16 i 17 października odbędzie się tam pierwsza edycja festiwalu „Fedon i nieśmiertelność Europy”.
infografika: Ośrodek Praktyk Teatralnych Gardzienice
Przez dwa dni Ośrodek Praktyk Teatralnych „Gardzienice” stanie się miejscem spotkania teatru, filozofii i klasycznych tekstów europejskiej kultury. 16 i 17 października odbędzie się tam pierwsza edycja festiwalu „Fedon i nieśmiertelność Europy”.
W programie znalazły się spektakle, wykłady, dyskusje i warsztaty, a całość zamknie performatywne czytanie Platońskiego „Fedona” z Jarosławem Gajewskim w roli Sokratesa.
Taki projekt dobrze wpisuje się w dotychczasową pracę Ośrodka Praktyk Teatralnych „Gardzienice”. Antyk, dawne teksty, muzyka, rytm, poszukiwanie źródeł europejskiego teatru i próba przywrócenia im scenicznego życia od lat zajmują ważne miejsce w działalności zespołu. W Gardzienicach klasyka funkcjonuje przede wszystkim jako materiał przeznaczony do praktycznej pracy aktora i spotkania z widzem. Październikowy festiwal rozszerza ten obszar o filozofię i rozmowę o trwałości europejskiej tradycji.
Tytuł przedsięwzięcia prowadzi wprost do Platona. „Fedon”, jeden z jego najważniejszych dialogów, przedstawia ostatnie godziny życia Sokratesa. Filozof czeka na wykonanie wyroku śmierci i rozmawia z przyjaciółmi o duszy, jej nieśmiertelności, poznaniu i stosunku człowieka do własnego końca. Rozmowa prowadzona w obliczu śmierci zachowuje niezwykły spokój. Sokrates próbuje do ostatniej chwili podporządkować własny los temu samemu porządkowi myślenia, któremu podporządkował życie.
Organizatorzy festiwalu stawiają obok tego dialogu drugie pytanie – o nieśmiertelność kultury. Skoro przez ponad dwa tysiące lat powracamy do tych samych tekstów, sporów i postaci, warto zastanowić się, dlaczego kolejne epoki ponownie potrzebują Greków i Rzymian. Historia europejskiej kultury zna przecież wiele takich powrotów. Klasycy bywali odkrywani na nowo, tłumaczeni, reinterpretowani i włączani w zupełnie inne porządki artystyczne oraz intelektualne.
„Fedon i nieśmiertelność Europy” ma być próbą kolejnego takiego spotkania. Organizatorzy pytają również o język klasycznych dzieł i możliwość dotarcia z nimi do współczesnego odbiorcy. Czy dystans wobec antyku wynika z nieaktualności zapisanych tam idei, czy raczej ze sposobu, w jaki dziś je przekazujemy? Jak czytać tekst powstały dwa i pół tysiąca lat temu, aby zachować jego sens, a jednocześnie umożliwić współczesnemu widzowi rzeczywisty kontakt z zawartymi w nim pytaniami?
Najważniejszym wydarzeniem festiwalu będzie performatywne czytanie „Fedona”, zaplanowane na sobotę, 17 października. Scenariusz powstał na podstawie przekładu prof. Ryszarda Legutki. Adaptację przygotował Mateusz Matyszkowicz, pomysłodawca i współorganizator przedsięwzięcia, a za reżyserię odpowiada Radosław Stępień.
W Sokratesa wcieli się Jarosław Gajewski. Dariusz Kowalski wystąpi jako Simmiasz, Maciej Wyczański jako Kebes, Beata Passini jako Ksantypa, Maciej Grubich jako Fedon, Kamila Janik jako Echekrates i chłopiec podający truciznę, natomiast Włodzimierz Dyła zagra Kritona.
Wybór „Fedona” pozwala połączyć oba zasadnicze nurty festiwalu. Dialog Platona jest tekstem filozoficznym, ale ma również bardzo wyraźną sytuację dramatyczną: określone miejsce, bohaterów, narastającą świadomość zbliżającej się śmierci i finał, którego uczestnicy rozmowy nie mogą zatrzymać. Właśnie temu zagadnieniu poświęcony zostanie także piątkowy panel „Czy «Fedon» jest tragedią?” z udziałem prof. Piotra Nowaka, prof. Jarosława Cynermana, dr. Macieja Wodzińskiego i Mateusza Matyszkowicza.
Pierwszego dnia pojawią się również dwa przedstawienia pokazujące odmienne sposoby pracy z antycznym dziedzictwem.
Gardzienice zaprezentują „Ifigenię w Taurydzie” według Eurypidesa. Obecność tego tytułu ma w programie szczególne znaczenie, ponieważ pozwala zestawić filozoficzną rozmowę o śmierci i nieśmiertelności z grecką tragedią oraz praktyką teatralną samego Ośrodka.
Wieczorem wystąpi wileński Teatrum Classicum Vilnense ze spektaklem „Fur Amor”, opartym na wierszach Gajusza Waleriusza Katullusa. Przedstawienie grane będzie po łacinie. Tym samym jeden z języków, które współczesny odbiorca zna przede wszystkim ze szkoły, historii Kościoła, dawnych dokumentów czy sentencji, ponownie stanie się językiem żywego aktora.
Do doświadczeń teatralnych krajów naszego regionu nawiąże również prof. Helmutas Šabasevičius. Litewski krytyk teatralny wygłosi online wykład poświęcony inscenizacjom „Edypa” w teatrze litewskim.
Inny wymiar powrotu do antyku przedstawi prof. Arkady Rzegocki w wykładzie „Od polis do Rzeczypospolitej. Jak klasyczna myśl polityczna kształtowała polskie myślenie o wolności, państwie i obywatelstwie”. Rozmowa o klasykach wyjdzie więc poza teatr i obejmie również tradycję polityczną oraz pojęcia, którymi przez stulecia opisywano wspólnotę i państwo.
Drugi dzień festiwalu będzie miał przede wszystkim charakter warsztatowy. Uczestnicy przejdą od rozmowy o klasycznych tekstach do bezpośredniej pracy z nimi.
Dr Jolanta Rzegocka poprowadzi zajęcia „W jaki sposób klasyka ożywa?”, wykorzystując „Odprawę posłów greckich” Jana Kochanowskiego. Wybór pierwszej polskiej tragedii renesansowej dobrze uzupełnia antyczny repertuar festiwalu: Kochanowski sam sięgał przecież do świata Homera i greckiej tradycji dramatycznej, aby mówić o sprawach dotyczących własnej epoki.
Jeszcze bardziej dosłownie problem języka podejmie dr Olga Śmiechowicz podczas warsztatów „Πεῖθε με… – jak grać w martwym języku?”. Podstawą pracy będą dialogi Platona, a uczestnicy zmierzą się z praktycznym problemem wystawiania przedstawienia w antycznym oryginale. Pytanie o możliwość ożywienia klasyki otrzyma więc bardzo konkretny wymiar: głosu, wymowy, rytmu i aktorskiej obecności.
Osobny blok poprowadzi John Weisgerber, kanadyjski reżyser pracujący z klasycznym repertuarem. Podczas trzygodzinnych warsztatów „Odkodować Szekspira” uczestnicy zajmą się prologiem „Romea i Julii” oraz monologiem Hamleta z IV aktu tragedii. Druga część spotkania będzie przeznaczona na indywidualną pracę nad przygotowanym wcześniej sonetem lub monologiem.
Równolegle Mateusz Matyszkowicz poprowadzi warsztat „Nowożytne rozumienie tragiczności a filozofia klasyczna”. Dzięki temu festiwal obejmie szeroki obszar europejskiej tradycji: od Platona i greckiej tragedii, przez Katullusa i Kochanowskiego, po Szekspira.
Dwa festiwalowe dni zakończy sobotnie czytanie „Fedona” i rozmowa z twórcami. Powrót do dialogu Platona będzie zarazem domknięciem całego programu – po wykładach, przedstawieniach i warsztatach pozostanie tekst i aktorzy, którzy spróbują sprawdzić jego działanie na scenie.
Festiwal „Fedon i nieśmiertelność Europy” organizują wspólnie Ośrodek Praktyk Teatralnych „Gardzienice” oraz Teatr Klasyki Polskiej. Pierwsza edycja odbędzie się 16 i 17 października w Gardzienicach. Wstęp na wszystkie wydarzenia jest wolny.
od 12.00 – przyjazd i zakwaterowanie gości
12.30 – warsztat z aktorami Ośrodka Praktyk Teatralnych „Gardzienice” dla uczestników zagranicznych
14.30 – uroczyste rozpoczęcie festiwalu i przedstawienie gości
15.00 – wykład online prof. Helmutasa Šabasevičiusa poświęcony inscenizacjom „Edypa” w teatrze litewskim
15.45–16.00 – przerwa
16.00 – wykład prof. Arkadego Rzegockiego „Od polis do Rzeczypospolitej. Jak klasyczna myśl polityczna kształtowała polskie myślenie o wolności, państwie i obywatelstwie”
17.30 – „Czy «Fedon» jest tragedią?” – panel z udziałem prof. Piotra Nowaka, prof. Jarosława Cymermana, dr. Macieja Wodzińskiego i Mateusza Matyszkowicza
19.00 – „Ifigenia w Taurydzie” – spektakl aktorów Ośrodka Praktyk Teatralnych „Gardzienice”
20.00 – „Fur Amor” – spektakl oparty na wierszach Gajusza Waleriusza Katullusa w wykonaniu Teatrum Classicum Vilnense; przedstawienie grane w języku łacińskim
21.00 – kolacja
9.00 – warsztaty z dr Jolantą Rzegocką „W jaki sposób klasyka ożywa?” – praca nad „Odprawą posłów greckich”; grupa do 15 osób
11.30 – warsztaty z dr Olgą Śmiechowicz „Πεῖθε με… – jak grać w martwym języku?”. Warsztaty oparte na dialogach Platona, poświęcone wyzwaniom związanym z wystawieniem spektaklu w antycznym oryginale
14.00–15.00 – przerwa obiadowa
15.00–18.00 – warsztaty z Johnem Weisgerberem; grupa do 15 osób, wymagana znajomość języka angielskiego na poziomie C1. Część pierwsza: „Odkodować Szekspira” – praca nad prologiem „Romea i Julii” oraz monologiem Hamleta (akt IV, scena IV). Część druga: indywidualna praca nad wybranym przez uczestnika sonetem lub monologiem przygotowanym wcześniej
15.00–18.00 – warsztaty dla pozostałych uczestników prowadzone przez Mateusza Matyszkowicza „Nowożytne rozumienie tragiczności a filozofia klasyczna”
19.00 – „Fedon” – czytanie performatywne
20.00 – spotkanie z twórcami i podsumowanie festiwalu
„Fedon i nieśmiertelność Europy. W jaki sposób klasycy cyklicznie odradzają naszą kulturę”
16–17 października 2026, Gardzienice
Organizatorzy: Ośrodek Praktyk Teatralnych „Gardzienice” i Teatr Klasyki Polskiej
Wstęp wolny.
