Sprawcy i ofiary

Tylko że znane z mitologii greckiej boginie i uosobienia zemsty (których nie spotkamy dramacie Szekspira) w spektaklu Libera są gorzkimi obserwatorkami samonakręcającej się spirali rewanżu. Gdy spętany rytuałami zwycięzcy Tytus najpierw zabija syna pojmanej królowej Gotów, Tamory (Matylda Podfilipska), a potem swojego syna – walec zła i zemsty zaczyna się wymykać spod kontroli.

Szybki montaż, zwarte opowieści i skróty – to, co przekłada się na język teatru Libera i jest najbardziej rozpoznawalnym elementem jego stylu, w „Tytusie Andronikusie”, działa w idealnym dostrojeniu do konwencji Szekspira, w której style i wątki są przemieszane: wysokie istnieje obok niskiego, a wątek tragiczny obok komicznego. Podkreśla to nowy przekład autorstwa Macieja Stroińskiego. Przez zabawny, współczesny język i czarny humor, doprowadzany do granic absurdu, reżyser „podkręca” moc w przeszarżowanej grze aktorskiej. U jednych niestety zbliża się ona do farsy, u innych natomiast jest oryginalna – mowa tu o postaciach: Błazna (Paweł Pabisiak) czy synach Tamory: Demetriusza (kapitalny Igor Tajchman) i Chirona (po raz pierwszy na scenie Horzycy – Aleksander Gałązka) oraz stonowanego brata Tytusa – Marka Andronikusa (gościnnie: Niko Niakas).

Barbaria okrutnych praktyk – obcinania rąk (te ostatnie wiszą na kołach gimnastycznych), języka, gwałtu, podrzynania gardeł – dotyka przede wszystkim bohaterkę i bohaterów młodszego pokolenia dramatu. Lucjusz, choć przetrącony psychicznie (Konrad Żygadło), jedyny przeżyje spiralę zemsty, ale w szekspirowskim absurdzie zła na pierwszym planie reżyser stawia niewinną, acz potwornie skrzywdzoną Lawinię (Joanna Rozkosz) w kontrze do absolutu zła – Aarona (Michał Darewski). Te obie kreacje aktorskie w spektaklu zasługują na największy aplauz. Za kunszt, z jakim potrafią w przenikaniu się tak różnych estetyk ścisnąć widzów za gardła.

Liber w swoim ujęciu idzie dalej i uzupełnia tekst Szekspira niezwykle mocnymi scenami: czytania księgi przez Lawinię wespół z Chórem, aby ujawnić jej oprawców, czy finałową sekwencją „słuchowiska” przy stole, której nie znajdziemy w oryginale dramatu. Nimi zwraca uwagę na feministyczny wymiar tragedii: „[…] nie jesteś sama […]” – by swoją inscenizacyjną szarżę zamknąć piosenką Cyndi Lauper „Girls Just Want to Have Fun”. Piosenka kojarząca się z kobiecą zabawą i beztroską brzmi w tych okolicznościach, wśród wielu ciał pomordowanych – wręcz groteskowo.

Pełną krwi i absurdu, jedną z pierwszych tragedii Szekspira Liber w charakterystycznym dla siebie stylu przestrzega współczesnych, że okrucieństwo nie ogranicza się tylko do ciała, ale i do myśli. Brak empatii i powszechne znieczulenie na zło mogą w każdej chwili odbezpieczyć granat, gdy w czasie pokoju chwycimy za zawleczkę, i wówczas już nie będzie odwrotu.

Teatr im. Wilama Horzycy