O książce “Jaskółki. Powieść o kobietach mody PRL-u” Katarzyny Drogi, która ukaże się 24 września 2025 r. nakładem Wydawnictwa Znak, pisze Krzysztof Krzak.
fot. Wydawnictwo Znak
Pod względem formalnym Katarzyna Droga, jako autorka książki Jaskółki. Powieść o kobietach mody PRL-u, nie zaskakuje — wybiera bowiem stylistykę, w której czuje się najlepiej, czyli powieść biograficzną.
Bohaterkami jej wcześniejszych fabularyzowanych biografii były m.in. Hanka Ordonówna, Hanka Bielicka czy Joanna Chmielewska. Tym razem Katarzyna Droga zabiera czytelników w świat mody okresu Polski Ludowej, a ściślej mówiąc — w środowisko skupione wokół Mody Polskiej, przedsiębiorstwa państwowego, które w tamtym okresie dyktowało Polkom i Polakom styl ubierania oraz kształtowało trendy modowe.
„Tamten okres” w powieści Jaskółki… to lata 1963–1968 (pamiętny Marzec i jego konsekwencje), choć w retrospekcjach fabuła cofa się do roku 1958, gdy Moda Polska została utworzona. To także czas, gdy przedsiębiorstwem niepodzielnie rządzi Jadwiga Grabowska, zwana też Grabolką, Grabolettą lub „stalową babą w jedwabiach”. Gdy więc w firmie zostaje zatrudniona Helena Bohle-Szacka „Lilka”, między kobietami zaczyna iskrzyć. Są bowiem jak ogień i woda — jedna kultywuje tradycyjne modowe tendencje, druga jest prekursorką bardziej światowych, nowoczesnych rozwiązań. Antagonizmy między bohaterkami napędzają akcję powieści, dodają jej dramatyzmu, wywołując niesnaski, zakulisowe rozgrywki i prowadząc do przewartościowania stanowisk innych członków zespołu Mody Polskiej.
W powieści Drogi istotną rolę odgrywa również dramatyczny wątek związany z Kayą Mirecką. Pozwala on autorce pokazać koszmar okresu PRL-u, naznaczonego donosami, inwigilacją, niszczeniem ludzi, szantażami, a także więzieniem — w przypadku odmowy współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa. Pisarka ukazuje też inne cechy tamtej epoki: układy, łapówki, znajomości i intrygi będące na porządku dziennym. Katarzyna Droga bardzo wiarygodnie odtwarza ten świat. Podobnie dobrze konstruuje postacie swoich bohaterek — również tych fikcyjnych, z Jowitą Piekarczuk na czele — z których wiele nosi w sobie jeszcze wojenną lub obozową traumę, a inne traktują modeling jako pierwszy krok do lepszego życia, jako ucieczkę od rzeczywistości, w której pończochy są przedmiotem pożądania.
Oprócz wspomnianych protagonistek, na kartach książki pojawiają się także postacie znane z rzeczywistości: Grażyna Hase, Nina Andrycz, Xymena Zaniewska, Jerzy Antkowiak, Barbara Hoff, Helena Rubinstein. Ukazane zostają również początki festiwalu w Opolu oraz zalążki Telewizji Polskiej. Nawet jeśli nie wszystko w narracji w pełni zgadza się z historyczną prawdą, to zasługą autorki jest takie wplecenie tych elementów w tok fabularny, że brzmią one wiarygodnie. Tak samo naturalnie i przekonująco wypadają dialogi bohaterów. Ci, którzy żyli w latach 60. XX wieku, z pewnością docenią realistyczny obraz szarej codzienności tamtego czasu.
A ci, którzy zwykli oceniać książki po okładce, w tym przypadku powinni odstąpić od tego zwyczaju.
Katarzyna Droga, Jaskółki. Powieść o kobietach mody PRL-u, Wydawnictwo Znak, Kraków 2025, s. 392
