Jubileuszowa edycja Toruńskich Spotkań Teatrów Jednego Aktora

Toruńskie Spotkania Teatrów Jednego Aktora już od czterech dekad stanowią okazję do przyjrzenia się najciekawszym zjawiskom w dziedzinie polskiego teatru jednoosobowego. Na scenach Teatru Baj Pomorski w Toruniu także w tym roku zagoszczą artyści reprezentujący zarówno nurt sztuki dramatycznej, jak i soliści lalkarze.

W przeciągu czterech dni, od 26 do 29 marca, widzowie będą mogli obejrzeć dziesięć monodramów. Impreza wzbogacona zostanie o pokaz laureatów XXI Konkursu Interpretacji Teatralnej dla Dzieci i Młodzieży, spotkania z twórcami prowadzone przez Tomasza Miłkowskiego i Mateusza Nowaka, wystawę plakatów oraz dyskusję producencką.

Po ubiegłorocznej edycji, skupionej tematycznie na 80. rocznicy zakończenia II wojny światowej, w 2026 roku organizatorzy zaprosili do Torunia monodramistów w przeważającej mierze biorących na warsztat biografie znanych i mniej znanych postaci.

Gdy wzrok zawodzi

Mistrzyni sztuki monodramu, Agnieszka Przepiórska, od lat obecna na TSTJA, zaprezentuje monospektakl „Jadwiga”, poświęcony zmarłej przed trzydziestu laty niewidomej poetce Jadwidze Stańczakowej, żyjącej w cieniu depresji i sławy Mirona Białoszewskiego. Z kolei monodram stworzony przez Ewę Ziętek – „Nieostrość widzenia” – przeniesie widzów w świat wrażeń i emocji, gdzie głównym tematem jest nieostrość widzenia – zarówno dosłowna, jak i metaforyczna. Spektakl jest opowiedzianą z bliskiej perspektywy historią Zofii Książek-Bregułowej, polskiej aktorki, poetki, łączniczki AK, która splata się na scenie z retrospekcją Ewy Ziętek na temat jej własnego życia.

Biografie wojenne

Punktem wyjścia monodramu „Ptaki krzyczą nieustannie” Grzegorza Sierzputowskiego będzie historia Günthera Niethammera – ornitologa, naukowca, a jednocześnie esesmana z Auschwitz. Jego biografia, pełna sprzeczności, stanie się dla widzów punktem odniesienia do refleksji nad naturą zła i mechanizmami usprawiedliwiania własnych wyborów. Swoją prawdziwą tożsamość próbuje odkryć inny bohater z czasów II wojny światowej – żyjący do dziś w Jerozolimie ksiądz filozof Romuald Jakub Weksler-Waszkinel, urodzony w żydowskiej rodzinie i oddany na wychowanie Polakom. Jego losy w monodramie „Historia Jakuba” przedstawi Łukasz Lewandowski. Z kolei Karolina Sadowska w monodramie „Lot” wcieli się w postać młodej pilotki Janiny Lewandowskiej, jedynej kobiety zamordowanej w Katyniu. W jej monospektaklu usłyszymy fragmenty tekstów piosenek Juliana Tuwima oraz Andrzeja Własta i zobaczymy na scenie zarówno lalki stolikowe, jak i hybrydowe.

Czapkins z Himalajów

Monodram Krystiana Durmana – „Hibernacja” – będzie poświęcony postaci współczesnej: himalaiście Tomkowi Mackiewiczowi (1975–2018), dla którego pasja stała się śmiercionośnym sportem. Górska wspinaczka będzie pretekstem do opowiedzenia o ludzkiej sile i wędrówce w głąb siebie.

Monohistorie fikcyjne

Miłosz Sadowski w monodramie „Gnój”, z wykorzystaniem lalek stolikowych, poruszy temat międzypokoleniowego przenoszenia traum w głąb historii domu po niemieckich mieszkańcach. Bohaterem monodramu „Sprzedawca życzeń” Adama Ferencego jest człowiek, który z układania życzeń uczynił sens swego życia, a przy tym przyjemny zawód. Inna profesja – pedagoga – nie jest łatwa. Kto z grona nauczycielskiego nie miał czasem dość swych podopiecznych? Bohaterem monodramu Przemysława Bluszcza „Belfer” jest nauczyciel, który opowiada o swojej zabójczej przygodzie z własną maturalną klasą, która przez pobyt w więzieniu ostatecznie wprowadziła go na… deski sceny. A Julia Ankiersztajn – najmłodsza z występujących podczas tegorocznej edycji TSTJA – w monodramie „Operacja na otwartym sercu” piosenkami Mary Spolsky rozbierze emocje swej bohaterki, wspomnienia i traumy na czynniki pierwsze.

Autorką oryginalnego plakatu tegorocznej edycji jest Hanna Tsitsianok, laureatka I nagrody w konkursie na plakat TSTJA, przeprowadzonym wśród studentów I roku Katedry Projektowania Graficznego UMK. A w formule organizacyjnej TSTJA – mimo jubileuszu – stagnacja. Niezmiennie monodramy oceniać będą trzy Kapituły: ZASP, akredytowanych dziennikarzy oraz Nagrody im. Antoniego Słocińskiego.

Za to zmienił się termin tegorocznej edycji. Przeniesiony z ciepłej połowy czerwca na chłodną końcówkę marca raczej uniemożliwi widzom złapanie kilku oddechów pomiędzy kolejnymi monodramami w pięknym ogrodzie Teatru Baj Pomorski. Zmiana terminu nie jest jednak związana wyłącznie z pogodą. Kuriozalna decyzja Wydziału Kultury UM Toruń postawiła teatromanów także w trudnej sytuacji wyboru pomiędzy TSTJA a trwającymi w tym samym terminie w mieście (!) 33. Alternatywnymi Spotkaniami Teatralnymi „Klamra”, zaś gości przyjezdnych zmusiła do nocowania w Bydgoszczy z racji braku miejsc hotelowych, zajętych ponadto na Halowe Mistrzostwa Świata w Lekkoatletyce Toruń 2026!

Cóż, Metropolia Toruńska musi jeszcze zadbać o koordynację imprez kulturalnych w średniej wielkości mieście – a my, miłośnicy monoteatru, cieszmy się tymczasem już w tym tygodniu emocjami płynącymi z bajowych scen.

Teatr Baj Pomorski