Drapieżność i żądza pieniądza

Jednym ze spektakli Teatru Klasyki Polskiej, który pojawił się na tegorocznym festiwalu w Łazienkach, jest „Dożywocie”.

Napisana w 1835 r. komedia to historia sprzedaży pewnej testamentowej darowizny, ale tak naprawdę pretekst, dzięki któremu autor pokazał swój kunszt i geniusz w mistrzowsko kreślonym portrecie ludzkiej chciwości, skąpstwa i małostkowości. Sama sztuka mimo komediowej tonacji zdaje się bliższa dramatowi, dzięki jadowitości satyry, która uderza w naturę zepsucia i hipokryzji, oraz przez wnikliwą analizę władzy pieniądza, zdolnego omotać słabą naturę człowieka. Świadczy o tym już motto sztuki, wzięte od Andrzeja Maksymiliana Fredry, krewniaka pisarza: „U skąpego lub u chciwego – cała w mieszku dusza”.

Spektakl w reżyserii Michała Chorosińskiego, znakomity pod względem językowym i konstrukcyjnym, uwodzi komizmem sytuacyjnym, swawolnym nieraz tonem, zachwyca szykownym oraz giętkim wierszem. Można rozmaicie interpretować tekst „Dożywocia”, ale Chorosiński zdecydował się na wierność oryginałowi, bez udziwnień i zmian.

Sprytny i chciwy lichwiarz, imć Łatka, wszedł w posiadanie dożywotniej renty znanego hulaki Leona Birbanckiego. Aby zwielokrotnić swoje dochody, Łatka stara się cichcem i na wszelkie sposoby troszczyć o zdrowie oraz długie życie lekkomyślnego młodzieńca, okazując Leonowi niemal rodzicielską czułość. Ostatecznie, zdesperowany postanawia pozbyć się kłopotu i odsprzedać prawa do dożywocia drugiemu lichwiarzowi, Twardoszowi, póki jeszcze sam na tym nic nie traci.

„Dożywocie” pisane ośmiozgłoskowcem staje się prawdziwą ucztą dla miłośników teatru. Aktorzy we właściwy sposób kładą akcent na tekście i na jego sensach, w dużej mierze wykorzystując muzyczność wypowiadanych fraz. Język utworu to perła sama w sobie, wciąż miła dla ucha widza. Jarosław Gajewski jako Łatka znakomicie czuje owe niuanse. Jego bohater ze swych przywar, pazerności doprowadzonej do ostatecznych granic czyni niemal poezję i skąpstwu oddaje się cały, choć bez drapieżności. To świetna rola, pełnia cieniowania, a sam Łatka jest tyleż śmieszny, ile żałosny, samotny w swoim histerycznym oślepieniu chciwością.

Sebastian Fabijański inaczej buduje swoją rolę, z brawurą i powiewem nowoczesnego spojrzenia na interesy oraz sprzedajność. Birbancki stara się zachować niezależność, posługuje się buntem, jednak zaciekłości w nim nie dostrzegam. Za nic ma pazerność Łatki i jego szczwane pomysły. Ten birbant i lekkoduch, mimo wszystko kieruje się uczuciem i potrafi o nie skutecznie zawalczyć