Horyzont oczekiwań

Teatr Czterech – interdyscyplinarny kolektyw performatywny działający we Wrocławiu (Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej, oddział Muzeum Narodowego) – łączy teatr, sztuki wizualne oraz krytyczną refleksję nad sztuką i odbiorem dzieła. Przedstawienia zwykle rozpoczynają się oprowadzaniem po ekspozycji, pełniącym funkcję kontekstualną wobec performansu. Taka struktura pracy umożliwia wielopoziomowy odbiór obrazu, rzeźby i performansu oraz ich wzajemnych relacji.

Ruch w spektaklach Teatru Czterech stanowi narzędzie kreujące sens, niemal fizyczny obiekt. Często wynika z inspiracji fakturą dzieł, tworząc specyficzny rytm i „nerw” choreografii. Umiejętne wykorzystanie przestrzeni scenicznej pozwala na budowanie interesujących wzorów i układów. Chwila zatrzymania, cisza w ruchu, bywa równie silna jak najbardziej skomplikowana sekwencja.

Działania Teatru Czterech wpisują się w szerszy nurt interdyscyplinarności w kulturze, polegający na przekraczaniu granic między mediami — łączeniu performansu z malarstwem, narracją kuratorską i narracją sceniczną — oraz na konsekwentnym wypracowywaniu nowych form interpretacji sztuki.

Dzięki kilkuletniej działalności kolektywu w Pawilonie Czterech Kopuł odchodzi się od pasywnej obserwacji na rzecz partycypacji, w której zwiedzający staje się aktorem procesu komunikacji. Tworzy się w ten sposób nowa warstwa interpretacyjna wobec kolekcji lub koncepcji wystawy.

Teatr Czterech nie publikuje formalnych tekstów krytycznych, jak czynią to czasopisma artystyczne; jego performanse same w sobie funkcjonują jako formy tekstualne — generują narracje reinterpretujące obrazy oraz kuratorskie założenia wystaw. Oprowadzania z komentarzem performatywnym tworzą sieć znaczeń i refleksji nad sztuką, bliską praktykom krytycznym.

Stała wystawa Pawilonu Czterech Kopuł jest równie inspirująca jak wystawy czasowe i pozwala na generowanie nowych jakości. Jest to ważne miejsce dla sztuki, prezentujące prace kluczowych postaci polskiej sztuki XX i XXI wieku, takich jak Magdalena Abakanowicz, Paweł Althamer, Tadeusz Kantor, Alina Szapocznikow, Jan Lebenstein czy Jerzy Nowosielski.

Spektakle Teatru Czterech koncentrują się na efemeryczności, zaangażowaniu społecznym oraz redefinicji przestrzeni wystawienniczej jako miejsca żywego teatru. Mimo różnorodności podejmowanych tematów przekaz kolektywu pozostaje spójny — każde działanie ma na celu otwarcie widza na sztuki wizualne i pokazanie, że historia sztuki może być opowieścią o nas samych, „tu i teraz”. Silne zakorzenienie w kontekście konkretnych wystaw sprawia, że każda produkcja jest logicznym przedłużeniem misji Muzeum Narodowego.

Justyna Oleksy, pracująca w Pawilonie Czterech Kopuł, jest założycielką i liderką kolektywu. Konsekwentnie podejmuje działania na rzecz poszerzania horyzontów oraz rozwijania partycypacyjnego podejścia do uczestnictwa w kulturze. Jej praktyka twórcza eksploruje połączenia między słowem, ciałem i obrazem, przekształcając wystawę z miejsca prezentacji obiektów w żywą przestrzeń doświadczenia. Oleksy rozwija innowacyjne strategie performansu site-specific oraz edukacji artystycznej, realnie wypełniając misję tworzenia nowych jakości w obszarze performance i teatralnej interpretacji sztuki współczesnej.

Autorytet kulturowy, o który zabiegają instytucje muzealne, musi zostać wypracowany. Wymaga to stawiania nowych pytań — nie tylko o to, jakie wydarzenia prezentować i w jaki sposób, lecz także o to, kogo dana narracja obejmuje, kogo wyklucza, czyje wspomnienia uprzywilejowuje, a czyje pomija. Mam wrażenie, że właśnie taką misję obrała Justyna Oleksy. Między każdym widzem a Teatrem Czterech dochodzi do swoistej transakcji: dynamicznej interakcji, której celem jest wspólne tworzenie znaczeń.

Autor: Adam Kamiński