O monodramie „Nazywam się Szwejk. Józef Szwejk” w reż. Sławomira Gaudyna w wykonaniu Mirosława Bielińskiego w Teatrze TeTaTeT w Kielcach pisze Krzysztof Krzak.
Fot. DRUVA PHOTOGRAPHY/W. Szymczak
Parafrazując pamiętne słowa Joanny Szczepkowskiej, oznajmiam, co następuje: Proszę Państwa, od 26 września 2026 r. ucieleśnieniem dobrego wojaka Szwejka jest dla mnie Mirosław Bieliński, aktor, reżyser i współzałożyciel kieleckiego Teatru Rozrywki TeTaTeT.
Nie Rudolf Hrušínský z czechosłowackich filmów, nie Edward Kiejzik z Polskiego Teatru Studio w Wilnie, nawet nie Roman Kłosowski ze spektakli w Teatrze Ludowym w Warszawie i w łódzkim Teatrze Powszechnym – tylko Mirosław Bieliński, który w rolę tytułowego bohatera powieści Jaroslava Haška wcielił się równo pięć lat temu.
Wydaje się, że rola Szwejka jest dla tego aktora idealnie skrojona, zarówno pod względem fizycznym (niepokaźny wzrost), jak i charakterologicznym (wypisana na twarzy dobrotliwość). Zagranie jej, na dodatek w monodramie, jest karkołomnym i ryzykownym wyzwaniem dla nawet tak doświadczonego aktora, jak Mirosław Bieliński.
W tym jednak przypadku trzeba mówić o pełnym sukcesie. Szwejk w interpretacji Bielińskiego nie jest przerysowanym, prostodusznym błaznem, jakiego znamy z poprzednich realizacji. To postać znacznie bardziej skomplikowana, to genialny strateg życiowy, ukryty pod maską urzędowego idioty, który swoją nieskrywaną naiwnością i potulnością obnaża absurdy, bezsens, okrucieństwo i całkowitą głupotę totalitarnego systemu oraz wojennej machiny (co w obecnej sytuacji geopolitycznej nabiera dodatkowej wymowy). Aktor gra z ogromnym wyczuciem, łapiąc natychmiastowy kontakt z publicznością. Wywołuje wybuchy śmiechu, ale również ciszę, gdy widz uświadamia sobie grozę opowiadanych historii. Do tego należy dodać brawurowe przeistaczanie się aktora za sprawą drobnej zmiany postawy, modulacji głosu czy mimiki.
Monodram „Nazywam się Szwejk. Józef Szwejk” wiele także zawdzięcza niezwykle udanej choć stosunkowo swobodnej adaptacji wielowątkowej powieści Haška. Sławomir Gaudyn, który spektakl wyreżyserował, odrzucił historyczny anturaż, skupiając całą uwagę widzów na mechanizmach władzy, machinie wojennej oraz na samym człowieku w określonych realiach społeczno- historycznych. Gaudyn doskonale wyważył proporcje między ironią, czarnym humorem a głębokim tragizmem. Spektakl ani na chwilę nie traci dynamicznego tempa. Przejścia między kolejnymi sekwencjami są niezwykle płynne, a każdy rekwizyt (nawet plakat i portret cesarza), gest i ruch mają swoje precyzyjnie określone miejsce w strukturze dramatycznej.
À propos scenografii: stworzyła ją Joanna Biskup-Brykczyńska. Zaprojektowała dekoracje z ogromnym wyczuciem teatru kameralnego. Scenografia jest minimalistyczna i surowa, czym niejako nawiązuje do wojskowego rygoru i chłodu instytucji, a jednocześnie niezwykle plastyczna i wielofunkcyjna. I – co równie ważne – nie odwraca uwagi od tego, co przekazuje ze sceny główny bohater opowieści.
„Szwejk” z Teatru TeTaTeT w Kielcach jest rzadkim przykładem doskonałej zgodności wszystkich elementów sztuki dramaturgiczno-teatralnej: przemyślanej adaptacji z uniwersalnym przesłaniem, precyzyjnej reżyserii i aktorskiego kunsztu, które przez prawie półtorej godziny utrzymują skupienie i uwagę widza. To absolutne teatralny must have.
