O słuchowisku “Spadła gwiazda mej pani” Iwony Rusek w reż. Dariusza Błaszczyka w Programie 2 Polskiego Radia pisze Krzysztof Krzak.
Fot. Krzysztof Świeżak/Polskie Radio
Barbara Radziwiłłówna zaistniała w masowej wyobraźni Polaków, stając się poniekąd ikoną popkultury, na początku lat 80. ubiegłego wieku, dzięki serialowi „Królowa Bona” i filmowi „Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny” z rolą uroczej Anny Dymnej. Słuchowisko Iwony Rusek „Spadła gwiazda mej pani”, wyreżyserowane dla radiowej Dwójki przez Dariusza Błaszczyka, z pewnością nie będzie miało takiej „siły rażenia”, ale warto poświęcić chwilę i odnaleźć je w zasobach internetowych Polskiego Radia, bo zaiste warto.
Nieprzypadkowo Program Drugi Polskiego Radia zaplanował emisję na 7 grudnia – tego dnia przypadała 475. rocznica koronacji wielkiej księżnej litewskiej, drugiej żony króla Zygmunta Augusta, na królową Polski. Dzień wcześniej mijała 505. rocznica jej urodzin.
Akcja słuchowiska Iwony Rusek rozpoczyna się właśnie 7 grudnia 1550 roku, tuż po zakończeniu uroczystości koronacji. Zygmunt August znajduje się w komnacie z ukochaną Barbarą. Nie jest im jednak dane w pełni cieszyć się szczęściem, ponieważ oboje zdają sobie sprawę, że królewska małżonka nie jest w pełni akceptowana przez społeczeństwo, zwłaszcza przez część szlachty i magnaterii – podobny sprzeciw wobec tego związku wyrażali rodzice króla: Zygmunt Stary i Bona. Radziwiłłówna bywa odsądzana od czci, nazywana – mówiąc eufemistycznie – ladacznicą, zarzuca się jej rozwiązłość seksualną oraz wiarę w „gusła” wywiedzione z pogańskiej Litwy.
Autorka słuchowiska w interesujący sposób łączy intymne przeżycia królewskiej pary z tłem historycznym, a także legendarnym. Stąd obecność w opowieści choćby braci Jerzego i Mikołaja Mniszchów, wiarygodnie uosobionych przez Roberta Czebotara i Wojciecha Chorążego, czy Mikołaja Radziwiłła Rudego, brata Barbary (Szymon Kuśmider), który – wykorzystując małżeństwo siostry i miłość króla – chce ugrać jak najwięcej dla całego rodu. Obok nich pojawia się także Mistrz Twardowski (Sławomir Grzymkowski), próbujący przy wsparciu Mefistofelesa wskrzesić zmarłą królową.
Choroba i śmierć Barbary Radziwiłłówny stanowią główny motyw słuchowiska „Spadła gwiazda mej pani”. Tytułowe słowa wypowiada niezawodna w graniu niejednowymiarowych postaci Katarzyna Dąbrowska jako Ragana – piastunka Barbary, przez większość uważana za czarownicę, choćby dlatego, że leczy królową ziołami i odczynia nad jej ciałem tajemne uroki, wierzy także w dwunastodniowe przechodzenie nieboszczyka do świata zmarłych.
Kochankowie wspominają pierwsze spotkanie w Wilnie, w posiadłości Radziwiłłów, ponownie przeżywają upojne chwile, by zaraz zmierzyć się z nieuchronnym – śmiercią kobiety. Niezwykle poruszająco przeżycia Zygmunta Augusta przekazuje Józef Pawłowski – dzięki jego interpretacji głosowej słuchacz wierzy w prawdziwość zarówno miłości króla do wybranki, jak i jego rozpaczy po stracie ukochanej. Barbara Radziwiłłówna w wykonaniu Martyny Byczkowskiej wzbudza empatię jako nieakceptowana przez sporą część społeczeństwa królowa, a jednocześnie kobieta, która darzy króla prawdziwym uczuciem, za które nie oczekuje od niego dodatkowych profitów.
Już tylko dla tych dwóch świetnych ról warto posłuchać tego słuchowiska. Ale to niejedyne jego walory – imponujące są również efekty dźwiękowe (za reżyserię dźwięku odpowiadał Andrzej Brzoska) oraz ciekawa muzyka Wojciecha Rusina i Barbary Songin. I oczywiście jest w nim miłość – bez happy endu, ale prawdziwa.
