Już po raz trzeci Fundacja Ner Tamid – Wieczne Światło wraz z Urzędem Dzielnicy Wawer i partnerami, zaprasza na cykl wyjątkowych wydarzeń łączących historię, muzykę, literaturę i żywą pamięć o żydowskiej obecności w tej niezwykłej części Warszawy. Podobnie jak w poprzednich latach, w programie nie zabraknie wydarzeń, które przywracają głos dawnym mieszkańcom tych okolic. Tegoroczny festiwal to melodie przedwojennej Warszawy, muzyka kojarzona z tajemniczym orientem, żydowski humor, rowerowe wycieczki historyczne oraz smaki żydowskiego stołu.
Wierzymy, że muzyka ma magiczną moc zbliżania ludzi, dlatego ważnym elementem programu są koncerty. Festiwal zainauguruje koncert „Z tamtych lat… swing przedwojennej Warszawy” w wykonaniu Ewy Makomaskiej z zespołem. Na scenie Wawerskiego Centrum Kultury zabrzmią rytmy przenoszące w atmosferę międzywojennej stolicy. Z kolei w kościele Najświętszego Serca Pana Jezusa w Warszawie-Falenicy zabrzmi koncert pt. „Cyzamen, czyli wspólnie” w wykonaniu Niny Kodorskiej i zespołu Oliwiera Andruszenko. Muzycznym finałem tegorocznej edycji będzie koncert Kayah, Milo Kurtis i międzynarodowego zespołu MILO Ensemble, gdzie etniczne melodie, jazz, duchowość i energia sceniczna stworzą fascynującą muzyczną opowieść.
Sztetl Falenica to także spektakle i kabarety. Uczestnicy zobaczą widowiskowy spektakl muzyczny „Perska miłość, czyli cud purimowy” w wykonaniu zespołu Ewy Warty-Śmietany oraz występ kabaretu żydowskiego Cymes. W programie znajdziemy także Ceremonię Pamięci pod Pomnikiem Ofiar Zagłady, spotkanie wokół książki „Sefer Falenic” – księgi pamięci falenickich Żydów, zawierającej wspomnienia przetłumaczone z jidysz i hebrajskiego na język polski oraz cieszącą się co roku dużym zainteresowaniem wycieczkę rowerową śladami historii Falenicy.
Daty:
5 września – 5 października 2025 r.
Miejsca:
WCK Międzylesie / WCK Filia Falenica „Kulturoteka” / Pomnik Zagłady Żydów Falenickich / Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa w Falenicy / Restauracja „Letnisko” w Falenicy /
Szczegóły i program festiwalu:
sztetlfalenica.pl / facebook.com/sztetl.falenica
Udział we wszystkich wydarzeniach jest bezpłatny.
Na wybrane punkty programu będą obowiązywać wcześniejsze zapisy lub bezpłatne wejściówki.
** bezpłatne wejściówki w WCK Międzylesie przy ul. Żegańska 1a oraz online do pobrania na www.wck-wawer.pl w zakładce kup bilet
* zapisy na „Wieczór świąteczny” w Restauracji „Letnisko” w WCK Filia Falenica pod nr tel. (22) 277 49 40 lub pod adresem e-mail: falenica@wck-wawer.pl
Zapis/wejściówka tracą ważność z godziną rozpoczęcia wydarzenia. Jedna osoba może zapisać/pobrać wejściówki dla max 2 osób. Pozostałe wydarzenia bez zapisów.
PROGRAM:
5 września (piątek)
godz. 18:00 – Ewa Makomaska z zespołem Tomasza Bielskiego – Z tamtych lat… swing przedwojennej Warszawy / WCK Międzylesie, Sala Widowiskowa (ul. Żegańska 1 a)**
6 września (sobota)
godz. 17:00 – Spotkanie wokół książki „Sefer Falenic” + spotkanie z Jolą Pełką i Lidią Głażewską- Dańko / WCK Filia Falenica „Kulturoteka”, Sala Kulinarna (ul. Walcownicza 2)
7 września (niedziela)
godz. 11:00 – Historia Falenicy – wycieczka rowerowa z przewodniczką Lidią Głażewską-Dańko / start WCK Filia Falenica „Kulturoteka” (ul. Walcownicza 2)
godz. 14:00 – Ceremonia Pamięci / Pomnik Zagłady Żydów Falenickich (ul. Patriotów, przy stacji kolejowej Falenica)
godz. 15:00 – Kiedy Bóg daje nam drugą szansę – spotkanie z rabinem Dawidem Szychowskim / WCK Filia Falenica „Kulturoteka”, Sala Taneczna (ul. Walcownicza 2)
godz. 19:00 – Nina Kodorska & Oliwier Andruszczenko Band – Cyzamen znaczy Wspólnie / Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa (ul. Narcyzowa 18)
14 września (niedziela)
godz. 18:00 – Perska miłość, czyli cud purimowy – familijny spektakl muzyczny / WCK Międzylesie, Sala Widowiskowa (ul. Żegańska 1 a)**
20 września (sobota)
godz. 19:00 – Wieczór świąteczny: kabaret żydowski Cymes w składzie: Ewa Warta-Śmietana, Wojciech Habela, Henryk Rajfer, Mateusz Dudek; prowadzenie: Etel Szyc / Restauracja „Letnisko” (ul. Patriotów 47)*
21 września (niedziela)
godz. 17:00 – Mistyka liter – spotkanie z Hanną Kossowską / WCK Filia Falenica, Sala Taneczna „Kulturoteka” (ul. Walcownicza 2)
28 września (niedziela)
godz. 17:00 – Amulety ochronne w judaizmie – warsztaty plastyczne dla młodzieży i dorosłych z Hanną Kossowską / WCK Filia Falenica „Kulturoteka”, Sala Kulinarna (ul. Walcownicza 2)
5 października (niedziela)
godz. 18:00 – Sephardic Music by MILO Ensemble & Kayah / WCK Międzylesie, Sala Widowiskowa (ul. Żegańska 1 a)**
OPISY WYDARZEŃ:
Ewa Makomaska z zespołem Tomasza Bielskiego – Z tamtych lat… swing przedwojennej Warszawy
W Polsce, ale też w innych krajach europejskich w 20-leciu międzywojennym jazz oznaczał ni mniej ni więcej muzykę taneczną pochodzenia amerykańskiego, graną głównie w nocnych lokalach przez orkiestry lub mniejsze zespoły, w których składzie znajdowały się saksofony i perkusja. To będzie sentymentalna, ale też bardzo energetyczna i stylowa podróż w czasie. Zabrzmią między innymi kompozycje Artura Golda, Szymona Kataszka, Henryka Warsa, Bronisława Kapera ze znakomitymi tekstami Mariana Hemara, Andrzeja Własta, Emanuela Schlechtera i Konrada Toma.
W okresie 20-lecia międzywojennego utwory żydowskich kompozytorów odznaczały się osobliwą uniwersalnością. Budziły wzruszenia w sercach dam z towarzystwa, jak i przysłowiowych szwaczek z przedmieścia, wykonywano je w salach eleganckich lokali, jak i w podmiejskich spelunkach czy tancbudach, rozbrzmiewały w salach kinowych i na pokładach statków kursujących po Wiśle. Do dziś uwodzą niepowtarzalną atmosferą i rytmami, których na próżno szukać w muzyce współczesnej. Usłyszymy je w nowoczesnych, ale nie tracących charakteru aranżacjach kompozytora i saksofonisty, muzyka Filharmonii Warszawskiej Tomasza Bielskiego, a wszystko przyprawione odrobiną poezji Marii Pawlikowskiej – Jasnorzewskiej i Juliana Tuwima.
Ewa Makomaska – aktorka Teatru Polskiego w Warszawie przypomni cudowne lata 20-te i twórców pochodzenia żydowskiego, którzy na polski, a głównie warszawski grunt artystyczny przenosili rytmy i brzmienia, które wtedy królowały za oceanem, a także w Paryżu i Berlinie. Aktorka ze znakomitymi muzykami opowie o tym, jak swing i jazz zawitał do Polski za sprawą tych artystów, którzy poznali gorące tanga i foxtrotty podróżując po Europie zachodniej, jak również dzięki zagranicznym filmom i płytom.
scenariusz/reżyseria: Ewa Makomaska; opracowanie muzyczne: Tomasz Bielski; wykonanie: Ewa Makomaska; zespół muzyczny w składzie: Tomasz Bielski – saksofon alt i flet; Wojciech Puszek – fortepian; Michał Zuń – kontrabas; Jarosław Gaś – perkusja
Spotkanie wokół książki „Sefer Falenic” + spotkanie z Jolą Pełką i Lidią Głażewską-Dańko
Zapraszamy na wyjątkowe wydarzenie poświęcone pamięci przedwojennej, wielokulturowej Falenicy – miejsca, które przed II wojną światową było tętniącym życiem letniskiem i domem dla różnorodnej społeczności, w tym wielu żydowskich rodzin. Tragiczna historia falenickiego getta i jego zagłady w sierpniu 1942 roku to wciąż bolesna, ale ważna część lokalnej tożsamości.
Wspólnie z naszymi gośćmi – Jolą Pełką i Lidią Głażewską-Dańko – porozmawiamy o pamięci, tożsamości i losach tych, którzy zostali zapomniani. Spotkanie będzie również okazją do przybliżenia niezwykłego dokumentu – „Sefer Falenic”, księgi pamięci spisanej przez dawnych mieszkańców Falenicy, ocalonych i ich potomków. Ta księga, jak wiele podobnych powstałych w diasporze żydowskiej, ocala od zapomnienia świat, który zniknął – jego ludzi, ulice, historie.
To wydarzenie to nie tylko hołd dla ofiar, ale także próba ocalenia śladów życia, które wojna próbowała całkowicie wymazać. Bądźcie z nami, by wspólnie przywracać pamięć o Falenicy sprzed Zagłady – żywej, barwnej i pełnej ludzkich losów.
Historia Falenicy – wycieczka rowerowa z przewodniczką Lidią Głażewską-Dańko
Falenica jaką dziś znamy, jedno z osiedli dzielnicy Wawer, nijak nie przypomina już miasteczka, którym była przed nastaniem II wojny światowej. Dawniejsze centrum Gminy Letnisko Falenica, obejmującej dzisiejsze Wawer i Świder, trudno rozpoznać przyglądając się starym fotografiom, jak choćby tej ikonicznej pożółkłej odbitce, na której czas zatrzymał się w miejscu, któregoś ciepłego przedwojennego dnia, na nieistniejącej już dziś ulicy Handlowej…
Wszystkich zainteresowanych historią falenickich Żydów zapraszamy na dwugodzinną rowerową wycieczkę z przewodniczką Lidią Głażewską-Dańko.
Lidia Głażewska-Dańko – mieszkanka Michalina, która od lat fotografuje domy na linii otwockiej i opisuje ich historie w swoim blogu Domy na Linii. Była w zespole opracowującym tłumaczenie „Sefer Falenic” (Księgi Falenicy – spisanej w jidysz i w hebrajskim księgi pamięci żydowskich mieszkańców Falenicy).
Ceremonia Pamięci
Zapraszamy na uroczystą Ceremonię Pamięci, upamiętniającą żydowskich mieszkańców Falenicy, którzy 20 sierpnia 1942 roku zostali wywiezieni do obozu zagłady w Treblince i tam zamordowani.
Przed wojną Falenica była tętniącą życiem, wielokulturową miejscowością letniskową. Społeczność żydowska stanowiła istotną część lokalnej tożsamości – prowadziła sklepy, pensjonaty, tworzyła kulturę i codzienność tego miejsca. Zagłada brutalnie przerwała ich historię.
Spotkajmy się przy Pomniku, by oddać hołd ofiarom, złożyć wieńce i symbolicznie przywrócić pamięć o tych, którzy zostali bezpowrotnie utraceni. Pamiętajmy razem.
Kiedy Bóg daje nam drugą szansę – spotkanie z rabinem Dawidem Szychowskim
Zapraszamy na wyjątkowe spotkanie z Rabinem Dawidem Szychowskim.
Tematem będzie głębokie znaczenie wielkich świąt jesiennych w judaizmie – Rosz ha-Szana (Nowy Rok) oraz Jom Kipur (Dzień Pojednania). To szczególny czas refleksji, rachunku sumienia i duchowej odnowy. W tradycji żydowskiej jest to moment, gdy człowiek staje przed Stwórcą, by prosić o przebaczenie i otworzyć się na nowy początek.
Rabin opowie o tym, jak judaizm postrzega możliwość naprawy, odnowy i powrotu na właściwą drogę. Będzie to spotkanie pełne inspiracji, nadziei i uniwersalnego przesłania, że każdy z nas – niezależnie od wyznania czy tradycji – może otrzymać od Boga swoją „drugą szansę”.
Serdecznie zapraszamy – wierzymy, że wykład stanie się ważnym i poruszającym doświadczeniem dla wszystkich uczestników.
Rabin Dawid Szychowski – ceniony nauczyciel i przewodnik duchowy. Przez wiele lat pełnił funkcję rabina w Łodzi, a obecnie kontynuuje swoją misję w Warszawie. Jego wykłady wyróżniają się głęboką wiedzą, pasją oraz umiejętnością łączenia tradycji judaizmu z codziennym życiem, co sprawia, że są zrozumiałe i inspirujące dla szerokiego grona odbiorców.
Nina Kodorska & Oliwier Andruszczenko Band – Cyzamen znaczy Wspólnie
Jeśli nogi same podrywają Wam się do tańca na dźwięki sefardyjskiej, bałkańskiej i romskiej muzyki, to koniecznie przyjdźcie na koncert grupy Czarnina, która zabierze Was w muzyczną podróż rozpoczynającą się w Indiach, a kończącą na Bliskim Wchodzie.
Kwartet tworzący grupę Czarnina inspiruje się muzyką z różnych stron świata. Podczas niezwykle energetycznych występów obok cygańskich czy bałkańskich brzmień usłyszeć można także silne wpływy muzyki bliskowschodniej i żydowskiej. Zespół w akustyczny sposób rearanżuje tradycyjne utwory, którym ekspresyjnego wokalu dodaje Nina Kodorska. W muzyczną odyseję brzmieniem swojego klarnetu i saksofonu poprowadzi nas tego wieczoru kierownik muzyczny projektu Oliwier Andruszczenko.
Podczas koncertu usłyszeć będzie można pieśni śpiewane w różnych językach i dialektach, wraz z muzyką pełną wybuchowych improwizacji i sentymentalnych melodii.
Zespół Czarnina tworzą: Nina Kodorska – wokal, instrumenty perkusyjne; Oliwier Andruszczenko – klarnet, saksofon; Patryk Walczak – akordeon; Hipolit Woźniak – gitara
Perska miłość, czyli cud purimowy – familijny spektakl muzyczny
Ten familijny, komediowy spektakl muzyczny, który prosto z krakowskiej Piwnicy pod Baranami przyjeżdża do Międzylesia, nawiązuje do najradośniejszego żydowskiego święta „Purim” i ma charakter powszechnego karnawału. Tego dnia wolno łamać nawet najsurowszy zakaz przebierania się mężczyzn w suknie, a kobiet w stroje mężczyzn, a wino leje się dzbanami. Tradycja wręcz nakazuje by pić do momentu, kiedy człowiek przestaje odróżniać dobro od zła. Na to święto jada się specjalne ciasteczka zwane „Uszami Hamana”. Spektakl pokazuje historię jak potężny król perski Achaszwerus zażyczył sobie, żeby na jego ucztę przybyła jego żona, królowa Waszti. Gdy ta odmówiła, król kazał ją wygnać i sprowadzić najpiękniejsze panny, aby móc wybrać nową żonę. I tu zaczyna się zabawa z publicznością…, może, któraś z obecnych na sali pań zostanie królową? Jak dalej rozwinie się akcja? Na ten roztańczony i rozśpiewany kostiumowy spektakl zapraszamy całe rodziny. Doskonała zabawa gwarantowana!
występują: Król Achaszwerus – Henryk Rajfer; Królowa Waszti – Joanna Cieśla; Haman – Wojciech Habela; Mordechaj – Witold Wrona; Esterka – Ewa Warta-Śmietana; Panna – Jacek Śmietana; Tancerka – Ewelina Keller
Wieczór świąteczny: kabaret żydowski Cymes
Na trzy dni przed żydowskim Nowym Rokiem 5786, zapraszamy Państwa na wyjątkowy wieczór w Restauracji „Letnisko”.
O najważniejszych świętach żydowskich, które przypadają na jesień, opowie gospodyni wieczoru i dyrektor Festiwalu Sztetl Falenica – Etel Szyc.
Na wielkie święta jesienne składają się Rosz ha-Szana – żydowski Nowy Rok, Jom Kipur – Dzień Pojednania, Sukot – Święto Szałasów a także Szemini Aceret i Simchat Tora – Radość Tory. O związanych z nimi tradycjach, słodkich potrawach, dniach grozy i dęciu w szofar dowiedzieć będzie się można przy zastawionym świątecznymi potrawami stole.
Barwnym opowieściom towarzyszyć będzie wesoły, skrzący humorem kabaret Cymes z udziałem Ewy Warty-Śmietany, Wojciecha Habela, Henryka Rajfera i akompaniującego im na akordeonie Mateusza Dudka.
Mistyka liter – spotkanie z Hanną Kossowską
Nie ma na świecie innego języka, który kryłby w sobie tak wiele tajemnic, jak język hebrajski.
To jedyny język, w którym pismo nie jest wyłącznie zwykłym narzędziem komunikacji, ale stanowi pomost między człowiekiem a tym, co duchowe i wieczne.
Dla narodu żydowskiego – szczególnie w jego ortodoksyjnym nurcie – hebrajski jest językiem świętym. Kabaliści widzą w literach alfabetu ukryte moce i znaczenia, nazywając je Rumakami Ognia, które unoszą człowieka ku wyższym wymiarom poznania.
O tych niezwykłych tajemnicach, o sile liter i o ukrytym sensie pisma hebrajskiego opowie Hanna Kossowska. Będzie to podróż do samego serca tradycji i duchowości, która od wieków fascynuje i inspiruje.
Hanna Kossowska – malarka, edukatorka, aktorka, maszgicha (osoba sprawdzająca przestrzeganie zasad koszerności w kuchni) i animatorka kultury żydowskiej. Studiowała historię sztuki i etnografię. Od wielu lat związana jest z festiwalami: Warszawa Singera w Warszawie, Zbliżenia w Gdańsku, Kultury Żydowskiej w Krakowie i oczywiście Lubliner Festival. Prowadzi warsztaty z kaszrutu, halachy, jidyszkajtu, kabały i sztuki żydowskiej. Zajmuje się malarstwem, grafiką, projektowaniem macew oraz sztuką użytkową. W swoim dorobku ma ponad trzydzieści wystaw oraz wiele projektów kostiumów i scenografii, a jej obrazy znajdują się w kolekcjach na całym świecie.
Amulety ochronne w judaizmie – warsztaty plastyczne z Hanną Kossowską
Zapraszamy na wyjątkowe warsztaty plastyczne prowadzone przez Hannę Kossowską, podczas których uczestnicy poznają tradycyjne amulety ochronne – symboliczne przedmioty w judaizmie, które od wieków służyły ochronie domów i osób przed złymi wpływami.
Podczas zajęć uczestnicy będą mogli:
- poznać historię i znaczenie amuletów w kulturze żydowskiej,
- dowiedzieć się, jakie symbole i litery hebrajskie są używane do ochrony i błogosławieństwa,
- samodzielnie stworzyć własny amulet, wykorzystując tradycyjne motywy i techniki plastyczne.
Warsztaty prowadzone będą w formie praktycznej, z wprowadzeniem edukacyjnym. To okazja, aby nie tylko rozwijać umiejętności artystyczne, ale też zbliżyć się do żydowskiej tradycji i duchowości w twórczy, angażujący sposób.
Zapraszamy młodzież i dorosłych – zarówno początkujących, jak i bardziej doświadczonych w pracy z rękodziełem.
Hanna Kossowska – malarka, edukatorka, aktorka, maszgicha (osoba sprawdzająca przestrzeganie zasad koszerności w kuchni) i animatorka kultury żydowskiej. Studiowała historię sztuki i etnografię. Od wielu lat związana jest z festiwalami: Warszawa Singera w Warszawie, Zbliżenia w Gdańsku, Kultury Żydowskiej w Krakowie i Lubliner Festival. Prowadzi warsztaty z kaszrutu, halachy, jidyszkajtu, kabały i sztuki żydowskiej. Zajmuje się malarstwem, grafiką, projektowaniem macew oraz sztuką użytkową. W swoim dorobku ma ponad trzydzieści wystaw oraz wiele projektów kostiumów i scenografii, a jej obrazy znajdują się w kolekcjach na całym świecie.
Sephardic Music by MILO Ensemble & Kayah – koncert finałowy
Kayah, Milo Kurtis i międzynarodowy zespół MILO Ensemble zapraszają na koncert, gdzie etniczne melodie, jazz, duchowość i energia sceniczna tworzą fascynującą muzyczną opowieść.
Wśród różnorodnych utworów tego wieczoru, przewijać będzie się muzyka sefardyjska, zrodzona z tradycji Żydów hiszpańskich, która niesie w sobie melancholię, duchowość i bogactwo kultur basenu Morza Śródziemnego. Jej unikalne brzmienia stanowią punkt wyjścia do niezwykłego spotkania artystów, w którym przeszłość splata się z nowoczesną improwizacją.
Kayah – wokalistka, kompozytorka, producentka i współzałożycielka wytwórni Kayax. Jedna z najbardziej cenionych artystek w Polsce, znana z takich przebojów jak „Za późno”, „Supermenka”, „Testosteron” czy „Prawy do lewego”. W swojej twórczości łączy folk, pop, soul i jazz. Od debiutu albumem Kamień (1995), wydała 10 zróżnicowanych płyt – od soulu i jazzu po muzykę klubową i klasyczną. Jako pierwsza artystka z Europy Środkowo-Wschodniej wystąpiła w serii MTV Unplugged. W 2005 roku założyła niezależną wytwórnię Kayax, promującą dziś ponad 90 projektów muzycznych i literackich.
Milo Kurtis – charyzmatyczny multiinstrumentalista greckiego pochodzenia, pionier muzyki etnicznej w Polsce. Współtwórca legendarnych zespołów (Maanam, Izrael, Osjan, Voo Voo), współpracował z Tomaszem Stańką i Donem Cherry. Od lat rozwija autorskie projekty, m.in. MILO Ensemble – międzynarodową formację, w której spotykają się kultury i muzyczne tradycje świata.
MILO Ensemble (Musical Instruments Logical Organisation Ensemble) to kolektyw muzyków z różnych kontynentów. Ich dźwiękowa podróż obejmuje wpływy z Bliskiego Wschodu, Afryki, Mongolii, Chin czy Indonezji. Łącząc śródziemnomorską liryczność, polski folk, afrykańskie rytmy i jazzową improwizację, tworzą hipnotyzującą i wielowymiarową mozaikę brzmień.
Milo Kurtis – klarnet, djembe, kalimba, didgeridoo, głos, instrumenty perkusyjne; Masha Natanson – śpiew, skrzypce, instrumenty perkusyjne; Bart Smorągiewicz – saksofony, flety; Adeb Chamoun – darbuka, riq, bendir, daf, instrumenty perkusyjne; Mateusz Szemraj – oud, saz, rebab, cymbały; Marta Zalewska – bass, fidel renesansowa, śpiew; Jacek Gładkowski – space
https://wawer.um.warszawa.pl/-/festiwal-kultury-zydowskiej-sztetl
