Próba generalna

W tym anturażu Skrzywanek tworzy coś na kształt laboratorium przypadku. Jedenastu aktorów funkcjonuje jako równorzędny organizm, a ich ciała stają się narzędziami do testowania kolejnych wersji wydarzeń. Grupa przygotowuje prowokację: chce zwabić chłopaka podejrzewanego o kontakt cielesny z nieletnią, udokumentować jego winę, upublicznić ją, a następnie dokonać na nim samosądu. Zamiast jednej linearnej historii oglądamy kolejne próby jej odegrania. Bohaterowie powtarzają gesty, zmieniają konfiguracje, sprawdzają możliwe przebiegi spotkania. Twórcy mówią o tym, że tego typu przemoc nie rodzi się wyłącznie z gniewu. Potrzebuje grupy, mechanizmu nacisku i poczucia, że skoro „wszyscy” są przekonani, to jednostka nie ma już prawa do wątpliwości. Wzrasta potrzeba przynależności, presja większości, szantaż i strach. Granica między obrońcą a oprawcą przesuwa się niemal niezauważalnie. Tym łatwiej, że wszystko odbywa się pod pozorem działania w słusznej sprawie.

W pewnym momencie aktorzy przerywają przygotowania do samosądu, wychodzą z przypisanych im ról i ujawniają kolejną warstwę przedstawienia. Okazuje się, że sami mogą być ofiarami artystycznej propagandy – mechanizmu, który wykorzystuje drażliwe, potencjalnie dotyczące ich bezpośrednio historie, by zbudować sceniczną fikcję. I to już na samym początku ich aktorskiej drogi. Pojawiają się więc pytania o etykę reprezentacji. Czy wszystko, co wydarzyło się naprawdę, może stać się materiałem artystycznym? Czy każde tabu trzeba zamienić w „hot temat”?

„Samosąd” jest spektaklem konsekwentnym formalnie i aktorsko. Ale czy na plus? Zespół, zgodnie z logiką rozwścieczonego tłumu, zbiorowej psychozy i żądzy zemsty, tworzy kolektywny monolit. Rezygnacja z indywidualności ma swoje uzasadnienie w koncepcji, momentami prowadzi jednak do zbyt dużej jednolitości i nieustannej wrzawy. A kiedy do realizacji wkrada się autotematyzm, trudno powstrzymać myśl: here we go again.

Kolejne dyplomowe przedstawienie dochodzi do momentu, w którym aktorzy wychodzą z ról, odsłaniają teatralną konstrukcję i zaczynają komentować własny teatr – gest, który coraz bardziej przypomina „ustawowy” punkt programu dyplomu aktorskiego.

Akademia Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego