W świecie teatru rzadko zdarza się okazja, by tak szeroko i swobodnie zajrzeć do warsztatu współczesnych dramatopisarzy i dramatopisarek. Tymczasem Gdyńska Nagroda Dramaturgiczna – jeden z najważniejszych i najbardziej prestiżowych konkursów dla autorów tekstów pisanych dla sceny – po raz kolejny udostępnia teksty sztuk nominowanych do finału. Pięć finałowych dramatów można przeczytać bezpłatnie na stronie internetowej konkursu: www.gnd.art.pl.
To wyjątkowa możliwość, by nie tylko przyjrzeć się kierunkom rozwoju polskiego dramatu, ale też z bliska doświadczyć, jak współczesne teksty teatralne mówią o Polsce, świecie i nas samych. Kapituła GND, w składzie: Piotr Dobrowolski, Beata Guczalska (przewodnicząca), Ewa Hevelke i Jacek Kopciński, wyłoniła pięć tytułów spośród aż 159 zgłoszonych sztuk. Z żalem trzeba odnotować, że tegoroczna edycja odbywa się po raz pierwszy bez Jerzego Stuhra, który był członkiem Kapituły nagrody, ale zmarł w lipcu 2024 roku.
Rozstrzygnięcie nastąpi 4 października 2025 roku, podczas gali finałowej w Teatrze Miejskim im. Witolda Gombrowicza w Gdyni.
Dlaczego warto sięgnąć po finałowe teksty?
Po pierwsze – to świetna okazja, by poznać głosy autorów, którzy coraz częściej współtworzą repertuary polskich teatrów. Laureatkami i laureatami poprzednich edycji byli m.in. Malina Prześluga, Jolanta Janiczak, Radosław Maciąg, Rafał Wojasiński i Anka Herbut – nazwiska dobrze znane widzom i krytykom.
Po drugie – finał GND to coś więcej niż konkurs. To próba diagnozy współczesnej polskiej dramaturgii. Każdy z tekstów to osobna opowieść o kondycji człowieka, społeczeństwa, kraju. To także zapis naszego „tu i teraz” – często gorzki, ironiczny, prowokujący do myślenia, ale zawsze literacko silny.
Po trzecie – teksty są dostępne publicznie i w pełnej wersji. To nie tylko zasób dla badaczy czy studentów teatrologii. To otwarty zasób kultury – dostępny dla każdego, kto interesuje się współczesnym teatrem.
W dniach 2–4 października w Gdyni odbędą się także otwarte dla publiczności czytania performatywne lub pokazy warsztatowe wszystkich finałowych tekstów. Zostaną one zrealizowane przez młodych reżyserów oraz aktorów Teatru Miejskiego w Gdyni – to forma szkicowych inscenizacji, które łączą promocję nowych tekstów z funkcją edukacyjną. Po każdym czytaniu odbędzie się spotkanie z autorem i reżyserem, prowadzone przez krytyka Łukasza Drewniaka lub innego znawcę dramatu współczesnego.
Gdyńska Nagroda Dramaturgiczna powstała w 2007 roku jako rozwinięcie Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych R@Port. Przez wiele lat oba wydarzenia były nierozerwalnie związane. Niestety, od 2021 roku R@Port – z powodu braku finansowania – przestał być organizowany, a GND funkcjonuje w trybie „oszczędnościowym”, bez społecznego jury, działań edukacyjnych czy bogatej oprawy festiwalowej. Nadal jednak broni się jako prestiżowy laur dla dramatopisarzy, stanowiący istotną rekomendację w środowisku teatralnym.
O czym są tegoroczne teksty finałowe?
Anna Wakulik – Biedermannowie
Sztuka inspirowana klasycznym dramatem Maxa Frischa, przenosi jego motywy na grunt współczesny, badając mechanizmy społecznego konformizmu i moralnej ślepoty. Wakulik tworzy opowieść o ludziach, którzy – mimo oczywistych sygnałów zagrożenia – wybierają wygodne milczenie. To dramat o współczesnych “dobrych obywatelach”, którzy nie chcą widzieć, co dzieje się tuż obok.
Katarzyna Minkowska, Tomasz Walesiak – Kiedy stopnieje śnieg
Intymna opowieść o rodzinie zmagającej się z traumą i milczeniem, osadzona w zimowej scenerii, która staje się metaforą emocjonalnego chłodu. Autorzy z dużą wrażliwością ukazują, jak niewypowiedziane słowa i niewyrażone emocje wpływają na relacje międzyludzkie. Dramat ten porusza temat potrzeby bliskości i trudności w jej osiągnięciu.
Olga Maciupa – Paraskewa
Sztuka czerpiąca z tradycji ludowej i mitologii, opowiadająca historię kobiety uznanej za świętą, której życie staje się pretekstem do refleksji nad rolą kobiet w społeczeństwie i ich duchową siłą. Maciupa łączy elementy realizmu z poetycką narracją, tworząc dramat o poszukiwaniu tożsamości i transcendencji.
Łukasz Pawłowski – Porwanie Roberta Lewandowskiego przez tchórzliwego Łukasza Pawłowskiego
Absurdalna i autoironiczna komedia, w której autor wplata siebie jako postać dramatyczną, planując porwanie znanego piłkarza. Sztuka ta jest satyrą na współczesną kulturę celebrytów, obsesję na punkcie sukcesu oraz kryzys męskości. Pawłowski bawi się konwencjami, tworząc przewrotną opowieść o tożsamości i ambicjach.
Beniamin Maria Bukowski – Wyjątko
Poetycki dramat eksplorujący temat inności i wykluczenia, osadzony w świecie, gdzie “wyjątkowość” jest zarówno błogosławieństwem, jak i przekleństwem. Bukowski tworzy alegoryczną opowieść o jednostce próbującej odnaleźć swoje miejsce w społeczeństwie, które nie toleruje odmienności. Sztuka ta porusza kwestie tożsamości, akceptacji i potrzeby przynależności.
foto. Piotr Padziszewski / Teatr Miejski Gdynia
absolwent Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Słupsku oraz Studia Wokalno-Aktorskiego Danuty Baduszkowej przy Teatrze Muzycznym w Gdyni. Współpracował z wieloma teatrami w Polsce, m.in. Teatrem Polskim w Bydgoszczy. Ma na swoim koncie ponad 60 ról teatralnych. Od roku 2001 zajmuje się krytyką teatralną.
