie eksponowane, a estetyka kiczu przeplata się z realnym emocjonalnym oddziaływaniem na widza.

Siegoczyński tak tłumaczy swój wybór „Trędowatej”:

„To pradawna przypowieść o potrzebie wyższości zasad i reguł nad emocjami i uniesieniem serca. Jest jak zaklęcie, które można pomyśleć, ale którego nie można wypowiedzieć bez uruchomienia machiny konsekwencji ceny najwyższej. To opowieść o samotności i wykluczeniu. Oczywiście opresyjna społeczność uzurpuje sobie prawo do świętego oburzenia i prawa do jedynie słusznego bólu. Tak więc tylko sztuka staje się tym wentylem, a scena tą areną i miejscem, gdzie możemy choć przez chwilę współodczuwać z tym irracjonalnym wyborem głównej bohaterki, wyborem któremu na imię miłość.

Powieść Mniszkówny jest też jak powracający evergreen, mający także swoją legendę na scenie w Kaliszu poprzez legendarną inscenizację Macieja Prusa sprzed lat. I teraz powraca”.

Od strony realizacyjnej spektakl zapowiada się jako duże przedsięwzięcie. Scenografię przygotuje Justyna Elminowska, a kostiumy zaprojektuje Sylwester Krupiński. Premiera odbędzie się na Dużej Scenie Teatru im. Wojciecha Bogusławskiego, co dodatkowo podkreśla skalę projektu.

Powrót „Trędowatej” to więc sięgnięcie po tytuł kultowy, obciążony historią teatru i kina dla sprawdzenia, co z tej opowieści rezonuje dziś. I czy melodramat – wciąż lekceważony jako gatunek – może ponownie stać się ostrym narzędziem opisu społecznych napięć.

Michał Siegoczyński – biogram

Urodzony w 1972 r. Michał Siegoczyński jest aktorem, reżyserem teatralnym i scenarzystą. Jako reżyser zadebiutował w 2004 r. spektaklem „Jak zjadłem psa” Jewgienija Griszkowca w Teatrze im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy. W 2006 r. w Teatrze Wytwórnia w Warszawie zrealizował wielokrotnie nagradzany monodram Roberta Grzeli „Uwaga – złe psy!”.

Wyreżyserował ponad 30 spektakli, m.in.: „HollyDay” (Teatr Studio w Warszawie, 2008), „Casablanca” (Teatr Powszechny w Warszawie, 2011), „Dom lalki” (Teatr Nowy w Poznaniu, 2012), „Hollywood” (Teatr WARSawy, 2017), „lovebook” (Teatr Powszechny w Łodzi, 2018), „Inna dusza” (Teatr Polski w Bydgoszczy, 2019), “Noce i dni” oraz “Titanic” Teatr im. W. Horzycy w Toruniu, 2022, 2024), “Potop” (Teatr Wybrzeże, 2024).

Współpracował m.in. z Teatrem Żydowskim im. Ester Rachel i Idy Kamińskich w Warszawie, Teatrem im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu, Teatrem Konsekwentnym w Warszawie, Bałtyckim Teatrem Dramatycznym im. Juliusza Słowackiego w Koszalinie, Teatrem Powszechnym im. Jana Kochanowskiego w Radomiu, Teatrem IMKA w Warszawie, Teatrem Nowym Praga w Warszawie, Teatrem Nowym im. Tadeusza Łomnickiego w Poznaniu, Teatrem WARSawy, Teatrem Wybrzeże.

Jest laureatem licznych nagród, m.in. Głównej Nagrody za reżyserię spektaklu „2084” (koprodukcja Teatru na Woli w Warszawie i Teatru Powszechnego w Radomiu) w Ogólnopolskim Konkursie na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej (2008), nagrody w plebiscycie młodych w kategorii „B(ardzo) A(rtystycznie)” dla spektaklu „Elling” z Teatru Nowego Praga – Fabryka Trzciny w Warszawie (2007), wyróżnienia za najlepszy spektakl dla przedstawienia „Elling” na XIV Festiwalu Sztuk Przyjemnych i Nieprzyjemnych w Łodzi (2008). Jego spektakl „Najmrodzki, czyli dawno temu w Gliwicach” z Teatru Miejskiego w Gliwicach zdobył Grand Prix 25. Ogólnopolskiego Konkursu na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej (2019).

https://www.teatr.kalisz.pl/