„Tańce bytów – kuratorowanie” – najnowszy numer „Performera” dostępny on-line

Kuratorowanie to obecnie jedna z najważniejszych i najbardziej sprawczych praktyk współczesnego „czynienia kultury” – aktywnego, performatywnego, transdyscyplinarnego, zaangażowanego politycznie i sprawczego. Dlatego w całości poświęcamy jej numer 30. „Performera”.

Kuratorowanie przestaje być kojarzone wyłącznie z instytucjami kultury – muzeami, galeriami, ośrodkami twórczymi. Coraz rzadziej w rozumieniu kuratorstwa dominuje tworzenie scenariuszy narracyjnych porządkujących i systematyzujących zasoby archiwalne, materiały badawcze czy dzieła sztuki. Kiedy myślimy o kuratorowaniu, przychodzi nam do głowy łączenie – osób (ludzkich i nie-ludzkich), dyscyplin, postaw, praktyk, a połączenie to już prawie współtworzenie, współbycie, dzielenie się i towarzyszenie sobie nawzajem. O kuratorowaniu chcemy zatem pomyśleć jako o praktykach współbycia, gdzie sztuki łączą się z badaniami naukowymi, aktywizmy społeczne z politykami instytucjonalnymi, a praca zmysłów może zastąpić określone metodologie i zestawy narzędzi badawczych.

Numer „Taniec bytów – kuratorowanie” jest próbą odpowiedzi na pytania: jakie zmiany w praktykach instytucjonalnych i edukacyjnych wnoszą praktyki kuratorskie?, jakie relacyjności i węzły społeczne mogą projektować procesy kuratorskie?, co z historią, przeszłością, archiwami – czemu i jak mogą służyć wobec kuratorskich postaw?

Jak we Wstępie pisze redaktorka prowadząca Łucja Iwanczewska, publikujemy teksty, które „starają się nie tyle rozumieć świat, co przede wszystkim rozumieć razem ze światem, z przeszłością, współczesnymi, palącymi problemami, z podmiotami nie-ludzkimi, z instytucjonalnymi infrastrukturami”.

Blok „Opowieści źródeł” otwiera tekst Roberta Bacciego o Jerzym Grotowskim. Bacci był jednym z najwierniejszych włoskich sojuszników reżysera i jego teatru, wielokrotnie gościł jego i członków jego zespołu w Pontederze; ukoronowaniem wieloletniego wsparcia udzielanego Grotowskiemu było zorganizowanie w roku 1984 Centro Lavoro Europeo di Jerzy Grotowski, przekształconego następnie w Workcenter of Jerzy Grotowski. W bloku znalazło się również wspomnienie Krzysztofa Czyżewskiego o Jerzym Grotowskim.

Centralny blok, „Przewalczyć myślą”, otwiera rozmowa Łucji Iwanczewskiej z Jakubem Gawkowskim, Agnieszką Pinderą, Łukaszem Trzcińskim i Pawłem Wodzińskim o przemianach instytucji kultury, procesach i postawach kuratorskich. Po niej następuje seria tekstów naukowych. Autorką pierwszego jest Irit Rogoff, badaczka z Goldsmiths University of London, opisująca pole sztuki jako poszerzające się, niestabilne i transdyscyplinarne, w którym dawne definicje sztuki, praktyki artystycznej, kuratorstwa czy instytucji uległy rozmyciu. Tekst Pawła Wodzińskiego dotyczy szeregu działań oraz programów rozmaitych instytucji, które można określić mianem praktyk opiekuńczych w sztuce. Autor przywołuje konkretne przykłady, ale też osadza tego typu praktyki w polu teorii sztuki i filozofii polityki. Katarzyna Przyłuska sprawdza zasadność oraz szuka otwierającego potencjału analogii między procesami kuratorskimi a psychoterapią. Temat kuratorowania tańca i szeroko pojętego ruchu w swym artykule podejmuje Anna Królica. Perspektywę scenografki-kuratorki opisuje Monika Nyckowska, rozwija ona metodologię kłącza scenograficzno-kostiumowego. Tekst Marii Varlyginy stanowi studium przypadku krakowskiej galerii site-specific „Baszta”. Zofia Kalemba zastanawia się nad możliwymi sposobami praktyki kuratorskiej w rzeczywistości podporządkowanej mechanizmom kapitałocenu. Temat artywistycznego kuratorowania w spektrum autyzmu podejmie Suri Stawicka.

Numer zamyka blok „Reakcje”, a w nim tekst Katarzyny Woźniak-Shukur „Jerzy Grotowski jako wspólnota wyobrażona”.

Publikacja ukazała się przy wsparciu Instytutu Książki w ramach programu wydawniczego Inne Tradycje. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach dotacji celowej Nr 90/DF-VII/2025

Link do 30. numeru „Performera”: https://grotowski.net/performer/performer-30