La Tartana. Świat teatralnych lalek

Prawie pół wieku temu, w 1977 roku, w Madrycie powstał teatr lalek La Tartana – dziś jeden z najważniejszych zespołów lalkarskich w Hiszpanii. Jego założyciel, Juan Muñoz, uczeń legendarnego Francisco Peralty, zbudował wokół lalek nie tylko teatr, ale cały sposób myślenia o sztuce animacji. Od blisko dwóch dekad prowadzi La Tartanę wspólnie z Inés Maroto, rozszerzając działalność o edukację, warsztaty i projekty artystyczne, które uczą, że lalka w teatrze to nie tylko narzędzie, lecz pełnoprawny aktor – nośnik emocji, pamięci i wyobraźni.

Zespół La Tartana ma w dorobku ponad pięćdziesiąt premier – od kameralnych opowieści dla najmłodszych po spektakle filozoficzne i metaforyczne dla dorosłych widzów. Wśród nich znalazły się m.in. Polichinelle, Lear, Faust czy Don Juan w cieniu nocy, a także uwielbiane przez dzieci Piraci, Strażnik opowieści czy Nić łączy mnie z tobą. W każdym z tych przedstawień centralną rolę odgrywa lalka – niezwykle różnorodna w formie i materiale, od prostych konstrukcji z drewna czy papier mâché po precyzyjne modele z żywic, metalu czy silikonu. Muñoz i jego współpracownicy od początku eksperymentowali z tworzywem, ruchem i światłem, tworząc własny język teatralny, rozpoznawalny na całym świecie.

La Tartana to teatr, w którym estetyka idzie w parze z rzemiosłem, a technika animacji staje się sztuką samą w sobie. Każda lalka ma tu swoje życie – nadane jej przez aktora, ale też przez konstrukcję, oświetlenie i dźwięk. Dzięki temu spektakle madryckiego zespołu przypominają senne wizje, w których granica między człowiekiem a przedmiotem stale się przesuwa.

W 2021 roku La Tartana współtworzyła Centrum Lalkarskie w Alcorcón, niedaleko Madrytu – nowoczesną instytucję łączącą działalność badawczą, artystyczną i edukacyjną. Jednym z pierwszych przedsięwzięć Centrum była wystawa „Lalki Teatru La Tartana” – interaktywna ekspozycja, która prezentuje historię i dorobek zespołu. Lalki z różnych spektakli ukazują różne techniki animacji, a niektóre z nich poruszają się, świecą i wydają dźwięki, tworząc pełen ruchu, światła i emocji mikrokosmos. Wystawa była prezentowana m.in. w Międzynarodowym Centrum Lalkarskim w Tolosie, a teraz – w swojej kameralnej wersji – przyjedzie do Warszawy.

Od 11 października do 30 listopada 2025 roku ekspozycję będzie można oglądać w Muzeum Teatralnym w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej. To niezwykła okazja, by zobaczyć z bliska, jak powstają lalki, które potrafią mówić, czuć i wzruszać – często silniej niż żywi aktorzy.

Wystawa towarzyszy XIX Międzynarodowemu Festiwalowi Teatru Lalek i Animacji Filmowych dla Dorosłych „Lalka też Człowiek” i została objęta patronatem honorowym Ambasady Hiszpanii w Polsce. To spotkanie dwóch tradycji – polskiej i hiszpańskiej – które w teatrze lalek odnajdują wspólny język: język wyobraźni.

Teatr dla wszystkich jest patronem medialnym festiwalu „Lalka też człowiek”.

https://lalkatezczlowiek.eu/

https://teatrwielki.pl/muzeum-teatralne/