Szczepan Twardoch zdobył Nagrodę Literacką Nike 2026 i Nike Czytelników za powieść „Null”.
archiwum własne Teatru dla Wszystkich
To pierwsza główna Nike w jego dorobku. Dla ludzi teatru nazwisko pisarza od dawna ma jednak także sceniczne znaczenie – od „Króla” w Teatrze Polskim w Warszawie po wieloletnią współpracę z Robertem Talarczykiem.
Szczepan Twardoch został laureatem Nagrody Literackiej Nike 2026 za powieść „Null”. Pisarz triumfował podwójnie: książkę wybrało jury jubileuszowej, 30. edycji nagrody, a wcześniej zwyciężyła ona także w plebiscycie czytelników i czytelniczek „Gazety Wyborczej”.
Gala odbyła się 4 października w Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie. Twardoch otrzymał statuetkę zaprojektowaną przez Gustawa Zemłę oraz 100 tys. zł.
Dla pisarza to pierwsza główna Nagroda Literacka Nike, choć jego książki kilkakrotnie docierały już do finału konkursu. W 2013 roku nominowana była „Morfina”, w 2015 – „Drach”, a w 2019 – „Królestwo”. „Null” przyniósł mu więc nagrodę jury po kilkunastu latach obecności wśród najważniejszych autorów kolejnych edycji Nike.
Publiczność nagrodziła Twardocha już po raz drugi. Pierwszą Nike Czytelników otrzymał w 2013 roku za „Morfinę”. Trzynaście lat później wybór czytelników pokrył się z werdyktem jury.
„Null”, wydany w 2025 roku przez Wydawnictwo Marginesy, rozgrywa się podczas współczesnej wojny w Ukrainie. Bohaterem powieści jest Koń – Polak, który opuszcza swoje dotychczasowe życie i trafia na tytułowy „null”, pierwszą linię frontu.
Twardoch podczas pracy nad książką korzystał z doświadczeń swoich pobytów w Ukrainie, własnych notatek oraz rozmów z żołnierzami. Podkreślał jednocześnie, że nie zamierzał pisać powieści z tezą ani tworzyć literackiego manifestu.
– To moja najważniejsza książka – mówił po odebraniu nagrody.
Pisarz mówił również o potrzebie opowiadania prawdy, którą uważa za jedno z najważniejszych zadań literatury.
Przewodniczący jury Witold Bereś zwracał uwagę, że o nagrodzeniu „Nulla” nie zdecydowała sama aktualność tematu. Jury doceniło literacką siłę książki oraz sposób przedstawienia współczesnego frontu, strachu i przemocy bez romantycznej mitologii wojny.
– Bo jest to literatura znakomita – podkreślał Bereś.
W finałowej siódemce tegorocznej Nike znalazły się również: „Nie koniec, nie początek. Powojenne wybory polskich Żydów” Anny Bikont, „Zmartwychwstanki” Doroty Grabek, „Wnyki dla światła” Justyny Kulikowskiej, „Najmądrzejszy. Biografia Sokratesa” Krzysztofa Łapińskiego, „Urodziny” Weroniki Murek oraz „Tylko durnie żyją do końca” Zyty Rudzkiej.
Dla środowiska teatralnego Szczepan Twardoch od dawna pozostaje kimś więcej niż pisarzem, którego powieści można przenieść na scenę. Jego związki z teatrem w ostatnich latach wyraźnie się zacieśniały: od adaptacji prozy przygotowywanych przez innych twórców przeszedł do samodzielnego adaptowania swoich książek, pisania dla sceny, współreżyserowania i pojawiania się na scenie.
Jednym z najgłośniejszych teatralnych spotkań z jego prozą był „Król” w Teatrze Polskim im. Arnolda Szyfmana w Warszawie. Spektakl na podstawie bestsellerowej powieści Twardocha wyreżyserowała Monika Strzępka, adaptację przygotował Paweł Demirski. Premiera odbyła się 18 maja 2018 roku.
Na scenie pojawili się m.in. Marcin Bosak jako Jakub Szapiro, Krzysztof Dracz, Andrzej Seweryn, Grażyna Barszczewska, Maria Dębska i Mirosław Zbrojewicz. Warszawa lat trzydziestych, przestępczy półświatek, polityka, przemoc i żydowska społeczność stolicy otrzymały wówczas własny sceniczny język. Spektakl był jednym z przykładów ogromnej popularności „Króla”, który doczekał się później również serialowej adaptacji.
Znacznie bardziej osobny i konsekwentnie rozwijany rozdział teatralnej działalności Twardocha stworzyła jednak jego współpraca z Robertem Talarczykiem.
Ich spotkanie ma szczególne znaczenie również ze względu na Śląsk, stale obecny w twórczości Twardocha i będący jednym z najważniejszych obszarów artystycznych zainteresowań Talarczyka, od lat kierującego Teatrem Śląskim im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach.
Jednym z rezultatów tej współpracy była „Pokora”. Powieść Twardocha ukazała się w 2020 roku, a już w następnym roku jej teatralną wersję przygotował Teatr Śląski. Reżyserował Robert Talarczyk, natomiast adaptację własnej książki napisał sam Twardoch.
Był to istotny moment w jego teatralnej drodze. Pisarz uczestniczył w pracy nad przedstawieniem i pojawiał się również podczas wybranych prezentacji spektaklu.
W przypadku „Byka” teatr był już podstawowym przeznaczeniem tekstu. Twardoch napisał dramat, którego bohaterem jest Robert Mamok – człowiek sukcesu wracający na Śląsk i konfrontujący się z własnym pochodzeniem, rodziną, społecznym awansem, pamięcią i tożsamością.
W roli Mamoka wystąpił Robert Talarczyk. Reżyserię podpisali wspólnie Twardoch i Talarczyk.
Prapremiera odbyła się 19 marca 2022 roku w STUDIO teatrgalerii w Warszawie. Przedstawienie powstało w koprodukcji z Fundacją Teatru Śląskiego „Wyspiański”, Teatrem Łaźnia Nowa i Instytutem im. Jerzego Grotowskiego, przy współpracy z Teatrem Korez.
„Byk” okazał się przedstawieniem trwałym – granym przez kolejne sezony i prezentowanym na różnych scenach. Twardoch wykorzystał w nim polszczyznę i język śląski, a osobista historia Mamoka pozwoliła mu wrócić do tematów, które od lat zajmują ważne miejsce w jego pisarstwie: pochodzenia, klasowego awansu, męskości, rodzinnego dziedzictwa i ceny, jaką płaci się za próbę ucieczki od własnej biografii.
Współreżyserowanie „Byka” było kolejnym etapem obecności Twardocha w teatrze. Napisał utwór dramatyczny, a następnie razem z aktorem i reżyserem odpowiadał za jego sceniczny kształt.
Współpraca obu twórców była kontynuowana. W 2025 roku w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie powstał „Pokój” – kolejny tekst Twardocha napisany bezpośrednio dla teatru, ponownie w reżyserii Roberta Talarczyka.
Autor i reżyser sięgnęli po temat politycznej radykalizacji i wizję Polski zmierzającej ku wewnętrznemu konfliktowi. „Pokój” stawiał pytania o społeczne podziały, przemoc i mechanizmy, dzięki którym polityczny język może stopniowo zamieniać się w realną agresję.
Było to kolejne spotkanie Twardocha i Talarczyka po „Pokorze” i „Byku”, potwierdzające, że ich współpraca przestała mieć charakter okazjonalny. Powstał artystyczny tandem, który regularnie wraca do wspólnych tematów, a teatr stał się dla Twardocha równoległym wobec prozy miejscem pracy.
Teatralna droga tegorocznego laureata Nike układa się więc w interesującą historię. „Król” został przeniesiony na scenę przez Monikę Strzępkę i Pawła Demirskiego. Przy „Pokorze” Twardoch sam adaptował własną prozę. „Byka” napisał dla sceny i współreżyserował z Robertem Talarczykiem. Przy „Pokoju” ponownie wystąpił już jako autor teatralny.
To dość rzadka droga dla pisarza o tak silnej pozycji na rynku literackim. Twardoch nie ograniczył swojej obecności w teatrze do udzielania zgody na adaptowanie kolejnych bestsellerów. Z czasem wszedł w proces powstawania spektaklu i zaczął poznawać scenę od strony praktycznej.
