Jan Englert bohaterem październikowej Akademii Ateneum

Jan Englert będzie kolejnym bohaterem Akademii Ateneum – cyklu spotkań poświęconych aktorstwu, teatralnym mistrzom, najważniejszym artystycznym doświadczeniom i tradycji zespołowego teatru. 20 października o godz. 19 z aktorem, reżyserem, pedagogiem i wieloletnim dyrektorem artystycznym Teatru Narodowego porozmawia Jacek Wakar.

Akademia Ateneum została pomyślana jako rodzaj klasy mistrzowskiej prowadzonej z artystami różnych pokoleń. Jej bohaterowie opowiadają nie tylko o rolach i kolejnych etapach kariery, lecz także o ludziach, którzy ich ukształtowali, sposobie pracy, dawnych teatralnych obyczajach oraz doświadczeniu zespołu. Teatr określa cykl jako rozmowę o tym, „na czym polega aktorstwo i bez czego nie ma sztuki teatru”.

Październikowym gościem będzie Jan Englert – jedna z najważniejszych postaci polskiego teatru drugiej połowy XX i początku XXI wieku. Jego biografia pozwala właściwie opowiedzieć kilka dekad historii polskiej sceny: od Aleksandra Bardiniego, Bohdana Korzeniewskiego i Jerzego Kreczmara, przez Erwina Axera, Kazimierza Dejmka i Macieja Prusa, aż po ponad dwudziestoletnią dyrekcję artystyczną Teatru Narodowego.

Englert pojawił się na ekranie jeszcze jako nastolatek. W 1956 roku zagrał Zefira w „Kanale” Andrzeja Wajdy. Później przyszły role w filmach i serialach, które weszły do historii polskiego kina i telewizji: „Sól ziemi czarnej”, „Perła w koronie”, „Sprawa Gorgonowej”, „Baryton”, „Magnat”, „Wielka wsypa”, „Szczur”, „Katyń”, a także „Kolumbowie”, „Dom”, „Rodzina Połanieckich” czy „Polskie drogi”. Osobny rozdział stanowią jego dziesiątki występów i realizacji w Teatrze Telewizji.

Najważniejszy pozostawał jednak teatr.

Warszawską PWST Englert ukończył w 1964 roku. W Teatrze Polskim spotkał m.in. Bardiniego, Korzeniewskiego i Kreczmara. Później we Współczesnym pracował z Erwinem Axerem, po powrocie do Polskiego stał się jednym z aktorów szczególnie kojarzonych z teatrem Kazimierza Dejmka. Z Maciejem Prusem stworzył ważne role szekspirowskie, między innymi w „Ryszardzie III”, „Juliuszu Cezarze” i „Królu Lirze”.

Szczególne miejsce w jego zawodowej biografii zajmuje Teatr Narodowy. Englert był tam aktorem i reżyserem, a po odejściu Jerzego Grzegorzewskiego objął dyrekcję artystyczną, którą sprawował przez ponad dwie dekady. Budował scenę opartą na wielopokoleniowym zespole aktorskim i zapraszał artystów reprezentujących bardzo różne języki teatru. W Narodowym pracowali w tym okresie między innymi Eimuntas Nekrošius, Jerzy Jarocki, Maja Kleczewska, Michał Zadara, Agnieszka Glińska i Grzegorz Wiśniewski.

Englert wielokrotnie podkreślał, że zadaniem dyrektora jest stworzenie warunków, w których inni artyści mogą budować własny teatr. To doświadczenie będzie zapewne jednym z ważnych tematów rozmowy w Ateneum – podobnie jak przemiany modelu zespołu teatralnego, relacja mistrz–uczeń i pytanie o to, czego właściwie można nauczyć przyszłego aktora.

Bo Jan Englert przez lata pozostawał także pedagogiem warszawskiej Akademii Teatralnej i jej rektorem. Jego uczniowie tworzą dziś znaczącą część polskiego środowiska aktorskiego. W jego zawodowej historii spotykają się więc trzy perspektywy: aktora, nauczyciela i dyrektora odpowiedzialnego za jedną z najważniejszych scen w kraju.

Po zakończeniu dyrekcji w Teatrze Narodowym Englert pozostaje aktywny zawodowo. Gra m.in. w „Żarze” w Teatrze Polonia, a w sezonie 2026/2027 ma pojawić się jako Duży Tata w „Kotce na gorącym blaszanym dachu” Tennessee Williamsa w Teatrze Współczesnym. W ostatnim czasie można go było również oglądać w filmie „Skrzyżowanie”.

Akademia Ateneum od początku odwołuje się do tradycji rozmowy z artystą rozumianej nie jako promocyjne spotkanie wokół kolejnej premiery, lecz jako próba przyjrzenia się zawodowi i sposobowi myślenia o teatrze. W poprzednich odsłonach cyklu występowali między innymi Jerzy Radziwiłowicz, Dorota Kolak, Olgierd Łukaszewicz, Joanna Szczepkowska, Arkadiusz Jakubik, Gabriela Muskała, Łukasz Simlat, Maja Ostaszewska i Tomasz Schuchardt.

Spotkanie z Janem Englertem dobrze wpisuje się w tę formułę. Jest bowiem okazją do rozmowy również o teatrze, którego Englert był świadkiem i współtwórcą przez ponad sześćdziesiąt lat: o mistrzach, zespołach, szkole aktorskiej, odpowiedzialności dyrektora i zmianach, jakie dokonały się w samym rozumieniu aktorskiego zawodu.

Akademia Ateneum: Jan Englert
20 października 2026, godz. 19.00
Teatr Ateneum im. Stefana Jaracza w Warszawie
Rozmowę prowadzi: Jacek Wakar

Teatr Ateneum