Międzynarodowy Festiwal Sztuk Performatywnych „Opowieści” w Muzeum Mazowieckim w Płocku to interdyscyplinarna platforma dialogu.
fot. Adam Kamiński
Międzynarodowy Festiwal Sztuk Performatywnych „Opowieści” w Muzeum Mazowieckim w Płocku to interdyscyplinarna platforma dialogu, w której spotykają się performance, taniec butoh, choreografia współczesna, film o sztuce, improwizacje muzyczne, eksperymenty dźwiękowe i instalacje. Program stawia pytania o pamięć, tożsamość, ciało, relacje społeczne i odpowiedzialność wobec współczesnego świata.
O wyjątkowym charakterze festiwalu decyduje przede wszystkim koncepcja kuratorska Małgorzaty Sady. Jej wieloletnia współpraca z artystami i instytucjami w Polsce i za granicą, oraz bogate doświadczenie w realizacji międzynarodowych projektów sprawiają, że wydarzenie ma wyraźny wymiar intelektualny i humanistyczny.
Małgorzata Sady nie tylko zaprasza artystów, lecz tworzy warunki do powstawania nowych relacji, nowych znaczeń i nowych sposobów myślenia o świecie. Na festiwalu estetyka łączy się z etyką, a sztuka staje się narzędziem poznania i odpowiedzialności.
Bogaty i różnorodny program festiwalu nie pozwala na omówienie wszystkich prezentowanych realizacji. Dlatego w dalszej części tekstu przedstawiam wybrane prace Andrei Saemann, Marcii Farquhar, Grażyny Chmielewskiej, Lázary Rosell Albear, Mamadou Goo Ba i Andrzeja Rejmana jako przykłady różnorodnych postaw artystycznych i strategii twórczych obecnych w tegorocznej edycji wydarzenia.
W performansie „Archive in Process” Andrea Saemann przesuwa akcent z transgresji na relację. Jej obecność jest spokojna i pozbawiona prowokacji, a ciało nie staje się narzędziem buntu, lecz budowania zaufania i uważnego spotkania z drugim człowiekiem. Nagość nie pełni funkcji manifestu ani gestu skandalu, a służy redukcji społecznych ról i zewnętrznych atrybutów, kierując uwagę na samą obecność osoby.
W przeciwieństwie do performansów Carolee Schneemann, w których ciało było przestrzenią politycznego sprzeciwu, Saemann traktuje cielesność jako warunek autentycznej relacji. „Archive in Process” wpisuje się w nurt performansu relacyjnego, w którym ważniejsze od przekraczania tabu staje się tworzenie przestrzeni wzajemnego zaufania, akceptacji i uważności. Ciało funkcjonuje tu jako żywe archiwum pamięci i doświadczeń, a performans przesuwa się z obszaru estetyki i polityki ciała ku etyce spotkania. Dziś większym wyzwaniem niż przekroczenie tabu nagości okazuje się stworzenie sytuacji autentycznej uważności, wzajemnego zaufania i nieinstrumentalnego kontaktu.
„Cyclical Serendipity / Powtarzający się szczęśliwy przypadek” to interdyscyplinarny performans brytyjskiej artystki Marcii Farquhar, zrealizowany we współpracy z muzykiem i artystą dźwiękowym Jemem Finerem. Tytuł nawiązuje do legendarnej wystawy Cybernetic Serendipity (1968) oraz plakatu Franciszki Themerson, wskazując na rolę przypadku, procesualności i otwartości jako podstawowych zasad działania.
Performans rozwija narrację opartą na pamięci, autobiograficznych wspomnieniach i obserwacji cykli natury. Nie posiada zamkniętej kompozycji, jego przebieg kształtują improwizacja, relacje między wykonawcami, przestrzeń i obecność publiczności. Farquhar traktuje pamięć nie jako wierny zapis przeszłości, lecz jako proces nieustannej rekonstrukcji, w którym fakty, skojarzenia i fikcja wzajemnie się przenikają. Istotnym elementem jej praktyki jest również humor, pozwalający podejmować temat przemijania i zawodności pamięci bez patosu.
Równorzędnym partnerem performerki jest Jem Finer, którego improwizacje dźwiękowe współtworzą dramaturgię wydarzenia. „Cyclical Serendipity” ukazuje charakterystyczne cechy twórczości Marcii Farquhar: otwartą strukturę, relacyjność, współobecność przypadku oraz nieustanne negocjowanie granic między pamięcią, opowieścią i fikcją.
Spektakl Cisza i kwiaty / Silence and Flowers Grażyny Chmielewskiej jest poruszającą refleksją nad kruchością istnienia, doświadczeniem lęku, ale także nad niezwykłą siłą, która pozwala człowiekowi nieustannie podnosić się i iść naprzód.
Lęk obecny w spektaklu nie jest przedstawiony jako przeciwnik, którego należy pokonać, lecz jako stan wpisany w życie człowieka. Tancerka zdaje się oswajać go poprzez uważność i akceptację, pokazując, że odwaga nie polega na braku strachu, ale na zdolności do działania mimo jego obecności.
Silence and Flowers ukazuje niezwykłą determinację istnienia. Jest to determinacja zakorzeniona w codziennym wysiłku, by zachować wrażliwość, nie utracić ciekawości świata i odnajdywać sens w kolejnych krokach. Prawdziwa siła rodzi się z akceptacji własnej kruchości, a odwaga przejawia się w gotowości, by każdego dnia iść naprzód. Życie, mimo swojej delikatności i nieuchronnego przemijania, jest warte nieustannego odkrywania, przeżywania i celebrowania każdej chwili.
Performans „Unsurrounded” Lázary Rosell Albear, kubańsko-belgijskiej artystki interdyscyplinarnej, jest efektem wieloletnich poszukiwań na styku choreografii, muzyki, filmu eksperymentalnego i sztuki dźwięku. Kluczowa dla jej praktyki jest rezygnacja z hierarchii między mediami: ruch, dźwięk, głos i obraz funkcjonują jako równorzędne elementy jednego, żywego systemu. Dzieło powstaje w czasie rzeczywistym, poprzez nieustanne reakcje pomiędzy ciałem a technologią.
Tytuł „Unsurrounded” odnosi się do doświadczenia wyjścia poza oswojone granice i utarte sposoby komunikacji. Artystka podejmuje tematy izolacji, migracji i nieprzystawalności jednostki do współczesnych systemów społecznych. Szczególnie wyrazisty staje się dialog żywego ciała z technologicznym środowiskiem, które jednocześnie reaguje na performerkę i ją przekształca. Wokalizy zawieszone pomiędzy oddechem, śpiewem, krzykiem i mową stają się jednym z najważniejszych narzędzi tej ekspresji.
Finałowy pokaz „Inicjacje / Initiations” Mamadou Goo Ba i Andrzeja Rejmana przyniósł wydarzeniu wyraźną zmianę napięcia. Artyści postawili na energię, bezpośredniość i nieprzewidywalność. Mamadou Goo Ba pojawił się na scenie jako performer trudny do jednoznacznego sklasyfikowania, tańczący, śpiewający, mówiący, reagujący na publiczność i budujący z nią spontaniczną relację.
Jego ekspresja jest intensywna, chwilami transowa, ale nie pozbawiona krytycznego wymiaru. Odwołania do konkretnych konfliktów i napięć politycznych przeplatają się z pytaniami o przemoc, wolność, wspólnotę i odpowiedzialność. Ta mieszanka zaangażowania i żywiołowości jest siłą improwizacji, otwiera przestrzeń autentycznego spotkania.
Energia wykonawców stopniowo przejęła przestrzeń i sprawiła, że zakończenie wydarzenia nie miało charakteru formalnego finału. Stało się raczej kolejnym impulsem do spotkania. „Inicjacje” można odczytać jako podsumowanie całego wydarzenia: jako próbę wyjścia poza gotowe formy, konfrontowania różnych perspektyw i poszukiwania wspólnego języka poprzez obecność, ciało, emocję i dialog. Publiczność niechętnie rozstawała się z artystami, co sugeruje, że wydarzenie zakończyło się nie tyle odpowiedzią, ile otwartym pytaniem. Wydaje się, że w improwizowanym performansie nie ma planu. Jest obecność, impuls, oddech, dźwięk. Jest reakcja na to, co właśnie się wydarza i gotowość, by podążyć za tym, czego jeszcze nie znamy.
Zaproszenie światowej klasy performerów, takich jak VestAndPage, a także włączenie do programu projektów odnoszących się do praw człowieka i aktualnych konfliktów, pokazuje, że sztuka staje się na Międzynarodowym Festiwalu Sztuk Performatywnych ,,Opowieści” narzędziem refleksji, a nie jedynie estetycznego doświadczenia. Płock wpisuje się w międzynarodowy obieg współczesnej kultury.
IIII Międzynarodowy Festiwal Sztuk Performatywnych „Opowieści” odbywał się w dniach 24.07 – 26.07.2026 w Muzeum Mazowieckim w Płocku.
fot. Adam Kamiński
