Mistrz od scen niewidzialnych

Są w polskim teatrze postaci, które nie potrzebują reflektorów, by ich obecność była widoczna. Ba — to właśnie one najczęściej przesuwają światło tak, by jaśniej świeciło na innych. Gdybyśmy sporządzili mapę wpływów, inspiracji i teatralnych genealogii ostatnich kilku dekad, nazwisko Lecha Śliwonika wracałoby uporczywie niczym znak wodny — nie zawsze na pierwszym planie, ale zawsze w strukturze.

Dziś obchodzi urodziny. I to dobra okazja, by zadać sobie rzadko stawiane pytanie: co zawdzięcza mu polski teatr?

Profesor, który uczył słuchać sceny

Śliwonik nie jest teatrologiem zza biurka. Przez lata wydeptywał ścieżki w teatrze studenckim i alternatywnym, środowiskach wiecznie niepokornych, w których eksperyment jest regułą, a nie incydentem. Uczył — i wciąż uczy — patrzeć na teatr nie jako na instytucję, ale jako na żywą praktykę, którą można badać tylko wtedy, gdy jest się gotowym w niej uczestniczyć.

Nie bez powodu jego studenci często podkreślają, że od niego uczyli się nie tylko wiedzy, ale sposobu bycia w teatrze: z pokorą wobec procesu, z szacunkiem dla twórców, z czułością dla widza.

Redaktor, który widział więcej

„Scena” pod jego kierownictwem nigdy nie była czasopismem, które podąża za modami. Raczej takim, które je diagnozuje. Śliwonik zawsze miał rzadką zdolność wyszukiwania tych, którzy dopiero za chwilę będą znaczący — i oddawania im głosu. Jakby teatr alternatywny wcale nie kończył się w latach 70., 80. czy 90., tylko nieustannie zaczynał od nowa.

Juror, który szukał prawdziwego gestu

Konkursy, festiwale, przeglądy — od WROSTJI po liczne spotkania teatrów niezależnych — znał jak własną kieszeń. Ale nigdy nie był jurorem z tej surowej, wyrokowej szkoły. Interesował go gest szczery, nawet jeśli nieforemny, zbyt odważny, zbyt naiwny. Jakby wciąż wierzył, że teatr zaczyna się tam, gdzie ktoś po raz pierwszy odważy się powiedzieć: chcę coś pokazać.

Rektor, który zostawił ślad

Mało jest rektorów szkół artystycznych, o których mówi się z prawdziwą czułością. A jednak jego kadencja na Akademii Teatralnej zapamiętana została jako czas dyskusji, rozmów, otwierania uczelni na zjawiska, które wcześniej traktowano z przymrużeniem oka. Śliwonik rozumiał jedno: teatr nie znosi statyczności. Dlatego uczelnia pod jego ręką musiała oddychać.

Dlaczego dziś warto o nim pamiętać?

Bo w czasach, gdy teatr nierzadko zamienia się w arenę szybkich komentarzy i medialnych spięć, Śliwonik jest przypomnieniem, że fundamentem naszej sztuki nie są skandale, lecz — relacje, proces i myślenie. Że prawdziwy teatr nie musi krzyczeć, aby być słyszanym. I że zadaniem teatrologa nie jest ocenianie z wysokości, ale towarzyszenie.

Dzisiaj więc, w dniu jego urodzin, warto zatrzymać się na chwilę i pomyśleć o wszystkich scenach, które powstały dzięki temu, że ktoś kiedyś usłyszał od niego jedno z tych zdań, które zmieniają kierunek:
„Spróbuj. To jest twoje miejsce na scenie.”

Sto lat, Panie Profesorze —
i oby teatr dalej miał takich przewodników.

https://akademia.at.edu.pl/