KATARZYNA, CZYLI O SZKODACH, JAKIE PRZYNOSI LEKTURA POWIEŚCI
według powieści Jane Austen Opactwo Northanger
premiera 7 czerwca o 19.00
13, 14 czerwca o 19.00
15 czerwca o 18.00
10 i 11 czerwca o 11.00
Scena na Nowym Świecie, wejście od ul. Korczaka
przekład: Anna Przedpełska-Trzeciakowska
adaptacja i dramaturgia: Maria Gustowska
reżyseria: Zofia Gustowska
scenografia i reżyseria świateł: Katarzyna Pawelec
kostiumy: Aleksandra Harasimowicz
muzyka: Agata Zemla
choreografia: Katarzyna Sikora
obsada:
Katarzyna Morland – Zofia Bąk
Pani Morland/ Gospodyni – Ewa Galusińska
Jakub Morland – Jakub Stefaniak
Pani Allen – Małgorzata Urbańska
Izabela Thorpe – Anna Sienicka
Jan Thorpe – Paweł Palcat
Henryk Tilney – Arkadiusz Jaskot
Eleonora Tilney – Magda Skiba
Fryderyk Tilney – Mateusz Krzyk
Generał Tilney – Paweł Wolak
inspicjent i sufler: Mariusz Sikorski
TWÓRCZYNIE:
JANE AUSTEN
(1775–1817)
Angielska pisarka, autorka ponadczasowych powieści, z których najbardziej znane są: Duma i uprzedzenie, Emma, Rozważna i romantyczna. Pochodziła z rodziny duchownego i większość swego niedługiego życia spędziła na prowincji. Choć nigdy nie wyszła za mąż, to właśnie małżeństwo jako oś kobiecej egzystencji i najważniejsza instytucja społeczna stanowi temat większości jej książek. Austen, mistrzynii ironii i subtelna obserwatorka relacji międzyludzkich, łączy elegancję stylu z błyskotliwością i wnikliwością spostrzeżeń. Mimo klasycznego charakteru jej twórczość ani trochę się nie zestarzała, a dziś nawet zyskuje na popularności, zwłaszcza dzięki udanym ekranizacjom.
Powieści Austen przełożono na ponad 40 języków i wydano w łącznym nakładzie ponad 30 milionów egzemplarzy. Dwie trzecie z tej liczby to Duma i uprzedzenie.
Opactwo Northanger to powieść, która spina klamrą życie autorki. W pierwotnej wersji (pod tytułem Susan – to imię nosiła wówczas główna bohaterka) została napisana przez zaledwie osiemnastoletnią Austen jako jej pierwsze dzieło, a w kilka lat później nawet sprzedana wydawcy – co ciekawe, anonimowo; publikacja nie doszła jednak do skutku. Zirytowana tym pisarka pod koniec życia wyprosiła u swojego brata Henry’ego odkupienie praw do powieści, po czym ją przerobiła. W tej poprawionej formie książka ukazała się jednak już po śmierci Austen, z nowym tytułem, który prawdopodobnie nadał jej Henry.
ANNA PRZEDPEŁSKA-TRZECIAKOWSKA (ur. 1927)
Ukończyła anglistykę na Uniwersytecie Warszawskim. Jest tłumaczką literatury angielskiej i amerykańskiej – spolszczyła utwory m.in. Charlesa Dickensa, Williama Faulknera, Alice Munro, Josepha Conrada.
Szczególne miejsce w jej dorobku zajmują powieści Jane Austen. Przełożyła wszystkie ważniejsze (poza Emmą) dzieła tej autorki: Dumę i uprzedzenie, Rozważną i romantyczną, Mansfield Park, Opactwo Northanger oraz Perswazje.
Brała udział w powstaniu warszawskim jako sanitariuszka. Po wojnie pracowała w Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik”, była też zaangażowana w działalność Polskiego PEN Clubu (m.in. jako jego wiceprezes). Za swój dorobek artystyczny otrzymała prestiżowe wyróżnienia: nagrodę Polskiego PEN Clubu za przekłady z literatury obcej (1973), Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2012), honorowe obywatelstwo Warszawy (2018), Nagrodę Prezydenta Miasta Gdańska za Twórczość Translatorską im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego (2021).
Poza tłumaczeniami ma również na koncie książki biograficzne: Na plebanii w Haworth: dzieje rodziny Brontë (1990) oraz Jane Austen i jej racjonalne romanse (2014).
MARIA GUSTOWSKA
Studentka piątego roku dramaturgii w AST w Krakowie. Półfinalistka nagrody dramaturgicznej im. Tadeusza Różewicza, stypendystka programu Młoda Polska i Funduszu Popierania Twórczości ZAiKS. Jako dramaturżka pracowała z Zofią Gustowską (Przebudzenie wiosny w Teatrze Ochoty w Warszawie i Własny pokój w Teatrze Łaźnia Nowa w Krakowie) i Kaliną Jagodą Dębską (Magnetyzm serc w Narodowym Starym Teatrze w Krakowie i Za chwilę wychodzę w Teatrze Collegium Nobilium w Warszawie). Laureatka wyróżnienia na 12. Forum Młodej Reżyserii (2022) za spektakle Ordo mordo i Preparadiso. Reality show. Jej prace były prezentowane podczas festiwali Boska Komedia, Open Eyes Art Festival i Sibiu International Theater Festival. W kwietniu 2025 odbyła się prapremiera jej sztuki Ostatnia lekcja na deskach warszawskiego Teatru Ateneum (reż. Grzegorz Damięcki).
ZOFIA GUSTOWSKA
Absolwentka Akademii Sztuk Teatralnych w Krakowie (reżyseria teatralna) i Warszawie (wiedza o teatrze) oraz modułu dramaturgicznego Laboratorium Nowych Praktyk Teatralnych (SWPS w Warszawie). Uczestniczka Sceny Nowej Dramaturgii w Teatrze im. W. Siemaszkowej w Rzeszowie oraz międzynarodowego programu New Voices Scholarship (ASSITEJ, Marsylia 2025). Laureatka Nagrody ZAiKS na Forum Młodej Reżyserii w Krakowie (2019). Reżyserka spektakli: Własny pokój (Teatr Łaźnia Nowa w Krakowie), kasandra (Teatr SOHO/Festiwal Nowe Epifanie) oraz Przebudzenie wiosny (Teatr Ochoty w Warszawie) i in. Reżyserowała również czytania performatywne dramatów (m.in. w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku, Teatrze Ateneum i Teatrze Dramatycznym w Warszawie, Starym Teatrze w Krakowie) oraz wieczór poetycko-muzyczny Śpiew za drutami, pokazywany m.in. na Festiwalu Warszawa Singera (2024). Jej spektakl Niko, czyli prosta zwyczajna historia zakwalifikowano do finału 30. Ogólnopolskiego Konkursu na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej (2024). Prezentowała swoje prace na festiwalach: Nowe Epifanie w Warszawie, Boska Komedia w Krakowie, Kieleckim Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym. Od września 2024 roku asystentka artystyczna w Teatrze im. J. Kochanowskiego w Opolu.
KATARZYNA PAWELEC
Absolwentka scenografii na Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie. Autorka scenografii filmowych (Pod szarym niebem w reż. Mary Tamkovich – nagroda za debiut na Festiwalu Filmów Fabularnych w Gdyni 2024) oraz scenografii, kostiumów i światła w spektaklach teatralnych, przede wszystkim Wojtka Rodaka (Tom na wsi, TR Warszawa 2022; Praktyka widzenia, Teatr Nowy w Łodzi 2022; Dzieje grzechu, Stary Teatr w Krakowie, 2024; Księżniczki. Historie prawdziwe, Teatr Jaracza w Olsztynie 2024), a także Maksymiliana Nowaka (Kartoteka, Teatr Modrzejewskiej w Legnicy 2024). Pracowała również w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej przy takich realizacjach jak Maria de Buenos Aires i Cosi fan tutte (oba w reż. Wojciecha Farugi) oraz Simon Boccanegra (reż. Agnieszka Smoczyńska).
ALEKSANDRA HARASIMOWICZ
Kostiumografka teatralna i filmowa, studiowała w Międzynarodowej Szkole Kostiumografii i Projektowania Ubioru w Warszawie. Tworzy kostiumy dla wielu teatrów w Polsce, współpracując z Radkiem Stępniem (Wspólny pokój i Koło Sprawy Bożej w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku, Matka w Teatrze Nowym w Poznaniu, Danton w Teatrze Słowackiego w Krakowie, Kto zabił Kaspara Hausera Teatr im. Jaracza w Łodzi), Krystianem Lupą (Proces w Teatrze Nowym w Warszawie, Imagine w Teatrze Powszechnym w Warszawie), Michałem Zdunikiem, Ewą Galicą oraz Agnieszką Płoszajską.
W Nowym Jorku współpracowała z Abe Burrows Theatre oraz Joan Wasser.
Jej prace można zobaczyć też na ekranie – współtworzy teledyski oraz filmy i seriale, m.in. Czarna woda Joanny Różniak, Pani od polskiego Radosława Piwowarskiego, Sonata Bartosza Blaschke, Udar Pawła Demirskiego i in.
AGATA ZEMLA
kompozytorka, artystka dźwiękowa, performerka oraz biolożka. Z wyróżnieniem ukończyła studia kompozycji i teorii muzyki na Akademii Muzycznej we Wrocławiu. Jest także absolwentką studiów biologicznych na Uniwersytecie Wrocławskim. Obecnie kształci się w zakresie kompozycji akuzmatycznej w wiedeńskim studiu Acousmatic Project.
Jej utwory były prezentowane na licznych festiwalach muzyki współczesnej, m.in. Warszawska Jesień, Musica Electronica Nova, Begehungen Festival, Klang Festival, Survival Sztuki oraz World Music Days. Wykonania podejmowały zespoły takie jak Spółdzielnia Muzyczna Contemporary Ensemble, NeoQuartet, Kompopolex oraz Sinfonietta Cracovia.
Zemla jest również autorką muzyki teatralnej, współpracującą z reżyserkami takimi jak Gosia Wdowik, Martyna Majewska czy Zofia Gustowska. Współtworzy audiowizualny duet Anabioses z Aleksandrą Trojanowską. Jest stypendystką Miasta Wrocławia i programu KPO (w zakresie tkaniny artystycznej) oraz nominowaną do Wrocławskiej Nagrody Artystycznej za album Niepokój przychodzi o zmierzchu.
KATARZYNA SIKORA
Tancerka, performerka, choreografka. Absolwentka Wydziału Teatru Tańca w Bytomiu przy PWST w Krakowie. Stypendystka Folkwang Universität der Künste w Essen, Alternatywnej Akademii Tańca oraz Miasta Warszawy. Była tancerka Śląskiego Teatru Tańca w Bytomiu. Autorka spektaklu Dotyk za dotyk. Dansing w Teatrze Współczesnym w Szczecinie (2023). Autorka choreografii do spektakli teatralnych m.in. Chłopaki płaczą i Edukacja seksualna Michała Buszewicza, Oficerki Anny Smolar, Trzy siostry Jędrzeja Piaskowskiego czy Święta kluska Agnieszki Smoczyńskiej. Współpracowała przy klipach i filmach krótkometrażowych m.in. z Krzysztofem Skoniecznym, Jakubem Piątkiem, Zuzanną Krajewską, Michałem Marczakiem, Nagim Giannim. Współpracowała m.in. z Teatrem Wielkim – Operą Narodową w Warszawie, Zachętą – Narodową Galerią Sztuki w Warszawie, Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, Teatr Dramatyczny w Warszawie, TR Warszawa, Teatrem Komuna Warszawa, Teatr Współczesny w Szczecinie, Operą Królewską w Sztokholmie.
Pierwszy raz na legnickiej scenie Jane Austen – pisarka słynąca z celnej obserwacji, dowcipu i błyskotliwej ironii. Jej powieści, choć powstałe ponad dwa wieki temu, wciąż fascynują kolejne pokolenia czytelniczek – a także czytelników. Powstała już blisko setka filmów i seriali opartych na mniej lub bardziej wiernie odwzorowanych fabułach autorki “Dumy i uprzedzenia”. Autentyczne uczucia i emocje bohaterów, zmagania z konwenansami i wspaniała galeria typów ludzkich – to wszystko sprawia, że ta literatura jest świetnym materiałem scenicznym, jak dotąd zupełnie niewykorzystanym przez polski teatr.
Maria Gustowska: Nikt, kto znał Katarzynę Morland w dzieciństwie, nie spodziewał się, że zostanie główną bohaterką opowieści. Pochodziła ze zwykłej rodziny i niczym specjalnie się nie wyróżniała. A jednak bohaterka przejmuje stery i zaczyna snuć swoją własną historię. Podczas jednego z bali w Uzdrowisku poznaje mężczyznę. Wydawałoby się, że wszystko idzie po jej myśli. Jednak opowieść zdaje się wymykać jej spod kontroli. Oczekiwania odbiegają od rzeczywistości? A może to ona sama doszukuje się drugiego dna w prostych zdarzeniach? Ma do tego prawo, w końcu jest główną bohaterką.
„Katarzyna, czyli o szkodach, jakie przynosi czytanie powieści” to adaptacja mało znanej powieści Jane Austen „Opactwo Northanger”. Autorka z właściwą sobie ironią i humorem rozprawia się z literaturą, która ją ukształtowała – powieściami gotyckimi. W bardzo współczesny sposób zwraca uwagę na zaczerpnięte z nich klisze kulturowe, które kształtują wyobraźnię czytelniczek. Co można uznać za odpowiednik powieści gotyckich dla współczesnych kobiet? Czy są nimi melodramaty kostiumowe, erotyki czy komedie romantyczne? Jaki wpływ ich lektura ma na naszą codzienność? Czasem przyjemnie jest nadać swojemu życiu dreszczyk emocji i poczuć się jak bohaterka romansu. Pytanie tylko, od czego uciekamy, zatapiając się w wyobrażenia?
fot. Teatr Modrzejewskiej w Legnicy
absolwent Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Słupsku oraz Studia Wokalno-Aktorskiego Danuty Baduszkowej przy Teatrze Muzycznym w Gdyni. Współpracował z wieloma teatrami w Polsce, m.in. Teatrem Polskim w Bydgoszczy. Ma na swoim koncie ponad 60 ról teatralnych. Od roku 2001 zajmuje się krytyką teatralną.
