Przyjadą poeci z Pomorza, będą twórcy związani z Podkarpaciem, powróci historia jednego z ważniejszych polskich czasopism literackich, a Wiesław Kulikowski zostanie przypomniany w piątą rocznicę śmierci. Tegoroczne spotkanie prowadzą Jagoda Skowron i Jakub Pacześniak.
infografika: Teatr im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie
„Z rzeczy świata tego zostaną tylko dwie,
Dwie tylko: poezja i dobroć… i więcej nic…”
Cyprian Kamil Norwid
Poezja ma w Teatrze im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie swoje miejsce od dawna. 8 października o godz. 19.07 spotkają się tam po raz czwarty uczestnicy Terytorium wiersza / Podkarpackiego Fliszu Poetyckiego im. Jerzego Pleśniarowicza. Przyjadą poeci z Pomorza, będą twórcy związani z Podkarpaciem, powróci historia jednego z ważniejszych polskich czasopism literackich, a Wiesław Kulikowski zostanie przypomniany w piątą rocznicę śmierci. Tegoroczne spotkanie prowadzą Jagoda Skowron i Jakub Pacześniak.
Regiony poezji czy poezja regionów? – pytają we wstępie do tegorocznego Fliszu Skowron i Pacześniak. Pytanie dobrze określa kierunek czwartej edycji. Z Pomorza na Podkarpacie jest daleko, ale na mapie literackiej odległości mierzy się inaczej. Przez lata poeci związani z Podkarpaciem spotykali się na łamach „Toposu” z autorami z innych części kraju. Teraz część tej historii przeniesie się do Rzeszowa.
Gośćmi specjalnymi Fliszu będą Krzysztof Kuczkowski i Tadeusz Dąbrowski. Pierwszy z nich powołał do życia „Topos” i przez lata skupiał wokół pisma środowisko poetów, krytyków i eseistów. Z czasopismem związana jest również Biblioteka „Toposu”, w której liczba wydanych zbiorów poetyckich zbliża się do 250. Dąbrowski publikował na jego łamach, rozwijając jednocześnie własną, rozpoznawalną drogę poetycką. Gospodarze Fliszu pamiętają tę wspólną historię. „Wielu z nas z Podkarpacia korzystało z tej gościnności Naczelnego – Krzysztofa Kuczkowskiego. Tadeusz Dąbrowski był nieraz sąsiadem na łamach, teraz w nowej roli” – piszą Skowron i Pacześniak.
Dzisiejszy Flisz ma znacznie dłuższą historię, niż wskazywałaby cyfra „4” w nazwie wydarzenia. Wszystko zaczęło się od Najazdu Awangardy na Rzeszów, cyklicznych spotkań poetów Podkarpacia. W 2022 roku odbyła się dziesiąta, jubileuszowa edycja. Towarzyszyła jej wydana przez Teatr Siemaszkowej „Antologia Najazdu Awangardy na Rzeszów”. Wtedy wydarzenie otrzymało także patrona – Jerzego Pleśniarowicza.
Rok później pojawiła się nowa nazwa i nowa formuła: Terytorium wiersza / 1. (Podkarpacki) Flisz Poetycki im. Jerzego Pleśniarowicza. Zmiana nie zerwała jednak z wcześniejszą historią. Zachowała ideę spotkania poetów związanych z regionem, do których dołączają autorzy przyjeżdżający z innych części Polski.
Sama nazwa została wybrana nieprzypadkowo. Jagoda Skowron i Jakub Pacześniak od pierwszych edycji odwołują się do geologicznego znaczenia fliszu: naprzemiennego układu warstw skalnych. W ich koncepcji warstwy geologiczne stają się odpowiednikiem warstw wiersza. Pozwalają mówić o różnorodności języków, doświadczeń, tematów i pokoleń.
Autorzy założeń programowych Fliszu pisali o rozmowach dotyczących spraw „zasadniczych, ważnych i najważniejszych”, historii i współczesności, spraw świata i pojedynczego człowieka. Chcieli rozmawiać o warsztacie, inspiracjach, życiu i twórczości, a przede wszystkim czytać poezję i słuchać jej zarówno w wykonaniu autorów, jak i aktorów. Ta zasada pozostała właściwie niezmienna.
Flisz nie znalazł się w Teatrze Siemaszkowej przypadkiem. Skowron i Pacześniak przypominali we wcześniejszych tekstach towarzyszących wydarzeniu, że poezja od dawna zajmuje szczególne miejsce w repertuarze tej sceny. Przywoływali ludzi związanych z historią teatru i Rzeszowa oraz kolejne przedsięwzięcia, podczas których literatura spotykała się ze sceną.
W poprzednich edycjach zmieniali się bohaterowie i tematy rozmów. Zeszłoroczny wstęp również pokazywał Flisz jako przestrzeń spotkania różnych poetyckich głosów, budowaną wokół zaproszonych twórców i wspólnego czytania poezji.
Przez kilka lat wydarzenie zdążyło już znaleźć własne miejsce w programie Siemaszkowej. Jeszcze w 2025 roku Teatr przedstawiał trzeci Flisz jako spotkanie poetów, aktorów i czytelników wpisane w program Literackiego Festiwalu Teatru Siemaszkowej MIĘDZYSŁÓW KARPAT. Tegoroczna edycja odbywa się w cyklu POEZJA W TEATRZE, realizowanym w ramach projektu Nowe Przestrzenie Siemaszkowej, finansowanego ze środków budżetu Województwa Podkarpackiego.
Czwarta edycja mocniej niż poprzednie zwraca uwagę na relacje pomiędzy środowiskami literackimi powstającymi w różnych częściach kraju. „Oni z nami, my z nimi!” – piszą Skowron i Pacześniak o tegorocznym spotkaniu Podkarpacia ze środowiskiem „Toposu”.
To również powrót do pytania o znaczenie miejsca dla poezji. Rzeszów i szerzej Podkarpacie są dla wielu uczestników Fliszu miejscem urodzenia, życia albo pracy. Jednocześnie sama formuła od początku zakładała otwarcie tego środowiska. Stąd obecność „przybyszów ze świata poezji innych obszarów”, jak nazywają ich organizatorzy.
W tegorocznym spotkaniu wezmą udział Jan Belcik, Edward Bolec, Katarzyna Bolec, Adam Decowski, Rafał Gawron, Szymon Halko, Justyna Kasprzyk, Janusz Koryl, Krystyna Lenkowska, Nasim Łuczaj, Joanna Marcinkowska, Tomasz Nowak, Jakub Pacześniak, Janusz Pasterski, Marek Pękala, Rafał Rżany, Andrzej Sondej, Małgorzata Szepelak, Jacek Świerk, Arkadiusz Tuziak i Monika Zając-Czerkies. Gośćmi honorowymi będą Krzysztof Pleśniarowicz i Jan Pleśniarowicz. Wśród zaproszonych gości znalazła się również Agata Wróblewska. Oficjalna strona Teatru potwierdza udział 21 poetek i poetów związanych z Podkarpaciem oraz Kuczkowskiego i Dąbrowskiego jako gości specjalnych, a Krzysztofa i Jana Pleśniarowiczów jako gości honorowych.
Ważną częścią tegorocznego Fliszu będzie pamięć o Wiesławie Kulikowskim, poecie związanym z Mielcem, zmarłym przed pięciu laty. Skowron i Pacześniak piszą o nim krótko i bez wątpliwości: był poetą, który zasłużył na ważne miejsce na mapie polskiej poezji współczesnej.
Jego przypomnienie pasuje do sposobu, w jaki przez lata budowano Flisz. Organizatorów interesuje współczesność, ale pamięć o twórcach związanych z regionem pozostaje jednym z elementów programu. Literatura ma przecież swoją geografię, lecz ma również pamięć. Kolejne nazwiska, książki i wiersze tworzą warstwy, do których można wracać – podobnie jak w metaforze fliszu obecnej od początku tego przedsięwzięcia.
W przypadku Kulikowskiego będzie to powrót szczególny. Pięć lat po jego śmierci wiersze ponownie znajdą swoich słuchaczy.
Można w nazwie wydarzenia zatrzymać się na słowie „podkarpacki”. Ważniejsze wydaje się jednak słowo „flisz”. Bo od początku chodziło o spotkanie ludzi piszących inaczej, należących do różnych pokoleń, przychodzących z rozmaitym doświadczeniem i odmiennym rozumieniem poezji.
Skowron i Pacześniak deklarowali przed laty, że chcą pytać o warsztat, inspiracje, istotę życia i twórczości, czytać wiersze i słuchać autorów. Kończyli jednym słowem: „Niezmiennie!”.
I chyba właśnie owo „niezmiennie” najlepiej opisuje ciągłość tego przedsięwzięcia. Zmieniła się nazwa. Najazd Awangardy stał się Terytorium wiersza. Pojawiają się kolejni goście, kolejne książki i rozmowy. Pozostaje przekonanie, że poezja potrzebuje miejsca, w którym można ją przeczytać na głos, posłuchać autora, spierać się i rozmawiać.
Czwarty Podkarpacki Flisz Poetycki rozpocznie się 8 października 2026 roku o godz. 19.07 w Teatrze im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie. Według kalendarium i systemu sprzedaży Teatru spotkanie potrwa około dwóch godzin.
A Norwidowskie zdanie może nad tym wszystkim pozostać jak motto:
„Z rzeczy świata tego zostaną tylko dwie,
Dwie tylko: poezja i dobroć… i więcej nic…”
Informacje o 4. Podkarpackim Fliszu Poetyckim – Teatr im. Wandy Siemaszkowej
