„INNI INNI”. Teatr Nowego Cyrku KEJOS przygotowuje nową premierę

Plenerowe przedstawienie, inspirowane „Przygodami Pędrka Wyrzutka” Stefana Themersona i rysunkami Franciszki Themerson, połączy teatr, klaunadę, akrobatykę, żonglerkę, iluzję, taniec oraz muzykę wykonywaną na żywo. Po premierze spektakl będzie prezentowany w kilku miejscowościach Dolnego Śląska.

Sztuka cyrkowa jest dziś częścią współczesnego teatru i szerzej – sztuk performatywnych. Nowy cyrk nie polega jedynie na prezentowaniu kolejnych efektownych numerów czy technicznej sprawności wykonawców. Akrobatyka, żonglerka, klaunada, iluzja czy praca z przedmiotem mogą pełnić dokładnie taką funkcję jak słowo, ruch, scenografia albo muzyka w przedstawieniu teatralnym: opowiadać historię, budować postać i sytuację, tworzyć metaforę, mówić o współczesności.

Tę drogę od ponad dwóch dekad konsekwentnie rozwija wrocławski Kolektyw KEJOS. Zespół działa niezależnie w ramach Stowarzyszenia KE-JOS-THE-AT-ER, które od 2004 roku pracuje na rzecz popularyzowania nowego cyrku jako formy sztuki. KEJOS wykorzystuje techniki cyrkowe jako środki wyrazu równorzędne z teatrem, tańcem, muzyką czy multimediami, a swoje przedstawienia buduje według scenariusza, tematu i prowadzonej historii.

Właśnie dlatego określenie „Teatr Nowego Cyrku” nie jest w przypadku KEJOS jedynie nazwą. Cyrk jest tu językiem przedstawienia. Zwracała na to uwagę także badaczka i performerka Sabina Drąg, pisząc o KEJOS jako jednym z polskich kolektywów nowocyrkowych świadomie korzystających z odniesień do teatru i jego narzędzi. Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, który od kilku lat prowadzi cykl NOWY CYRK, wskazuje z kolei, że współczesny cyrk coraz częściej zwraca się w stronę teatru tańca, teatru plastycznego, teatru przedmiotu i performansu, a polskie zespoły nowocyrkowe funkcjonują już jako profesjonalne kompanie sztuk performatywnych.

Cztery postaci, które straciły swój cyrk

„INNI INNI” opowiadają historię czworga odmieńców – klaunów, którzy z nie do końca jasnych powodów tracą swój cyrk, a wraz z nim własny dom. Pod wpływem publiczności zaczynają grać, tańczyć, wykonywać sztuczki i robić to, co potrafią najlepiej. Stopniowo wyłania się z tego opowieść o odmienności, poszukiwaniu własnej tożsamości i potrzebie akceptacji, zbudowana na kanwie „Przygód Pędrka Wyrzutka” Stefana Themersona.

Twórcy nazywają przedstawienie dramatem społecznym o odrzuceniu, szukaniu własnego miejsca i tożsamości w niepewnej rzeczywistości. Spektakl ma poruszać się w rejonach absurdu i abstrakcji, miejscami zbliżając się do manifestu. Tematy społeczne zostaną połączone z technikami współczesnego cyrku oraz formą ulicznego performansu.

To ważny trop, bo cyrk współczesny pozwala mówić o sprawach poważnych bez konieczności obciążania przedstawienia nadmiernym patosem. KEJOS korzystał z tej możliwości już wcześniej. W spektaklu „Nie Tak Ty” częściowo improwizowane etiudy klaunowe, cyrkowe sztuczki, choreografia i muzyka na żywo służyły opowiedzeniu o porażce, niedoskonałości i napięciu wywoływanym przez oczekiwania stawiane współczesnemu człowiekowi.

„INNI INNI” mają podobnie wykorzystać lekkość i bezpośredniość języka nowego cyrku do rozmowy o sprawach społecznych. Przedstawienie skierowane jest do widzów od szóstego roku życia – dzieci, młodzieży i dorosłych. Nie oznacza to jednak spektaklu dziecięcego. Familijność tej produkcji wiąże się raczej z możliwością prowadzenia tej samej opowieści na różnych poziomach odbioru.

Themersonowie, awangarda i nowy cyrk

Istotną częścią koncepcji przedstawienia są odwołania do twórczości Stefana i Franciszki Themersonów. Literackim punktem wyjścia stały się „Przygody Pędrka Wyrzutka”, natomiast scenografia oraz warstwa graficzna zostały zainspirowane rysunkami Franciszki Themerson.

Spektakl ma łączyć kilka dziedzin: malowaną scenografię, kostium i grafikę, tekst literacki, akrobatykę powietrzną, żonglerkę i magię, muzykę i piosenki wykonywane na żywo, taniec oraz teatr.

Takie rozumienie przedstawienia jest charakterystyczne dla KEJOS. W jego wcześniejszych realizacjach techniki cyrkowe nie występowały jako osobne numery, lecz były częścią konstrukcji dramaturgicznej. „Epitafium Błazna”, inspirowane twórczością Szekspira, łączyło teatr ruchu, teatr plastyczny i cyrk współczesny, badając bezpośrednio relację teatru z nowym cyrkiem.

KEJOS – ponad dwadzieścia lat pracy z nowym cyrkiem

Kolektyw KEJOS należy do zespołów, które od lat budują w Polsce profesjonalne środowisko współczesnego cyrku. Działalność grupy obejmuje nie tylko produkcję przedstawień, ale również edukację, organizację wydarzeń i pracę nad dokumentowaniem tej dziedziny sztuki.

W materiałach kolektywu działalność KEJOS została podzielona na trzy obszary: artystyczny, obejmujący produkcję spektakli i współorganizowanie wydarzeń kulturalnych; edukacyjny, czyli pracę warsztatową z dziećmi, młodzieżą i dorosłymi – ujmowaną przez zespół hasłem „cyrk dla aktorów, teatr dla cyrkowców”; oraz naukowy, związany z organizowaniem konferencji i dokumentowaniem osiągnięć współczesnego cyrku w Polsce. Artyści KEJOS uczestniczyli również w tworzeniu takich wydarzeń jak Carnaval Sztukmistrzów, OFCA czy Cyrkopole.

Od 2016 roku KEJOS wspólnie z Centrum Biblioteczno-Kulturalnym FAMA rozwija we Wrocławiu Centrum Nowego Cyrku. Jest to miejsce przeznaczone dla profesjonalistów, amatorów i pasjonatów współczesnego cyrku, teatru ruchu i tańca. Powstają tam spektakle, prowadzone są Akademie Cyrku dla dzieci i młodzieży, odbywają się otwarte treningi i prezentacje przedstawień, a od 2017 roku współtworzony jest festiwal Cyrkopole.

W dorobku zespołu znajdują się m.in. „Kalejdoskop”, „Pitagoras Pro”, „O’KEJOS Garbage Show”, „Miasto, którego nie było”, „Epitafium Błazna” i „Nie Tak Ty”. Profil KEJOS pokazuje zarazem, jak bardzo w ciągu ostatnich kilkunastu lat zmieniła się w Polsce pozycja sztuki cyrkowej – z obszaru kojarzonego głównie z kuglarstwem i widowiskiem ulicznym w stronę pełnoprawnej praktyki teatralnej i performatywnej.

Twórcy „INNI INNI”

Reżyserem przedstawienia jest Jacek Timingeriu, a scenariusz przygotowali Marta Kuczyńska i Jacek Timingeriu. Za scenografię odpowiada Graża Wielgus, za choreografię Zuzanna Nir, muzykę stworzył Jacek Timingeriu. W spektaklu występują Marta Kuczyńska, Zuzanna Nir, Dominik Srzednicki oraz Jakub Karmowski. Autorką grafiki jest Maja Kubacka. Producentką ze strony Kolektywu KEJOS jest Marta Kuczyńska, współproducentem Michał Przybysz. Produkcję prowadzi Stowarzyszenie KE-JOS-THE-AT-ER.

Marta Kuczyńska jest performerką, aktorką, żonglerką, klaunką, reżyserką, producentką i kuratorką artystyczną. Ukończyła aktorstwo komediowe – klaunadę, teatr ruchu i film na JAMU w Brnie, Akademię Praktyk Teatralnych „Gardzienice” oraz Krakowską Szkołę Scenariuszową. Jest współzałożycielką Stowarzyszenia KE-JOS-THE-AT-ER i współtwórczynią pierwszych w Polsce festiwali teatralno-cyrkowych. Przez wiele lat była również kuratorką artystyczną Carnavalu Sztukmistrzów w Lublinie.

Jacek Timingeriu łączy teatr, nowy cyrk i muzykę. Jest performerem, instruktorem i reżyserem przedstawień, absolwentem Akademii Praktyk Teatralnych „Gardzienice”, etnologii i antropologii kultury na Uniwersytecie Wrocławskim oraz reżyserii we wrocławskiej filii PWST.

Zuzanna Nir jest choreografką i tancerką, współpracującą z KEJOS od 2017 roku. Dominik Srzednicki jest artystą cyrkowym, performerem i iluzjonistą z ponad 25-letnim doświadczeniem, a Jakub Karmowski – artystą ulicznym, żonglerem, klaunem, konferansjerem i pedagogiem cyrkowym.

Spektakl powstaje dzięki dofinansowaniu z programu OFF Polska Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Program służy wspieraniu produkcji i eksploatacji spektakli teatrów offowych i niezależnych, a także ich profesjonalizacji oraz poszerzaniu grona odbiorców.

Kalendarium „INNI INNI” – KEJOS TOURNEE po Dolnym Śląsku

11 września 2026, godz. 18.00 – PREMIERA
Wrocław, Psie Pole
CBK FAMA – Centrum Nowego Cyrku
ul. Bolesława Krzywoustego 286

12 września 2026, godz. 18.00
Legnica, Rynek
Imieniny Ulicy NMP
Legnickie Centrum Kultury

13 września 2026, godz. 17.00
Leśna, Rynek
OKiS Gmina Leśna

18 września 2026, godz. 18.00
Wrocław-Leśnica
Amfiteatr Zamek
Ośrodek Postaw Twórczych Zamek
pl. Świętojański 1

19 września 2026, godz. 16.00
Wrocław
Czasoprzestrzeń
ul. Tramwajowa 1–3
Wrocławski Furwalk

20 września 2026, godz. 18.30
Jelenia Góra-Cieplice
Park Zdrojowy
Jeleniogórskie Centrum Kultury – Festiwal Wonderland

Teatr Nowego Cyrku KEJOS