O „Konsternacji” Mariusa von Mayenburga w reż. Jana Hussakowskiego w Teatrze Kochanowskiego w Opolu pisze Malwina Kiepiel.
fot. Edgar de Poray
„Konsternacja” jest inteligentnie napisaną i równie inteligentnie zrealizowaną komedią. Reżyser Jan Hussakowski nie próbuje tego tekstu tłumaczyć widzowi. Czyta go dosłownie, a jednocześnie konsekwentnie. To spektakl oparty na dynamice, tempie i eskalacji absurdu.
Scena goni scenę. Jedna sytuacja nie zostaje domknięta, zanim uruchomi następną. Mechanizm działa szybko – czasem aż zbyt szybko. Widz musi zachować czujność, i to od samego początku. Role się zmieniają, funkcje postaci przesuwają, kostiumy pojawiają się i znikają. Łatwo się w tym pogubić – i dokładnie o to w tym przedstawieniu chodzi.
Punktem wyjścia jest pozornie prosta sytuacja. Dwie pary spotykają się w mieszkaniu po powrocie z wakacji. Rozmawiają o codziennych sprawach, o drobiazgach, które miały w tym lokum swoje miejsce, a teraz jakby je straciły. Szybko okazuje się jednak, że nikt nie jest pewien, co właściwie do kogo należy, co było czyje, kto tu mieszka, a kto tylko bywa. Przedmioty przestają zgadzać się z pamięcią bohaterów. Role gospodarzy i gości zaczynają się mieszać. To, co miało być stabilne, rozpada się na serię wariantów.
Kolejne sceny przynoszą nowe wersje tych samych relacji, inne układy ról, inne tożsamości. Fabuła nie rozwija się linearnie, lecz zapętla i resetuje – jakby każda próba uporządkowania sytuacji prowadziła do jeszcze większego chaosu.
Komizm wynika tu przede wszystkim z sytuacji. Najlepiej widać to w scenie „Nordyckie noce” – wieczoru z hasłem przewodnim. Postaci wchodzą w przebraniach: wikinga, narciarza, łosia i jeszcze jednej figury, której nie warto zdradzać, bo to najlepszy numer tego odcinka. Kostiumy są dowcipne same w sobie, ale jeszcze śmieszniejsze jest to, jak są używane: jak szybko bohaterowie zmieniają role, jak się w tym gubią i jak usiłują zachować powagę. Widz śledzi tę sekwencję jak mechanizm, w którym absurd załatwia wszystko, bo jest rozgrywany do końca, bez hamulców.
Hussakowski zaryzykował, angażując młodych aktorów – ale to ryzyko się opłaciło. Aurora Lipartowska, Kacper Męcka (gościnnie), Tomek Ostach (gościnnie) i Joanna Osyda doskonale wiedzą, że biorą udział w komedii przewrotnej, w której postać jest funkcją sytuacji, a nie odwrotnie.
Mieszkanie zaprojektowane przez Annę Oramus zostało pomyślane tak, by można je było stopniowo dekonstruować. Drobne przesunięcia elementów, znienacka pojawiające się przedmioty budują poczucie nieadekwatności. To przestrzeń, która traci stabilność razem z bohaterami.
Muzyka wybrzmiewa, zanika, powraca, urywa się – i dopiero w finale zostaje doprowadzona do formy domkniętej, jako kołysanka śpiewana dla widzów. Jej tekst przypomina o umowności tej historii: „Czy to bajka, czy to dramat”, i zostawia nas z prostą informacją – teatr jest umowny. I dokładnie na tym opiera się siła tego przedstawienia.
Porządek nie wraca. Teatr jedzie dalej siłą rozpędu.
Jan Hussakowski wykorzystuje absurd nie po to, by widza oswoić, lecz by sprawdzić, jak długo da się jeszcze udawać, że świat jest spójny. A kiedy już się nie da – zostaje łoś. I to wcale nie jest najmniej sensowna odpowiedź.
