„Sposoby widzenia”, nowa odsłona wystawy stałej Muzeum Sztuki w Łodzi, otwiera się dla publiczności już w piątek, 17 października.
fot. Muzeum Sztuki w Łodzi
Na trzech piętrach pokazanych zostanie kilkaset prac 216 artystów, artystek i grup artystycznych z Polski i ze świata – to jeden z najważniejszych polskich projektów muzealnych ostatnich lat. Serdecznie zapraszamy na wernisaż o godzinie 18.00.
– Sposoby widzenia łączą tradycje awangardy z aktualną debatą o sposobach prezentowania sztuki i roli percepcji – mówi Daniel Muzyczuk, dyrektor Muzeum Sztuki w Łodzi. – Wystawa powstała na bazie jednej z najważniejszych kolekcji sztuki XX i XXI wieku. Pokazuje ją w ujęciu panoramicznym i przekrojowym, najszerszym w Polsce.
Muzeum Sztuki w Łodzi 17 października 2025 roku otworzy nową wystawę stałą Sposoby widzenia, prezentowaną w ms² przy Ogrodowej 19. Na trzech piętrach pokazanych zostanie kilkaset prac 216 artystów, artystek i grup artystycznych z Polski i ze świata. Ekspozycja to wielowątkowa opowieść o sztuce XX i XXI wieku oraz o samym muzeum jako instytucji awangardowej, miejscu artystycznego dialogu, eksperymentu i solidarności.
Przekrojowa wystawa międzynarodowej sztuki XX i XXI wieku z kolekcji Muzeum Sztuki w Łodzi prezentuje nie tylko najważniejsze zjawiska artystyczne, ale opowiada także historię samego muzeum – instytucji powołanej przez artystów i artystki, która od lat trzydziestych ubiegłego wieku jest centrum europejskiej awangardy.
– To jeden z najważniejszych polskich projektów muzealnych o zasięgu międzynarodowym w 2025 roku. Sposoby widzenia łączą tradycje awangardy z aktualną debatą o sposobach prezentowania sztuki i roli percepcji – mówi Daniel Muzyczuk, dyrektor Muzeum Sztuki w Łodzi. – Wystawa powstała na bazie jednej z najważniejszych kolekcji sztuki XX i XXI wieku. Pokazuje ją w ujęciu panoramicznym i przekrojowym, najszerszym w Polsce.
Wystawa koncentruje się na fenomenie widzenia – zarówno jako biologicznej funkcji, jak i kulturowym czy politycznym akcie. W trzynastu rozdziałach tematycznych sztuka pokazana jest jako narzędzie poznania i zadawania pytań o to, jak i dlaczego patrzymy. Na wystawie prezentowanych jest kilkaset prac klasycznych awangardzistów i awangardzistek, klasyków i klasyczek sztuki XX wieku, a także współczesnych twórców i twórczyń, dialogujących z dziedzictwem awangardy. Prace nie są ułożone chronologicznie – zamiast tego części wystawy poruszają tematy relacji między wzrokiem, a pamięcią, społecznych kontekstów patrzenia, percepcji jako formy wiedzy i narzędzia oporu, a także kwestie tożsamości, cielesności i zmysłowego doświadczania rzeczywistości. Nazwy rozdziałów, takie jak Opis zdjęcia, Portret wielokrotny, Koło przyspieszenia, Superobiekty czy Spojrzenie jest mostem, zaczerpnięte są z tytułów prezentowanych dzieł. Ekspozycja obejmuje malarstwo, rzeźbę, instalację, film, fotografię, performance, obiekty dźwiękowe i działania konceptualne – czyli wszystkie media, którymi posługiwali i posługują się artyści i artystki XX i XXI wieku.
Tytuł wystawy odwołuje się do słynnego programu telewizyjnego i książki Johna Bergera oraz „Teorii widzenia” Władysława Strzemińskiego. Kontekst społeczny jest niezwykle ważny dla każdego dzieła sztuki, a patrzenie nigdy nie jest neutralne, tylko uwarunkowane kulturowo, historycznie i emocjonalnie. Prezentacja kolekcji nie ma jednak na celu ilustrowania tych teorii, lecz ukazanie, jak wiele jest artystycznych sposobów reprezentowania, odczuwania i rozumienia rzeczywistości.
Jak mówi Franciszek Smoręda z zespołu kuratorskiego: Zawarte w tytule wystawy sposoby widzenia odzwierciedlają kalejdoskop praktyk i postaw artystek i artystów na przestrzeni ostatniego wieku. Podważają one nieomylność pierwszego spojrzenia i wskazują, że proces patrzenia to coś więcej niż postrzeganie rzeczywistości jako danej. Zważając na nasz kurczący się attention span, możliwość weryfikacji własnej perspektywy wydaje się tym cenniejsza. Możemy wówczas zauważyć, że wzrok niepoddany rygorowi czasu zaczyna uwrażliwiać patrzącego.
Otwarciu nowej wystawy stałej towarzyszy zróżnicowany program publiczny: oprowadzania kuratorskie i gościnne, warsztaty rodzinne i edukacyjne, program dla szkół Laboratoria widzenia, program mentorski dla semi-profesjonalistów Sposoby tworzenia, działania performatywne i muzyczne, a także międzynarodowe spotkania dyskusyjne. Szczegóły wkrótce: https://msl.org.pl/sposoby-widzenia.
Wystawa Sposoby widzenia to także dwie publikacje: albumowy katalog z esejami Mieke Bal i Łukasza Zaremby oraz antologia tekstów artystek i artystów o widzeniu, percepcji i współtworzeniu sensów. Obie książki traktują sztukę jako formę myślenia i dialogu z rzeczywistością.
Awangarda i klasycy XX wieku: Jankel Adler, Josef Albers, Jean Arp, Ernst Barlach, Joseph Beuys, Frank Bowling, Marcel Broodthaers, Max Ernst, Paul Klee, Katarzyna Kobro, Władysław Strzemiński, Alina Szapocznikow, Mieczysław Szczuka, Franciszka Themerson, Stefan Themerson, Stanisław Ignacy Witkiewicz, Andrzej Wróblewski.
Współczesna scena polska i międzynarodowa: Lita Albuquerque, Joël Andrianomearisoa, Alexandra Bachzetsis, Wojciech Bąkowski, Alicja Bielawska, Cezary Bodzianowski, Agnieszka Brzeżańska, James Lee Byars, Luis Camnitzer, Urszula Broll, Wojciech Fangor, Harun Farocki, Simone Forti, Liam Gillick, Dan Graham, Barbara Hammer, Nancy Holt, IRWIN, Zuzanna Janin, Natalia LL, Katalin Ladik, Les Levine, Łódź Kaliska, OHO, ORLAN, Agnieszka Polska, Joanna Rajkowska, Bridget Riley, Pakui Hardware, RH Quaytman, Haegue Yang, Liliana Zeic.
Otwarcie wystawy: 17 października 2025, piątek, godz. 18.00 w ms², na ul. Ogrodowej 19.
Program wydarzeń towarzyszących otwarciu wystawy Sposoby widzenia potrwa przez cały weekend od 17 do 19 października. Szczegóły: https://msl.org.pl/wydarzenia
Piątkowy program towarzyszący otwarciu to dwa performensy: autorstwa związanego z Łodzią artysty – Cezarego Bodzianowskiego oraz austriackiej artystki Anny Rimmel. W dalszej części wieczoru dla zgromadzonej w Muzeum publiczności zagra Anton Lukoszevieze, wiolonczelista, kompozytor, improwizator i twórca interdyscyplinarny, który zaprezentuje nowy projekt inspirowany twórczością Władysława Strzemińskiego. Dzień otwarcia Sposobów widzenia zakończy DJ set Daisy Cutter, warszawskiej didżejki, która skupia się na badaniu dźwięku jako przestrzeni aktywistycznego działania i wspólnego tańca jako miejsca inicjującego tymczasowe lub trwałe wspólnoty.
W sobotę, 18.10, o 15.00 odbędzie się pierwsze oprowadzanie kuratorskie po nowej wystawie stałej. O 17.00 Ewa Zarzycka zaprezentuje w Kamienicy Hilarego Majewskiego performans, będący refleksją o powstawaniu sztuki. Artystka jest laureatką Nagrody im. Katarzyny Kobro 2024.
Główny punkt dnia to wręczenie nagrody im. Katarzyny Kobro. Nagroda honoruje osoby, które nieustannie poszukują odpowiedzi na nowe pytania oraz wytrwale negocjują rolę sztuki w społeczeństwie. Co roku jury złożone z artystek i artystów nagradza wybitne osiągnięcia z szeroko pojętej dziedziny sztuk wizualnych, doceniając szczególnie postawy eksperymentalne i poszukujące. Idea tej społecznej, powołanej oddolnie nagrody odwołuje się do tradycji solidarności artystów i artystek, stanowiącej fundament Muzeum Sztuki w Łodzi. Gala wręczenia nagrody rozpocznie się o godz. 18.30.
Dzień zakończy koncert o 19.30. Wystąpi Gary Gwadera. To solowy projekt Piotra Gwadery – kompozytora, improwizatora, perkusisty i antropologa-marzyciela z Łodzi. Znany ze swojej wszechstronności i niepowtarzalnego artystycznego głosu, Gwadera z łatwością nadaje zaskakujący charakter każdemu kontekstowi muzycznemu, niezależnie od tego, czy jest to rock, punk, elektronika, eksperyment, jazz czy swobodna improwizacja.
Niedziela, 19.10, to kolejny wernisaż. Tym razem… dla dzieci! O 12.30 najmłodsi (i nie tylko!) będą najważniejszymi gośćmi w Muzeum. W programie: bardzo poważna przemowa dyrektorska, mniej poważne oprowadzanie kuratorskie przygotowane specjalnie dla dzieci, a także zabawy, niespodzianki, gry i psikusy w przestrzeni nowej wystawy. Na zakończenie – pyszna niespodzianka, bo przecież co to za wernisaż bez smakołyków?
O 14.00 po wystawie Sposoby widzenia oprowadzą kuratorzy w towarzystwie tłumacza PJM.
Zespół kuratorski: Jakub Gawkowski, Daniel Muzyczuk, Paweł Polit, Katarzyna Różniak-Szabelska, Franciszek Smoręda
Koordynacja wystawy: Martyna Dec, Ewelina Strynowicz
Centrum Muzeologiczne: Wanda Janakiewicz, Natalia Słaboń
Architektura: Maciej Siuda Pracownia (Adrianna Gruszka, Maciej Siuda)
Koordynacja wydawnicza: Agata Dzirba, Matylda Makowska, Izabela Wojtyczka
Identyfikacja wizualna: Kaja Kusztra
Mecenas: Fundacja Rodziny Staraków
Patronat honorowy nad wystawą objęły Marta Cienkowska, Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Joanna Skrzydlewska, Marszałkini Województwa Łódzkiego.
