Odpowiedź Stowarzyszenia Reżyserów Polskich na pismo MKiDN ws. Teatru Żeromskiego w Kielcach

Szanowna Pani Minister, Szanowna Pani Dyrektor,

W odpowiedzi na pismo o sygnaturze DIK-WIT.403.34.2025.MML z dnia 21 sierpnia 2025 r., które odnosi się do stanowiska Stowarzyszenia Reżyserów Polskich (SRP) w sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego dotyczącego konkursu na dyrektora Teatru im. Stefana Żeromskiego w Kielcach, wyrażamy głębokie zaniepokojenie stanowiskiem Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w tej sprawie.

Stanowisko Ministerstwa, wyrażone w przywołanym oświadczeniu, jest sprzeczne z art. 16 ust. 13 Ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz.U. 2024 poz. 1235), który jednoznacznie określa, że to organizator (w tym przypadku Zarząd Województwa Świętokrzyskiego) jest uprawniony do powołania lub NIEPOWOŁANIA dyrektora instytucji kultury na podstawie wyniku konkursu. Organizator ma prawo do unieważnienia konkursu w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości proceduralnych, co miało miejsce w Kielcach albo niepowołania wskazanego przez komisję kandydata bez podawania powodu.

Ministerstwo, kwestionując tę kompetencję i domagając się powołania konkretnego kandydata, narusza autonomię Samorządu oraz zasadę pomocniczości, a także ingeruje w uprawnienia prawne Organizatora. Działania te noszą w naszym mniemaniu znamiona łamania prawa, co godzi w podstawy praworządności i demokracji RP.

Pragniemy także zwrócić uwagę na to, że wytyczne Ministerstwa dla organizatorów samorządowych instytucji kultury, do których odwołuje się MKiDN w swojej odpowiedzi, nie mają mocy powszechnie obowiązującego prawa i nie mogą derogować zapisów Ustawy. Co więcej, są one sprzeczne z własną praktyką samego Ministerstwa Kultury. Wystarczy przypomnieć powołanie Michała Zadary na dyrektora Teatru Polskiego we Wrocławiu w trybie pozakonkursowym, co w naszym mniemaniu stanowi jawną hipokryzję i dowód na elastyczne traktowanie prawa przez MKiDN, gdy jest to wygodne dla realizacji politycznych celów.

Stowarzyszenie Reżyserów Polskich, reprezentujące ponad 1.400 członków, stojąc na straży transparentności, równości i stosowania najwyższych standardów, konsekwentnie opowiada się za przestrzeganiem prawa oraz transparentnością procedur konkursowych. Jak wskazaliśmy w naszym stanowisku z 8 sierpnia 2025 r. (dostępnym m.in. pod adresem: https://e-teatr.pl/warszawa-stanowisko-srp-ws-konkursu-na-dyrektora-teatru-zeromskiego-w-kielcach-60490), W naszej opinii Ministerstwo wykorzystuje instrumentalnie prawo do realizacji partykularnych interesów, naruszając przy tym podstawowe zasady demokratycznego państwa prawnego.

W związku z powyższym Stowarzyszenie Reżyserów Polskich wzywa MKiDN do:

Zaprzestania działań naruszających autonomię samorządu,

Respektowania prawa.

Wycofania się z bezprawnych nacisków na Zarząd Województwa Świętokrzyskiego i stosowania się do zapisów Ustawy, która jednoznacznie określa Organizatora, jako tego, który powołuje dyrektora.

Jeżeli Ministerstwo nie zmieni swojego stanowiska, Stowarzyszenie Reżyserów Polskich będzie zmuszone do podjęcia wszelkich dostępnych kroków prawnych w tej sprawie, w tym:

Skargi do Wojewódzkich i Naczelnych Sądów Administracyjnych, które zobowiązane są podejmowania czynności także wobec BEZCZYNNOŚCI Organu Państwowego.

Wniosek do Rzecznika Praw Obywatelskich. RPO stoi na straży wolności i praw człowieka i obywatela, w tym prawa do dobrej administracji.

Wniosek do Najwyższej Izby Kontroli, która kontroluje działalność organów administracji rządowej pod kątem ich legalności.

Zawiadomienia do prokuratury w sprawie nadużyć władzy. SRP jako organizacja społeczna zobowiązana jest do tego, żeby złożyć takie zawiadomienie, aby prokuratura zbadała, czy działania Ministerstwa mają znamiona przestępstwa (np. nadużycie uprawnień, niedopełnienie obowiązków, przekroczenie uprawnień – art. 231 Kodeksu karnego, który reguluje odpowiedzialność karną za przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków przez osobę pełniącą funkcję publiczną. Zgodnie z § 1, funkcjonariusz, który działa na szkodę interesu publicznego lub prywatnego, przekraczając uprawnienia lub nie dopełniając obowiązków, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.)

Powiadomienie innych organizacji społecznych, takich jak ZASP i Watchdog Polska, które mogą składać skargi i pisma amicus curiae.

W przypadku wyczerpania dróg w krajowych instytucjach ochrony prawnej i wyczerpaniu wszystkich krajowych środków odwoławczych, SRP będzie zmuszona do zgłoszenia sprawy do instytucji międzynarodowych.

Stowarzyszenie Reżyserów Polskich wyraża jednak głębokie przekonanie, że te działania nie będą potrzebne, że MKiDN podejmie refleksję nad swoimi działaniami i dostosuje je do standardów demokratycznego państwa prawa.

Z poważaniem,
w imieniu SRP

Sławomir Olejniczak
Grzegorz Kempinsky
Wojciech Konikiewicz
Jarosław Jakubowski
Tadeusz Deszkiewicz

Do Wiadomości:

Prezes Rady Ministrów

Minister Kultury i Sztuki

Zarząd Urzędu Marszałkowskiego Województwa Świętokrzyskiego

Ministerstwo Kultury Sztuki i Dziedzictwa Narodowego

Sejmowa Komisja Kultury

Media