8 października w Sali Teatru Laboratorium Instytutu im. Jerzego Grotowskiego odbędzie się spotkanie z autorką oraz badaczami zajmującymi się zarówno dziełem Grotowskiego, jak i tradycjami Indii.
plakat: Instytut Grotowskiego we Wrocławiu
Pod koniec życia Jerzy Grotowski wymieniał trzy miejsca, które uważał za swoje duchowe ojczyzny: Polskę, Haiti i Indie. Indie zajmowały w tej osobistej geografii miejsce szczególne. Grotowski podróżował tam, poznawał tradycje duchowe, interesował się jogą, szukał śladów doświadczenia, które pozwalałoby przekroczyć kulturowe i społeczne przyzwyczajenia. Związkom twórcy Teatru Laboratorium z kulturą indyjską Koryna Dylewska poświęciła książkę „Indie Grotowskiego”.
8 października w Sali Teatru Laboratorium Instytutu im. Jerzego Grotowskiego odbędzie się spotkanie z autorką oraz badaczami zajmującymi się zarówno dziełem Grotowskiego, jak i tradycjami Indii.
Książka Dylewskiej jest próbą całościowego opisania relacji Grotowskiego z Indiami, trwającej właściwie przez całe jego twórcze życie. Autorka zajmuje się zarówno realnymi podróżami artysty, jak i Indiami istniejącymi w jego wyobraźni – jako przestrzenią duchowych i intelektualnych poszukiwań. Bada znaczenie jogi, fascynację społecznością baulów, wraca do wykładów rzymskich oraz wykładów wygłoszonych przez Grotowskiego w Collège de France. Osobne miejsce zajmuje „Siakuntala” Kalidasy, wystawiona przez Grotowskiego w Teatrze 13 Rzędów w Opolu.
Indyjski trop pojawia się więc znacznie wcześniej niż okres, w którym Grotowski odszedł od przygotowywania przedstawień i rozpoczął kolejne etapy swoich poszukiwań: parateatr, Teatr Źródeł czy późniejszą pracę nad sztukami rytualnymi. Już „Siakuntala” należała do najważniejszych doświadczeń w pierwszym okresie jego pracy.
Z czasem coraz istotniejsze stawało się jednak nie samo spotkanie z odmienną kulturą teatralną, ale pytanie o możliwości człowieka. Grotowskiego interesowała praktyka, która nie pozostaje wyłącznie ćwiczeniem technicznym. W tradycji indyjskiej znajdował idee i doświadczenia związane z samopoznaniem, pracą z ciałem, relacją pomiędzy świadomością a działaniem, wreszcie z przekonaniem o możliwości dotarcia do poziomu doświadczenia wcześniejszego niż kulturowe konwencje.
Dylewska śledzi ten proces z perspektywy historycznej, teatrologicznej i indologicznej. Nie sprowadza zainteresowania Grotowskiego Indiami do kolejnych podróży i przeczytanych tekstów. Pyta, co rzeczywiście z tradycji indyjskich przejmował, jak je rozumiał, jak przekształcał i w jaki sposób wpływały one na jego własne koncepcje.
Autorka proponuje, by Indie Grotowskiego widzieć także jako „wyraz tęsknoty za światem bez cywilizacji, wiarę w człowieka pierwotnego oraz przekonanie o istnieniu odwiecznych prawd przekazywanych z pokolenia na pokolenie”.
Koryna Dylewska ma do podjęcia tego tematu szczególne przygotowanie. Jest doktorką nauk humanistycznych, absolwentką wiedzy o teatrze Akademii Teatralnej w Warszawie oraz indologii Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 2004–2007, jako stypendystka Indian Council for Cultural Relations, prowadziła w Indiach badania nad tradycjami teatralnymi Kerali. Poznawała również praktycznie kalarippajattu – staroindyjską sztukę walki – oraz sztukę aktorską nangjar kuttu.
To ważne, ponieważ „Indie Grotowskiego” powstają w miejscu przecięcia dwóch bardzo rozległych obszarów wiedzy. Autorka zna historię polskiego teatru i dorobek Grotowskiego, ale jednocześnie potrafi przyglądać się źródłom jego indyjskich zainteresowań bez europejskiego uproszczenia.
Książka ukazała się w grudniu 2025 roku nakładem Instytutu im. Jerzego Grotowskiego. Liczy 400 stron.
Dariusz Kosiński w recenzji wydawniczej określił ją jako przykład pisarstwa humanistycznego najwyższej klasy, zwracając uwagę na połączenie erudycji, wiedzy, badań archiwalnych i interpretacyjnej przenikliwości. Grzegorz Ziółkowski podkreślał z kolei, że choć relacje Grotowskiego z Indiami były już wcześniej przedmiotem badań, dopiero książka Dylewskiej przynosi tak pogłębione opracowanie, wsparte wiedzą indologiczną, kulturoznawczą i teatrologiczną.
Spotkanie 8 października poprowadzi Monika Blige. W rozmowie z Koryną Dylewską udział wezmą Nina Budziszewska, Katarzyna Woźniak-Shukur oraz Piotr Rudzki.
Nina Budziszewska jest indolożką i badaczką tradycji jogi, przez wiele lat kierowała Pracownią Badań nad Jogą oraz Studiami Podyplomowymi Jogi Indyjskiej na Uniwersytecie Wrocławskim. Jej obecność pozwoli zapewne spojrzeć na jeden z najważniejszych tematów książki Dylewskiej poza uproszczonym, współczesnym rozumieniem jogi jako zestawu praktyk fizycznych.
Katarzyna Woźniak-Shukur zajmuje się twórczością Jerzego Grotowskiego i Teatru Laboratorium, historią polskiego teatru i jego międzynarodowymi kontekstami. Jest badaczką, tłumaczką i edytorką, od lat pracującą nad tekstami i źródłami związanymi z polską tradycją teatralną. Współtworzy także wydawnictwo „żywosłowie”, publikujące książki poświęcone teatrowi i kulturze performatywnej. Jej udział w spotkaniu jest więc szczególnie istotny tam, gdzie rozmowa o indyjskich inspiracjach Grotowskiego spotka się z pytaniem o jego własną praktykę, język i późniejszą recepcję.
Piotr Rudzki, teatrolog i kierownik Zakładu Teorii Kultury i Sztuk Widowiskowych Uniwersytetu Wrocławskiego, dopełni tę rozmowę perspektywą historii i teorii teatru.
Gościem specjalnym wydarzenia będzie Eugenio Barba – założyciel Odin Teatret, twórca od dziesięcioleci związany z badaniami nad azjatyckimi tradycjami wykonawczymi i jeden z ludzi najbliżej związanych z historią poszukiwań Grotowskiego. Spotkanie odbywa się przy tym bezpośrednio przed obchodami 90-lecia Barby, które Instytut zaplanował na 9 i 10 października pod hasłem „Mosty zamiast murów”.
„Indie Grotowskiego” pokazują Grotowskiego trochę inaczej niż podręcznikowa opowieść o twórcy „Akropolis”, „Księcia Niezłomnego” i „Apocalypsis cum figuris”. Pozwalają przyjrzeć się człowiekowi, który przez kolejne dekady zmieniał metody swojej pracy, ale nie przestawał zadawać podobnych pytań: o granice poznania, źródła działania, pamięć ciała, duchowość oraz możliwości przekraczania tego, co narzucone przez kulturę.
Indie nie były w tej biografii epizodem. Powracały w kolejnych etapach działalności Grotowskiego i pozostawały jednym z ważnych punktów odniesienia aż do ostatnich lat jego życia.
Warto przypomnieć również, że „Indie Grotowskiego” znalazły się w podsumowaniu „Dwunastki Sprawiedliwych” publikowanym przez „Teatr dla Wszystkich”. Książkę Koryny Dylewskiej wskazano tam wśród najlepszych i najważniejszych książek teatralnych. To rekomendacja, do której chętnie wracamy przy okazji październikowego spotkania – publikacja Dylewskiej zdecydowanie zasługuje na uwagę nie tylko osób zawodowo zajmujących się dorobkiem Grotowskiego.
„Indie Grotowskiego” – spotkanie wokół książki Koryny Dylewskiej
Kiedy: czwartek, 8 października 2026, godz. 18.00
Gdzie: Sala Teatru Laboratorium Instytutu im. Jerzego Grotowskiego, Przejście Żelaźnicze, Wrocław
Czas trwania: 90 minut
Wstęp: wolny; obowiązuje pobranie bezpłatnej wejściówki. Instytut prowadzi internetową rezerwację miejsc.
Udział w spotkaniu:
Koryna Dylewska – autorka książki
Nina Budziszewska
Katarzyna Woźniak-Shukur
Piotr Rudzki
Prowadzenie: Monika Blige
Gość specjalny: Eugenio Barba
Książka: Koryna Dylewska, „Indie Grotowskiego”
Wydawca: Instytut im. Jerzego Grotowskiego
Wrocław 2025
400 stron
Książka jest dostępna w księgarni internetowej Instytutu im. Jerzego Grotowskiego oraz w siedzibie Instytutu.
