Po kilku latach do Wrocławia wraca festiwal Dialog – wydarzenie, które kształtowało wrażliwość teatralnej publiczności – 12–18 października.
fot. Facebook/MFT Dialog
Dyrektorem artystycznym XI odsłony festiwalu został Mirosław Kocur – reżyser, teatrolog i badacz sztuk performatywnych, od lat łączący praktykę sceniczną z refleksją naukową. Jak podkreśla, decyzję o kontynuacji Dialogu otrzymał od jego założycielki i wieloletniej dyrektorki, Krystyny Meissner. To ona przed swoją śmiercią wskazała go jako naturalnego spadkobiercę idei festiwalu.
Krystyna Meissner była jedną z najważniejszych postaci polskiego życia teatralnego po 1989 r. – reżyserką, dyrektorką teatrów.
Olga Nowakowska, dyrektorka Strefy Kultury Wrocław, w swojej laudacji z okazji XX-lecia MFT Dialog, wspominała:
„Krystyna Meissner, reżyserka teatralna, szefowa teatrów w Zielonej Górze, Toruniu, Krakowie i we Wrocławiu. Pomysłodawczyni dwóch międzynarodowych festiwali teatralnych – Kontakt w Toruniu oraz Dialog – Wrocław. Charyzmatyczna, o wnikliwym spojrzeniu na świat i teatr, wizjonerka. W kuluarach mówią o niej Żelazna Dama polskiego teatru – a dla mnie osobiście mentorka. Dwadzieścia lat temu zaproponowała realizację festiwalu, którego głównym celem był niełatwy dialog i poszukiwania odpowiedzi na nękające nas pytania. Miejsce powstania festiwalu też nie było przypadkowe. To tu, we Wrocławiu, krzyżowały się różne wpływy – czeskie, polskie, niemieckie, żydowskie… Tutaj także rodziły się inspirujące inicjatywy artystyczne, zaś miasto zawsze było życzliwe i otwarte, na to, co nowe, oraz tolerancyjne wobec tego, co inne”.
Hasło tegorocznej edycji – „S[t]ymulacje” – brzmi jak diagnoza czasu, w którym przyszło nam żyć. Kocur nie unika mocnych słów:
„Co jest dzisiaj święte? Co jest najbardziej zagrożone po ucieczce bogów? Istnienie świata. Zmiany klimatu, straszenie bronią nuklearną, eskalacja hybrydowych wojen i przejęcie kontroli nad ludźmi przez sztuczną inteligencję to współcześni Jeźdźcy Apokalipsy. Świat zdaje się pędzić ku zagładzie. (…) Wmawia nam się, że nastała epoka post-prawdy. Anything goes…”
(M. Kocur, Nowe technologie w teatrze, „Notatnik Teatralny” 2025).
Nowy dyrektor widzi w teatrze przestrzeń symulacji, która nie tylko odzwierciedla zagrożenia współczesności, ale także stymuluje do nowych sposobów myślenia. Dlatego do Wrocławia zaprosił artystów z Azji i Europy – twórców operujących strategiami symulacji, nowych technologii i sztucznej inteligencji.
Kocur konsekwentnie wpisuje Dialog w nurt sztuki, która coraz częściej łączy się z nauką i nowymi technologiami. W swoim eseju w „Notatniku Teatralnym” przywołuje przykłady artystów i projektów z całego świata, którzy eksperymentują z rzeczywistością:
Wydarzeniem miałaby być obiecana przez Mirosława Kocura w „Notatniku Teatralnym” prezentacja spektaklu „Oracle” Łukasza Twarkowskiego – jednego z najbardziej cenionych polskich reżyserów młodego pokolenia, którego twórczość zdobywa uznanie zarówno w kraju, jak i za granicą. „Oracle”, który Kocur ananosuje, to spektakl mierzący się z problemem sztucznej inteligencji i „mrocznej duszy technologii”. Pisaliśmy o nim szerzej w naszym portalu w tekście „Oracle, Turing, sztuczna inteligencja i mroczna dusza technologii”.
Wśród gwiazd tegorocznego Dialogu znajdzie się także Huang Yi – najsłynniejszy dziś tajwański performer, znany z szokujących i prowokacyjnych prac, które łączą sztukę współczesną, taniec i technologię. Jego spektakl z udziałem robota KUKA przeszedł do historii jako przełomowy moment w badaniu relacji człowieka i maszyny. Robot stawał się tu nie rekwizytem, lecz autentycznym partnerem scenicznym.
Mirosław Kocur chciałby, aby do Wrocławia Yi przywiózł swoją najnowszą pracę – „INK” – w której bada związki ruchu człowieka z symulowanymi procesami natury. Projekcje algorytmiczne przypominają rozlewający się tusz, pulsujące struktury żywych organizmów. „INK” staje się medytacją nad chaosem i harmonią, próbą uchwycenia ulotnego piękna natury przefiltrowanej przez technologię. Spektakl jest jednak wyzwaniem organizacyjnym (zawieszenie na wysokości ponad 22 m potężnej kratownicy), dlatego też Huing Yi zaproponował bardziej kameralne przedstawienie.
Jedną z najciekawszych artystek zaproszonych na tegoroczny Dialog jest również Su Wenchi, performerka z Tajwanu. Prace nad swoją trylogią „Rainbow” rozpoczęła w genewskim ośrodku CERN, współpracując z fizykami badającymi strukturę wszechświata.
Kocur chciałby aby, artystka do Wrocławia przywiozla spektakl „Sensing Dark Matter”, powstały kilometr pod ziemią, w laboratoriach uniwersytetu w Melbourne. Artystka, korzystając z technologii wirtualnej rzeczywistości, próbuje przełożyć niewidzialne procesy astrofizyczne na doświadczenie zmysłowe. Jej projekt pozwala widzom „odczuć” ciemną materię – jedną z największych zagadek współczesnej nauki – poprzez muzykę, ruch i immersyjne projekcje.
Jak zauważa Kocur, to przykład teatru, który nie tylko inspiruje się nauką, ale wchodzi w sam jej rdzeń, czyniąc z odkryć fizyków materiał dla sztuki performatywnej.
Powrót Dialogu jest nie tylko gestem kontynuacji po Krystynie Meissner, ale także próbą redefinicji miejsca festiwalu w XXI wieku. Kocur nie traktuje sztuki jako „ucieczki od rzeczywistości”, lecz jako narzędzie jej krytycznej diagnozy. Symulacje – cyfrowe, technologiczne, społeczne – są dziś nieuniknione. Pytanie brzmi: czy mogą nam pomóc w przetrwaniu, czy przyspieszają naszą zagładę?
„Symulacja może wzbogacić ludzkość, ale też może zagrozić naszej egzystencji. Artyści, z natury nadwrażliwi, to współcześni prorocy. Mogą nam ukazać, co dziś jest na tyle ważne, że przetrwa w przyszłości”
(M. Kocur, Notatnik Teatralny 2025).
Dialog – Wrocław 2025 nie będzie więc jedynie przeglądem głośnych spektakli. Ma być przestrzenią konfrontacji sztuki i nauki, symulacji i rzeczywistości, technologii i tradycji. Festiwal – tak jak na początku lat 2000 – znów staje się miejscem rozmowy o najważniejszych pytaniach współczesności.
Organizatorem wydarzenia jest Strefa Kultury Wrocław. Szczegółowy program zostanie ogłoszony wkrótce.
Wszystkie cytaty pochodzą z eseju Mirosława Kocura „Nowe technologie w teatrze” opublikowanego w „Notatniku Teatralnym”, nr 2025.
