Minione dwanaście miesięcy w Teatr im. Wandy Siemaszkowej było czasem konsekwentnie prowadzonej pracy repertuarowej i programowej. Teatr funkcjonował równolegle w kilku porządkach: codziennej eksploatacji spektakli, działań projektowych, obecności poza siedzibą oraz rozbudowanych programów autorskich. Bilans roku zamyka się liczbą 308 wydarzeń, w tym 180 spektakli, 58 wydarzeń programu Przestrzenie Sztuki Rzeszów, 29 spektakli Sceny Wędrownej, 19 wydarzeń programu Klasyka 3.0 oraz 15 wydarzeń Rzeszowskich Spotkań Teatralnych: Festiwalu Arcydzieł.
Szczególne miejsce w tej strukturze zajmuje Klasyka 3.0 – program, który w 2025 roku stał się jednym z najważniejszych punktów odniesienia dla tożsamości artystycznej teatru. Jego znaczenie i genezę szeroko komentował dyrektor teatru Jan Nowara w rozmowie, która ukazała się na antenie Polskie Radio Rzeszów.
Faust jako impuls. Klasyka jako pole otwarcia
Jak podkreśla Jan Nowara, impulsem dla całego projektu była postać Fausta i Mefistofelesa, rozumiana nie jako zamknięty mit, lecz jako żywe źródło inspiracji:
„Tak, można powiedzieć, że Faust, a najbardziej Mephistopheles, był naszą taką ekscytującą inspiracją tego roku, tak powiedzmy sobie, minionego roku. Bowiem ten projekt, który inspirował z kolei takie przedsięwzięcie, które nazwaliśmy Klasyka 3.0, on był w znacznej mierze właśnie pod auspicjami Goethe’ego, Fausta i Mephistophelesa. I było to dość, czy nawet bardzo ekscytujące przedsięwzięcie, dlatego że w powszechnej opinii Faust Goethe’ego jest utworem mrocznym, trudnym, a ponieważ jest w nim duża doza czarnej magii, to czasem żartem, półżartem tych, którzy próbują się z tym zmierzyć, ostrzega się, że to jest diabelska sztuka i niekoniecznie ona przyniesie łatwe doświadczenia.”
Ten spektakl został przez naszą redakcję zrecenzowany: https://teatrdlawszystkich.pl/koncert-w-piekle/
Dyrektor teatru jasno wskazuje, że Klasyka 3.0 nie jest projektem rekonstrukcyjnym ani muzealnym. Jego fundamentem jest przekonanie, że wielkie dzieła kultury są całościami, ale tylko wtedy zachowują żywotność, gdy podlegają ciągłej reinterpretacji:
„Tak, taka fundamentalna refleksja, która nam towarzyszyła i ona zresztą jest bliska idei teatru, który uprawiamy. To jest ta, która mówi, że wielkie dzieła mają swoją formę, swój przekaz, one są jakąś całością, są summą. Można by powiedzieć, że Faust jest w ogóle olbrzymią summą cywilizacji europejskiej, to jest wielki szkic, wielki esej, wielka biblia humanistyczna, która jest bardzo mądra, natomiast ona ma tyle wątków i tyle kształtów z wewnątrz, że trudno rzeczywiście ją zmieścić w realnej przestrzeni konkretnego teatru, konkretnej sceny aktorów. Zawsze można tego tylko dotknąć.”
Klasyka – w tym ujęciu – nie jest zamkniętym kanonem, lecz punktem wyjścia do rozmowy prowadzonej w języku współczesności:
„Utwory klasyczne dają jakiś fundament, dają oparcie i w związku z tym można na ich kanwie rozmawiać w sposób bardzo różny, o bardzo różnych rzeczach i nadając im wieczność. (…) ten sam Faust Wielki po prostu 200 lat temu mówił coś innego niż mówi nam dzisiaj.”
Klasyka 3.0 – 19 wydarzeń i nowa mapa odbiorców
W 2025 roku program Klasyka 3.0 objął 19 wydarzeń, których wspólnym mianownikiem było poszukiwanie języków komunikacji z młodą publicznością. Sama nazwa projektu – jak zaznacza Jan Nowara – wskazuje na jego ambicję zanurzenia klasyki w przestrzeni cyfrowej, estetycznej i myślowej współczesności:
„Ten projekt Klasyka 3.0, nawet jego nazwa już sugeruje, że on ma ambicje znalezienia się w tej bardzo współczesnej przestrzeni właśnie wirtualnej, elektronicznej po prostu, ale też estetycznej i po prostu myślowej. No i jest adresowany do ludzi młodych zresztą, bo to jest właśnie to pytanie, co uczynić, jak budować te mosty pomiędzy tymi dawnymi wiekami, a współczesnymi ludźmi młodymi.”
W ramach programu powstały m.in. etiudy inspirowane „Faustem”, międzynarodowy konkurs plakatu i grafiki komputerowej, a także wydarzenie Faust 3.0, realizowane we współpracy z Podkarpackim Centrum Innowacji, w którym z motywami faustowskimi mierzyła się sztuczna inteligencja:
„Przygotowaliśmy takie wydarzenie, w którym obok motywów, czy z motywami faustowskimi, klasycznymi zmierzyła się sztuczna inteligencja. (…) pokazaliśmy, że te współczesne technologie, czy współczesne sposoby komunikowania treści też mogą coś zaczerpnąć z wielkiej literatury, z tego kanonu po prostu.”
Integralnym elementem Klasyki 3.0 stał się także cykl rozmów i podcastów, ujawniający wielość możliwych odczytań tekstów klasycznych:
„Okazuje się, że arcydzieło w sobie, wielka literatura może być niezwykle treściwą pożywką dla nas. Dla choreografa, dla scenografa, dla kompozytora, dla reżysera, dla profesora, teatrologa. Każdy z nich po prostu w tym bogactwie tekstu klasycznego, motywu klasycznego znajduje własną inspirację.”
Klasyka jako rozmowa między teatrami
Jednym z istotnych aspektów programu była także wymiana międzyinstytucjonalna. Teatr Siemaszkowej rozpoczął dialog z innymi scenami repertuarowymi, traktując klasykę jako wspólny język:
„Zachęciliśmy kilka obszarów geograficznych obok nas (…) Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie, Teatr im. Stanisława Ignacego Witkiewicza w Zakopanem, Teatr im. Osterwy w Lublinie i Teatr im. S. Żeromskiego w Kielcach.”
Wymiana spektakli – od „Lalki” Bolesława Prusa, przez „Znachora”, Fredrę, Schulza – stała się pretekstem do spotkań zespołów, rozmów o estetykach i konfrontacji z różnymi publicznościami. Jak podkreśla Nowara, to właśnie ten aspekt budowania relacji stanowi jeden z kluczowych sensów projektu.
Perspektywa 2026. Klasyka XX wieku i nowe otwarcia
Program Klasyka 3.0 będzie kontynuowany w 2026 roku, a zapowiedzi repertuarowe układają się w spójną, szeroką panoramę klasyki rozumianej historycznie i współcześnie. W najbliższym czasie rozpoczną się próby do „Tanga” Sławomira Mrożka w reżyserii Marcina Sławińskiego, określanego przez dyrektora jako arcydzieło klasyki XX wieku. W planach jest również pierwsza na świecie adaptacja „Inferno” Augusta Strindberga w reżyserii Radka Stępnia – laureata Festiwalu Arcydzieł.
O tej realizacji pisaliśmy już wcześniej: https://teatrdlawszystkich.pl/radek-stepien-rezyser-z-pionek-ktory-buduje-wlasne-miejsce-w-polskim-teatrze/
Teatr rozwijać będzie także Wędrowną Scenę Dworską – z premierą „Kubuś fatalista i jego pan” Denisa Diderota w reżyserii Pawła Aignera, realizowaną w Łańcucie i w Łazienkach Królewskich. Jesienią i zimą planowane są kolejne premiery, w tym „Klątwa” S. Wyspiańskiego.
Jak podkreśla Jan Nowara, wszystkie te tytuły mieszczą się w formule Klasyki 3.0, rozumianej jako pole spotkania tradycji z wyobraźnią młodego odbiorcy:
„Będziemy chcieli wokół tych tytułów też zbudować wydarzenia, które będą wciągały młodych ludzi w ich wyobraźnię, po prostu w treści, w te tematy, które te dzieła niosą.”
Teatr otwarty. Off, rozmowa, ryzyko
Równolegle Teatr Siemaszkowej konsekwentnie rozwija nurt offowy, oddając scenę młodym twórcom i traktując teatr jako przestrzeń debaty:
„My m.in. otworzyliśmy teatr na tak zwany off (…) u nas odbywa się od kilku lat najpoważniejszy przegląd twórczości teatru offowego. (…) W zeszłym roku wybieraliśmy repertuar festiwalu offowego spośród ponad stu propozycji.”
Jak zaznacza dyrektor, nie chodzi tu o konkurencję, lecz o świadome konfrontowanie różnych języków scenicznych i zapraszanie nowej publiczności do dialogu.
Rok 2025 w Teatrze im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie zamyka się jako czas wyraźnie określonych decyzji programowych i konsekwentnie realizowanej strategii. Program Klasyka 3.0, obejmujący 19 wydarzeń, stał się jednym z kluczowych narzędzi pracy z tekstem klasycznym oraz z młodą publicznością, a jednocześnie impulsem do współpracy z innymi teatrami i do rozszerzenia pola interpretacyjnego repertuaru.
Podsumowanie minionych dwunastu miesięcy pokazuje teatr aktywny, poszerzający swoje pole działania, inwestujący w rozmowę wokół spektakli i w projekty, które nie kończą się na premierze. Zapowiedzi na 2026 rok – od „Tanga” Mrożka, przez „Inferno” Strindberga, po kolejne odsłony Klasyki 3.0 i rozwój Sceny Wędrownej – potwierdzają, że obrany kierunek będzie kontynuowany i pogłębiany.
https://teatr-rzeszow.pl/
