O spektaklu „AlphaGo_Lee. Teoria Poświęcenia” Natalii Korczakowskiej w reż. Natalii Korczakowskiej w Teatrze Studio w Warszawie pisze Wiesław Kowalski.
fot. Natalia Kabanow / STUDIO teatrgaleria
Spektakl Natalii Korczakowskiej w STUDIO teatrgalerii to próba zmierzenia się z jednym z najbardziej niepokojących tematów współczesności: rosnącym wpływem sztucznej inteligencji na wszystkie sfery życia – od nauki i gospodarki po sztukę i duchowość. Punktem wyjścia jest słynny pojedynek z 2016 roku między koreańskim mistrzem gry w Go, Lee Sedolem, a algorytmem AlphaGo stworzonym przez DeepMind. To wydarzenie, które dla wielu stało się symbolicznym momentem utraty wiary w niezachwianą przewagę człowieka nad maszyną.
Korczakowska nie rekonstruuje jednak tej historii na sposób dokumentalny. „AlphaGo_Lee” to raczej gęsty, wielowarstwowy performans, który bardziej niż na opowieści skupia się na atmosferze – zanurzonej w technologicznych obrazach, ścieżkach dźwiękowych, błyskach kamer i projekcjach, które niekiedy hipnotyzują, a niekiedy męczą. Jesteśmy wrzuceni w świat, w którym ekran jest przedłużeniem myśli, a algorytm – niemal metafizycznym przeciwnikiem.
Twórcy spektaklu sięgają po całą gamę środków: mapping, projekcje live, obraz z kamer, choreografie i elektroniczną muzykę. Trzeba przyznać, że od strony realizacyjnej to przedsięwzięcie dopracowane w najdrobniejszych szczegółach – widowiskowe, efektowne, rytmiczne. Ale im bardziej poddajemy się tej estetyce, tym wyraźniej narasta pytanie: czy to wszystko nie przysłania najważniejszego?
Gdzie w tym wszystkim jest człowiek? Gdzie dramat bohatera, który mierzy się z czymś, czego nie rozumie, a co go przewyższa? Bo to właśnie Lee Sedol – jego wewnętrzne rozdarcie, bunt, upokorzenie – powinien być emocjonalnym centrum spektaklu. Tymczasem postaci, choć nieźle zagrane (szczególnie Maja Pankiewicz jako Cassidy), zdają się raczej funkcjami – komentują, tłumaczą, pytają. Rzadziej przeżywają. Spektakl oscyluje między chłodną prezentacją technologii a próbą zadania ważnych pytań o człowieczeństwo. W efekcie emocjonalna oś przedstawienia zaciera się – zamiast poruszenia, zostaje estetyczny chłód i filozoficzny szkic.
Być może spektakl próbuje połączyć zbyt wiele naraz: esej o AI, krytykę kapitalizmu, refleksję o sztuce i widowisko audiowizualne. Część choreograficzna, choć formalnie interesująca, nie znajduje mocnego uzasadnienia w dramaturgii. Podobnie końcowa sekwencja, która chciałaby otworzyć przed widzem pole etycznych rozważań, pozostaje raczej ilustracją niż impulsem do rzeczywistego namysłu.
Nie sposób jednak odmówić Korczakowskiej odwagi – mierzy się z tematem nośnym, niejednoznacznym, dalekim od jednoznacznych sądów. To nie jest spektakl „łatwy” ani „przyjemny”. To spektakl z tezą, ale nie z morałem. Raczej z pytaniami, które mają w nas zostać na dłużej.
A może tak właśnie miało być? Może chłód tej opowieści, jej technokratyczna forma, jest celowym zabiegiem – portretem świata, w którym ludzka wrażliwość zostaje wyparta przez algorytmiczną efektywność? Tylko że teatr, nawet ten najbardziej konceptualny, potrzebuje czegoś więcej niż dobrze skrojone obrazy. Potrzebuje emocji, które nie są wyłącznie cytatem.
Jeśli pojedynek z maszyną wymaga poświęcenia sztuki, to teatr powinien być ostatnim miejscem, które godzi się na taką stratę. Nawet najdoskonalszy algorytm nie zastąpi ludzkiej nieprzewidywalności i emocji – a to one stanowią o sensie scenicznego doświadczenia.
