O spektaklach dla najmłodszych widzów, podczas 31. edycji Międzynarodowego Festiwalu Teatrów Lalek i Formy SPOTKANIA w Teatrze Baj Pomorski w Toruniu, pisze Aram Stern.
fot. Bartek Warzecha
W drugiej części relacji z Festiwalu znajdziemy zarówno omówienie przedstawień skierowanych do widzów 4+, ocenianych przez Jury Dziecięce, w skład którego wchodziły uczennice toruńskich szkół podstawowych, jak i wielu wydarzeń towarzyszących dla najmłodszej publiczności.
Na zakończenie 31. edycji MFTLiF SPOTKANIA Jury Dziecięce przyznało Nagrodę Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego spektaklowi „Zmień się” Agnieszki Kochanowskiej w reżyserii Luci Vrany Svobodovej z Olsztyńskiego Teatru Lalek. Ten werdykt młodych jurorek nie zaskoczył, gdyż spośród czterech ocenianych przez nie spektakli konkursowych – to właśnie „Zmień się” oczarowało wszystkich w Toruniu wielowymiarowo i kompletnie.
Reżyserka dla oprawy animacyjno-wizualnej swego spektaklu stworzyła nie tylko bajeczną scenografię, ale i nadzwyczajnej urody lalki – gąsienicę, chrząszczycę, komara z krwawą kroplówką czy motyla-hipisa. Owady z ludzkimi twarzami i wielkimi oczami, które rezonowały na pierwszych rzędach przedszkolaków (być może po raz pierwszy obecnych w teatrze), nie są znanymi im zabawkami – ruszają się jak te prawdziwe, znane z ogródka. A do tego – mówią!
Z tej współczesnej baśni, zgodnie z tytułem, nasi milusińscy dowiedzą się również, że wszystko może się zmieniać. Czy to tylko fanaberia Gąsienicy Zuzy, jak uważa Żuk Gnojarz o imieniu Ziuta? A może trzeba toczyć swoją kulkę kupy do przodu, skoro tak wygląda życie, zamiast marzyć o lataniu?
W bajce Agnieszki Kochanowskiej w uroczym planie lalkowym psychologia dowcipnie przenika się z fizjologią, a piosenki i muzyka uzupełniają przekaz tej przepięknej formy teatru dla przedszkolaków. Samą warstwę muzyczną w „Zmień się”, autorstwa Miłosza Sienkiewicza, nagrodziło także Jury Profesjonalne za „prowadzenie z finezją i humorem akcji spektaklu”.
Aby nie kumulować nagród dla jednego przedstawienia, laur za scenografię 31. edycji MFTLiF SPOTKANIA od Jury Profesjonalnego otrzymała Eva Farkašová za spektakl „Pasterka i Kominiarczyk”, wyreżyserowany w 2022 roku przez śp. Arkadiusza Klucznika w Teatrze Dzieci Zagłębia im. Jana Dormana w Będzinie. Jury wyróżniło „spójną i wyrafinowaną, jednorodną stylistycznie pracę” w pięknym formalnie przedstawieniu opartym na baśni Hansa Christiana Andersena, w adaptacji Daniela Arbaczewskiego.
W tej niemal kryminalnej historii wprost ze starego kredensu, w którym stoi kolekcja porcelanowych figurek, przebiegły Chińczyk postanawia ożenić małą i delikatną Pasterkę z władcą porcelanowego kredensu – Nadipodgłównodowodzącymgenerałemsierżantem. Urzekają również kostiumy z talii kart i klasyczna oprawa scenograficzna. Reżyser zaproponował spektakl rzadko obecny na scenach lalkowych, bez cyfrowych fajerwerków czy skomplikowanej gry świateł – to teatr klasyczny, w którym uwagę najmłodszej publiczności skupia gra lalek i kostiumów. Na ile jednak porusza wyobraźnię pokolenia alfa, będącego non stop online – było niestety widać i słychać na festiwalowej widowni…
Chodzą słuchy, że silnym kandydatem do nagrody Jury Dziecięcego był spektakl „Opowieści z Narnii. Lew, Czarownica i Stara Szafa” prezentowany przez Teatr Lalki i Aktora w Wałbrzychu. Przedstawienie, oparte na pierwszym tomie kultowej sagi C.S. Lewisa, w 2024 roku wyreżyserował jego były dyrektor – Gabriel Gietzky. Opowiada o przygodach czwórki rodzeństwa, odkrywającego tajemnicze przejście do Narnii, krainy wiecznego śniegu i zimy, w której od stu lat rządzi zła i bezwzględna Biała Czarownica (scenografia: Damian Bałasz).
O ile dominantą spektaklu jest młoda i świetna obsada głównych bohaterów – Piotr (Wojciech Oset), Zuzanna (Karolina Warzecha), Edmund (Miłosz Sadowski) i Łucja (Ewa Sadowska) – o tyle sama historia dramaturgicznie momentami w chaosie scen się rozpada, by w finale autentycznie wzruszyć. Chwycić za duszę opowieścią o sile bliskości, przezwyciężaniu zła i dojrzewaniu czwórki rodzeństwa.
Stołeczny Teatr Lalek Guliwer przywiózł na 31. edycję MFTLiF SPOTKANIA spektakl „Pan Aparat. Ostatnie zdjęcie” w reżyserii Pameli Leończyk. Sztuka Darii Sobik opowiada o dziewczynce, którą mama wysyła na konkursy piękności. Alutka (Zofia Tkocz) nie chce już pozować do zdjęć i odnajduje w swoim aparacie najlepszego przyjaciela, z którym odważa się marzyć o byciu specjalistką od lodów malinowych, zamiast o tytule kolejnej miss.
To pełne lekkości przedstawienie, grane w planie żywym, szanuje dziecięcą wrażliwość i nie unika trudnych pytań, skierowane jest także do rodziców opowieścią o sprzeciwie wobec nadmiernych oczekiwań dorosłych. Kidinfluencing z jego amerykańskimi wzorami – filtrami, lajkami i idealnymi feedami – jest tematem wartym poruszenia na deskach teatralnych.
Spektakl grany w Warszawie na Scenie Liliput Guliwera, w Toruniu na Dużej Scenie, stracił jednak część swojej „magii”, którą ratował świetny Georgi Angiełow jako tytułowy Pan Aparat. Mały widz po spektaklu pozostawał mocno skonsternowany – działo się dużo, ale emocji było niewiele.
Poza konkursem dla najmłodszych widzów organizatorzy przygotowali wiele atrakcji: tradycyjną paradę otwierającą Festiwal, która mimo deszczu była barwna i głośna, warsztaty plastyczne i z animacji lalkowej oraz spacer historyczny po Teatrze.
Foyer Teatru podczas 31. edycji ozdabiały dwie wystawy: ekspozycja lalek-pacynek przygotowanych przez uczniów Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy oraz teatralna oś czasu prezentująca najważniejsze wydarzenia z 80-letniej historii Teatru Baj Pomorski, wraz z jego unikalnymi lalkami i projektami scenograficznymi.
Studenci Akademii Sztuk Teatralnych im. St. Wyspiańskiego w Krakowie (Filia we Wrocławiu) zaprezentowali najmłodszym widzom spektakl „Umka” w reżyserii Piotra Żukowskiego, a w XXI Przeglądzie Teatrów Osób z Niepełnosprawnościami „Innym Okiem” wystąpiło aż dziewięć amatorskich zespołów.
Za nami niezwykle udana edycja MFTLiF SPOTKANIA – festiwalu, na którym znalazło się miejsce na różnorodne formy lalkarskie i rozbudowane inscenizacje. W tym roku w programie więcej było spektakli skierowanych do młodzieży (dotąd pomijanej grupy wiekowej 13+) niż dla młodszych dzieci. Dodatek w nazwie SPOTKAŃ „i Formy” okazał się jak najbardziej słuszny, z racji prezentowanych wielowymiarowych, zarówno tradycyjnie lalkarskich, jak i progresywnych form multimedialnych w konkursowych inscenizacjach.
Trzy zagraniczne przedstawienia powróciły do swoich krajów z nagrodami, także rodzime spektakle zyskały uznanie jury i brawa publiczności. Międzynarodowy Festiwal Teatrów Lalek i Formy SPOTKANIA wyraźnie odradza się po skromniejszych, pandemicznych edycjach i jest ważnym wydarzeniem w przestrzeni kulturalnej Torunia. Świadczy o tym zadowolenie widzów ze wszystkich grup wiekowych oraz rekordowa frekwencja – w wielu momentach na trzech scenach Teatru Baj Pomorski trudno było znaleźć miejsce nawet na dostawce. Byle tak dalej!
W Jury Dziecięcym zasiadały: Ewa Domańska (kl. 5a, SP nr 24 w Toruniu), Katarzyna Iżycka (kl. 7c, SP nr 10 w Toruniu), Kalina Kalińska (kl. 7a, Społeczna Szkoła Podstawowa Stowarzyszenia „Edukacja” w Toruniu), Aniela Meyer (kl. 6b, SP Towarzystwa Salezjańskiego w Toruniu) oraz Maria Skoczylas (kl. 5a, SP nr 6 w Toruniu).
Jury Profesjonalne tworzyli: Anita Nowak, Hanna Wittstock, Piotr Nazaruk, Mikołaj Malesza oraz Grzegorz Janikowski (przewodniczący).
