To, co dzieje się w Kielcach, nie jest jedynie lokalnym konfliktem czy „napięciami wokół konkursu”, jak próbują to bagatelizować urzędnicy. To sygnał ostrzegawczy dla całego kraju, wskazujący na erozję zasad państwa prawa, niezależności instytucji kultury i zaufania do procedur publicznych.
Kielce: Teatr im. Stefana Żeromskiego
Teatr im. Stefana Żeromskiego w Kielcach, jedna z ważniejszych scen dramatycznych w Polsce, z uznanym zespołem wielokrotnie nagradzanym na ogólnopolskich festiwalach, od miesięcy nie mówi o repertuarze, lecz o przeciąganych decyzjach, politycznych naciskach, zarzutach łamania prawa i postępowaniach prokuratorskich.
Komisja konkursowa – złożona z przedstawicieli Ministerstwa Kultury, środowisk twórczych i samorządu – głosuje: Jacek Jabrzyk – 5 głosów, Leszek Zduń – 4, Adam Sroka – 0. Zwycięzcą jest Jabrzyk. To fakt, potwierdzony dokumentacją. Ale organizator – Zarząd Województwa Świętokrzyskiego – nie akceptuje wyniku. Ogłasza nowy konkurs. Bezzasadnie. Wicewojewoda unieważnia tę decyzję. Teatr zostaje bez dyrektora. Obecny szef sceny, Michał Kotański, mówi publicznie o naciskach politycznych. Padają nazwiska. Padają zawiadomienia do prokuratury. To wszystko dzieje się w instytucji kultury. W XXI wieku. W Unii Europejskiej.
Michał Kotański, dyrektor Teatru im. Stefana Żeromskiego w Kielcach, wraz z końcem sezonu artystycznego 2024/2025, czyli 31 sierpnia 2025 roku, przestanie kierować instytucją. Jego decyzja ma związek z przejęciem przez niego obowiązków w nowym miejscu pracy – Teatrze Telewizji.
Kraków: Teatr Varieté
W Krakowie, Teatr Varieté, jedyna scena musicalowa w Małopolsce, również znalazł się w centrum kontrowersji. Prezydent Miasta Krakowa, Aleksander Miszalski, zatwierdził decyzję Komisji Konkursowej w sprawie konkursu na stanowisko dyrektora Krakowskiego Teatru Varieté. Oznacza to, że postępowanie zakończyło się bez wyłonienia zwycięzcy. Żaden z kandydatów nie uzyskał wymaganej większości głosów.
Krakowski Teatr Varieté nie zostanie zlikwidowany. Prezydent Aleksander Miszalski zapewnił, że wszystkie zobowiązania wobec teatru ze strony miasta są w mocy, a finansowanie kolejnych premier i spektakli zapewnione.
Łódź: Teatr Muzyczny
W Łodzi, mimo jasnej rekomendacji komisji w kwietniu, w połowie czerwca 2025 roku nadal brak decyzji o powołaniu nowego dyrektora Teatru Muzycznego.
Jelenia Góra: Teatr im. C.K. Norwida i Zdrojowy Teatr Animacji
W Jeleniej Górze, komisja konkursowa powołana przez prezydenta miasta zakończyła prace 27 maja, wyłaniając kandydatów na stanowiska dyrektorów dwóch ważnych instytucji: Teatru im. C.K. Norwida oraz Zdrojowego Teatru Animacji. Od tego momentu – cisza.
Dlaczego to wszystko jest groźne?
Bo uderza w fundamenty państwa prawa i kultury:
- Legalizm – wynik konkursu traci znaczenie, jeśli nie zgadza się z partyjnymi interesami.
- Transparentność – decyzje zapadają poza protokołem, poza regulaminem, poza kontrolą społeczną.
- Stabilność – zespoły teatralne działają w zawieszeniu, a nowi dyrektorzy – jeśli w ogóle zostają powołani – nie mają czasu, by przygotować sezon.
W krajach zachodnich dyrektorów teatrów wyłania się nawet z dwuletnim wyprzedzeniem, co pozwala im na spokojne zaplanowanie pracy artystycznej i organizacyjnej. W Polsce – wciąż powołuje się ich w sierpniu, żeby 1 września ruszyli z zarządzaniem kilkumilionową instytucją. To absurd organizacyjny.
Ministerstwo Kultury jasno stwierdza: niepodpisanie umowy z wybranym kandydatem jest złamaniem zasady legalizmu. A mimo to samorządy milczą, odwlekają decyzje, szukają luk w procedurach, by móc przeforsować własnych kandydatów.
Wnioski
To nie jest tylko problem Kielc. Ani tylko Jeleniej Góry. To systemowy kryzys zarządzania kulturą. I dopóki nie powiemy jasno: rekomendacja komisji konkursowej to nie sugestia – to zobowiązanie, dopóty będziemy świadkami kolejnych skandali, protestów i niszczenia zaufania do instytucji publicznych.
Teatr to nie miejsce politycznych układów. To wspólnota.
Dajmy jej działać:
- nie w sierpniu,
- nie pod dyktando gabinetów,
- ale zgodnie z prawem, z wyprzedzeniem, z szacunkiem dla widzów, twórców i kultury jako wartości publicznej.
absolwent Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Słupsku oraz Studia Wokalno-Aktorskiego Danuty Baduszkowej przy Teatrze Muzycznym w Gdyni. Współpracował z wieloma teatrami w Polsce, m.in. Teatrem Polskim w Bydgoszczy. Ma na swoim koncie ponad 60 ról teatralnych. Od roku 2001 zajmuje się krytyką teatralną.
