O książce „Między światłem a cieniem” Cezarego Łazarewicza i Jana Holoubka (Wydawnictwo Agora) pisze Wiesław Kowalski.
fot. Wydawnictwo Agora
„Między światłem a cieniem” Cezarego Łazarewicza i Jana Holoubka to nie tylko wywiad-rzeka o kulisach powstawania filmów i seriali. Dla mnie – jako aktora – to przede wszystkim książka o relacjach, odpowiedzialności i czułości wobec zawodu, który uprawiamy na oczach innych. Owszem, dostajemy tu solidną porcję wiedzy o produkcji, strukturze serialu, napięciu dramaturgicznym czy realiach pracy z platformami streamingowymi. Ale najcenniejsze okazuje się to, co dzieje się między wierszami: sposób, w jaki Holoubek mówi o ludziach.
Szczególnie poruszające są fragmenty poświęcone Rodzicom. Nie ma tu ani pomnikowości, ani taniej legendy nazwiska. Jest za to wdzięczność, pamięć i bardzo rzadko spotykana w środowisku artystycznym uczciwość w mówieniu o dziedziczeniu – nie tylko talentu, lecz także etosu pracy, wrażliwości i odpowiedzialności za słowo oraz obraz. Holoubek nie buduje własnej pozycji przeciwko ojcu, ale w dialogu z nim. Dla człowieka teatru to niezwykle interesujące: obserwować, jak ciągłość tradycji spotyka się z potrzebą autonomii, jak biografia prywatna przenika się z historią polskiego teatru i filmu, nie dominując jednak nad teraźniejszością twórcy.
Jeszcze ważniejsze – i dla mnie osobiście najbardziej cenne – jest to, jak Jan Holoubek mówi o aktorach. Z wyraźnym szacunkiem, uważnością i świadomością ich kruchości. Nie traktuje aktora jak „narzędzia reżysera”, ale jak współtwórcę świata, który powstaje na planie. Ma świadomość, że aktor zawsze pracuje całym sobą, że nie da się oddzielić rzemiosła od emocji, a sukces i porażka boleśnie zapisują się w ciele i pamięci. Jego refleksje o braku dystansu twórcy do własnego dzieła, o niemożności obiektywnej oceny własnej pracy, brzmią szczególnie mocno w kontekście aktorstwa – zawodu, w którym łatwo pomylić wiarę w siebie z iluzją. Holoubek z niezwykłą uczciwością mówi o potrzebie zewnętrznego spojrzenia, o zapraszaniu innych do procesu, o słuchaniu reakcji, które bywają bolesne, ale konieczne. Dla aktora to ważne przypomnienie, że samotność w ocenie własnej pracy bywa nie tylko złudna, lecz także niebezpieczna.
Jako aktor czytałem tę książkę z poczuciem, że ktoś po drugiej stronie kamery naprawdę widzi. Widzi stres, napięcie, potrzebę potwierdzenia, ale też dziecięcą radość grania i bycia częścią większej całości. Holoubek nie obiecuje łatwych dróg ani artystycznych cudów. Przeciwnie – demitologizuje zawód, mówiąc wprost o zmęczeniu, lęku przed oceną i nieustannej pracy na kredyt emocjonalny. A jednocześnie nie odbiera nadziei: pokazuje, że sens rodzi się w uczciwości wobec materiału, widza i zespołu.
„Między światłem a cieniem” to książka może nie rewolucyjna w odkryciach, momentami zbyt krótka i pozostawiająca niedosyt, ale niezwykle wartościowa jako zapis świadomości twórczej człowieka, który rozumie, że kino i teatr są sztukami zespołowymi. Dla aktora to lektura kojąca: przypomina, że po drugiej stronie reżyserii może stać ktoś, kto nie tylko „robi projekty”, lecz także słucha, pamięta i ma czułość – wobec Rodziców, wobec aktorów i wobec samego zawodu. A to dziś wartość nie do przecenienia.
