O nagrodzonych monodramach na 39. Toruńskich Spotkaniach Teatrów Jednego Aktora pisze Aram Stern.
Tegoroczna, 39. edycja Toruńskich Spotkań Teatrów Jednego Aktora okazała się bardzo interesująco skomponowanym przeglądem teatru jednoosobowego — nie tylko pod względem repertuaru, ale również formy. Teatr jednej aktorki i jednego aktora (ściśle stosując się do kanonów inkluzywności, należałoby mówić: teatr jednej osoby aktorskiej) przekształca się i otwiera na nowe oblicza obecności aktora na scenie. Z tego powodu organizator toruńskich Spotkań, Teatr Baj Pomorski, zdecydował się na szereg modyfikacji.
Wydarzenie przedłużono o jeden dzień, przesunięto je na czerwcowy termin, zmieniła się jego dyrekcja, obniżyła średnia wieku występujących artystów, a także wprowadzono spotkania z widzami po spektaklach. Wszystko to sprawiło, że konserwatywna „monomafia” zatrzęsła się w posadach, a spragnieni nowej formuły widzowie zapełnili aż 90% miejsc na widowni, nagradzając spektakle gromkimi brawami. W foyer nie słychać już było komentarzy o „ciągle tych samych artystach na TSTJA” — zamiast tego pojawiało się wiele ciekawych pytań podczas pospektaklowych spotkań prowadzonych przez Tomasza Miłkowskiego i Mateusza Nowaka.
Nagrodzone młode monodramistki
Kapituła ZASP — Stowarzyszenia Oddziału Bydgosko-Toruńskiego (Irina Gerasimenko, Agnieszka Niezgoda, Maria Przybylska) przyznała nagrodę Zuzannie Wiatr za kreację aktorską w monospektaklu Dziewictwo, osobna kategoria istot zamkniętych. Młoda aktorka Teatru Lalki i Aktora „Kubuś” w Kielcach, w swoim autorskim monodramie opartym na tekstach Witolda Gombrowicza, niezwykle plastycznie i „wysiłkowo” ukazała zmagania bohaterów Dziewictwa, Ślubu, Iwony, księżniczki Burgunda, Przygody oraz Historii (Operetka) — w rozdwojeniu jaźni postaci męskich i żeńskich.
W Dziewictwie… Zuzanny Wiatr kobieta jest z początku marionetką, a mężczyzna — władcą, jednak tak zniewolonym własną wolnością, że ucieka na niebezpieczną wyspę. Ta konfrontacja płci w Gombrowiczowskiej niedojrzałości/dojrzałości została doceniona za „interpretację tekstu, w której słowo staje się ciałem, a ciało staje się słowem”.
Zuzanna Wiatr otrzymała również wyróżnienie od Kapituły Nagrody Antoniego Słocińskiego (Wiesław Geras, Zbigniew Lisowski, Tomasz Miłkowski).
To właśnie to grono jurorskie przyznało swoją główną nagrodę za wierność przesłaniu autora jeszcze młodszej artystce — tegorocznej absolwentce Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza w Warszawie, Filii w Białymstoku — Julii Fidelus, za debiut w monodramie 20 DEN na podstawie książki BEZMATEK Miry Marcinów.
We fragmentach jednego z najważniejszych tekstów polskiej prozy poetyckiej ostatnich lat Fidelus ukazała nie tylko trudne zmagania córki po śmierci matki, ale również niezwykle czuły, choć trudny optymizm poprzez animację muppetowej lalki (autorstwa Magdaleny Dąbrowskiej) — o przejmującej twarzy opuchniętej od alkoholu i choroby, z niepatrzącymi oczami. Opiekę reżyserską objęła Natalia Sakowicz.
Ruch sceniczny, scenografia, muzyka, a przede wszystkim charyzma sceniczna oraz głos Julii Fidelus zostały docenione również przez Kapitułę Akredytowanych Dziennikarzy (Grzegorz Giedrys, Tomasz Mościcki, Hanna Wittstock) — „za spójną plastycznie formę przedstawienia oraz za inspirowanie publiczności do refleksji nad rzeczami ostatecznymi”.
Wielu widzów z radością powitałoby tak charakterystyczną aktorkę-lalkarkę w zespole Teatru Baj Pomorski w Toruniu.
Monodramatyczny margines dziejów
W rozmowach z najmłodszymi widzami okazało się, że wcale nie oczekują oni od teatru jednej aktorki i jednego aktora wielu multimediów, ekranów czy immersji. Liczy się aktorstwo.
Nie dziwi więc silne skupienie publiczności podczas prezentacji na Dużej Scenie Teatru Baj Pomorski dość konwencjonalnego monodramu Michała Pieli Niedźwiedź Wojtek, na podstawie tekstu Tadeusza Słobodzianka, w reżyserii Aldony Figury.
Piela, najstarszy aktor tegorocznych TSTJA (rocznik 1978), wcielił się w rolę Niedźwiedzia — podobnie jak dziewięć lat wcześniej na Scenie na Woli Teatru Dramatycznego, w wieloobsadowym spektaklu w reżyserii Ondreja Spišáka. W wersji monodramatycznej czekało go jednak znacznie trudniejsze zadanie: był nie tylko narratorem opowieści, ale również odtwarzał role kilku żołnierzy.
Statyczna konstrukcja spektaklu — powtarzalna niczym smutna codzienność Niedźwiedzia (śniadanie, kolacja, kupa), wspomnienia żołnierzy II Korpusu zepchniętych przez wojnę na margines dziejów oraz wymruczane wojenne piosenki — zahipnotyzowała publiczność zarówno swoją „arcypolskością”, jak i urokiem samego tekstu.
Kapituła Akredytowanych Dziennikarzy nagrodziła monodram „za poruszającą metaforę losów polskiego żołnierza, głęboko ludzki ton i danie nadziei, że człowiek może być dobry nawet w najgorszym czasie; za zbudowanie kreacji aktorskiej oraz przejmującą przemianę bohatera balansującą pomiędzy liryzmem a tragizmem, za po prostu wzruszające przedstawienie”.
fot. Rafał Pyszka – na zdjęciu Zuzanna Wiatr
W kolejnej części: o monodramach niedocenionych przez trzy grona jurorskie 39. Toruńskich Spotkań Teatrów Jednego Aktora.
recenzent, redaktor, germanista; od 2010 r. związany z portalami Teatr dla Was oraz Teatr dla Wszystkich; w latach 2013–2021 zastępca redaktora naczelnego toruńskiego Miesięcznika Kulturalnego „Menażeria”. Od 2020 r. publikuje recenzje teatralne i literackie w kwartalniku „Miasteczko Poznań”.
