15 października w Teatrze BARAKAH odbędzie się czytanie performatywne dramatu Adriana Szafrańskiego „Luter/von Bora”.
fot. Patryk Chenc / Teatr Barakah
Sztuka znalazła się w półfinale III edycji Konkursu o Nagrodę Dramaturgiczną im. Tadeusza Różewicza. Szafrański wraca do początków reformacji i spotkania dwojga ludzi, których prywatna historia rozgrywała się w samym środku religijnego i społecznego przewrotu: Marcina Lutra i Katarzyny von Bory.
Dwa lata, które zmieniają Europę. Wiosną 1523 roku reformacja jest już faktem, choć jej konsekwencji nikt jeszcze nie potrafi przewidzieć. Latem 1525 roku Marcin Luter poślubi Katarzynę von Borę, byłą zakonnicę, która dwa lata wcześniej uciekła z klasztoru. Ten właśnie okres obejmuje dramat „Luter/von Bora” Adriana Szafrańskiego, zakwalifikowany do półfinału III edycji Konkursu o Nagrodę Dramaturgiczną im. Tadeusza Różewicza.
Czytanie performatywne sztuki odbędzie się 15 października o godz. 19.00 w Teatrze BARAKAH w Krakowie, w ramach cyklu „Światło na tekst”.
Szafrański przygląda się Marcinowi Lutrowi w chwili, gdy idee, które głosił, zaczynają zmieniać codzienność ludzi. Od wystąpienia z 95 tezami minęło już kilka lat. Dyskusja o wierze przestaje ograniczać się do sporu teologów. Duchowni podejmują decyzje dotyczące własnej przyszłości, zakonnice opuszczają klasztory, dotychczasowy porządek traci swoją podporę, a religijna rewolucja zaczyna wkraczać w najbardziej prywatne obszary życia.
W tych okolicznościach spotykają się Katarzyna von Bora i Marcin Luter.
Ona jest zakonnicą z klasztoru w Nimbschen. On mnichem z Wittenbergi, którego wystąpienie przeciwko praktykom Kościoła uczyniło jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci rodzącej się reformacji. Szafrański umieszcza ich historię pośród świata znajdującego się w gwałtownej zmianie. Księża zastanawiają się nad zmianą wyznania, zmieniają się reguły kościelnego życia, trwa ponowne odczytywanie zasad wiary. Dochodzi również do potajemnych ucieczek zakonnic z klasztorów i aranżowania ich spotkań z byłymi duchownymi.
Historyczne wydarzenia nabierają w dramacie wymiaru bardzo ludzkiego. Wielkie idee spotykają się z koniecznością podejmowania całkiem konkretnych decyzji: gdzie żyć, z kim związać swoją przyszłość, z czego zrezygnować i co zrobić z wolnością, która pojawia się wraz z rozpadem dotychczasowych zasad.
Katarzyna von Bora rzeczywiście znalazła się w centrum tej historii. Po ucieczce z klasztoru trafiła do Wittenbergi. Jej późniejsze małżeństwo z Lutrem stało się jednym z symbolicznych wydarzeń reformacji, szczególnie wobec odrzucenia przez jej zwolenników obowiązkowego celibatu duchownych. Szafrański wybiera okres poprzedzający ślub i obserwuje proces, który prowadzi dwoje bohaterów do wspólnego życia.
Jednocześnie jego Luter musi zmierzyć się z sytuacją, którą sam pomógł stworzyć. Człowiek występujący przeciwko zastanemu porządkowi przekonuje się, że raz rozpoczętej zmiany nie sposób już precyzyjnie kontrolować. Idee zaczynają mieć własne konsekwencje, wpływają na życie ludzi i zmuszają również ich autora do określenia własnego miejsca w nowej rzeczywistości.
Adrian Szafrański jest dramatopisarzem i scenarzystą. Ukończył filozofię na Uniwersytecie Opolskim. W 2018 roku obronił pracę poświęconą kategorii Realnego w tekstach z zakresu krytyki filmowej Slavoja Žižka.
Z teatrem związany jest od kilku lat. Współtworzył spektakle „Moją ulicą płynie rzeka” w Teatrze im. Jana Kochanowskiego w Opolu oraz „Dwanaście prac Heraklesa” w krakowskim Teatrze Groteska, oba w reżyserii Elżbiety Depty. W 2026 roku współpracował z tą samą reżyserką przy „Kopciuszku” w Teatrze im. Ludwika Solskiego w Tarnowie.
Ma także doświadczenie scenariuszowe zdobywane poza teatrem. W latach 2020–2023 pisał scenariusze do serialu „Lombard. Życie pod zastaw”. W tym samym okresie współpracował z KAZ Studio Gdynia przy produkcjach animowanych dla dzieci, między innymi przy serii „Rodzina Treflików”.
Coraz wyraźniejsze miejsce w jego pracy zajmuje jednak dramaturgia. Jego teksty regularnie pojawiają się w konkursach poświęconych nowemu dramatowi. Był finalistą Sceny Nowej Dramaturgii w 2023 roku, konkursu na koncepcję sztuki teatralnej o Trinie Papisten oraz Międzynarodowej Nagrody Dramaturgicznej Aurora w 2024 roku. W tym samym roku po raz pierwszy dotarł do półfinału Nagrody Dramaturgicznej im. Tadeusza Różewicza. „Luter/von Bora” przynosi więc jego kolejną obecność w gronie półfinalistów tego konkursu.
Szafrański jest także laureatem stypendiów Marszałka Województwa Opolskiego z lat 2021 i 2026 oraz stypendium ZAiKS w 2026 roku.
Od 2025 roku sam pracuje nad upowszechnianiem współczesnej dramaturgii. W Bibliotece na Pradze Północ prowadzi i reżyseruje cykl „Spotkania z dramatem”, zapraszając dramatopisarzy i aktorów do wspólnej pracy nad czytaniami performatywnymi. Krakowska prezentacja „Luter/von Bora” stawia go więc po drugiej stronie podobnego procesu – tym razem to jego własny tekst zostanie poddany scenicznej próbie.
Czytanie w BARAKAH wyreżyseruje Michał Telega, reżyser teatralny i dramaturg, absolwent Wydziału Reżyserii Dramatu Akademii Sztuk Teatralnych w Krakowie, wykładowca Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego oraz doktorant Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie.
Jego przedstawienia prezentowano między innymi podczas Boskiej Komedii oraz Festiwalu Sztuki Reżyserskiej „Interpretacje”, a także za granicą – w Pradze, Bratysławie, Bukareszcie i Moskwie. Jest twórcą takich spektakli jak „Po Burzy”, „Powrót Odysa”, „Marzyciele”, „Anioły w Ameryce, czyli demony w Polsce”, „Metamorfoza Narcyza” czy „Ptaki krzyczą nieustannie”. Jest również autorem tekstów i projektów dramaturgicznych, wśród których znalazły się „Aktorki, czyli przepraszam, że dotykam” oraz „Grupa warszawska”.
W czytaniu „Luter/von Bora” wystąpią Inga Chmurzyńska, Michał Kościuk, Monika Kufel, Michał Nowicki i Łukasz Schmidt.
Po prezentacji odbędzie się spotkanie z twórcami prowadzone przez Joannę Oparek, przedstawicielkę Rady Programowej Nagrody Dramaturgicznej im. Tadeusza Różewicza.
„Luter/von Bora” – Adrian Szafrański
czytanie performatywne
15 października 2026, godz. 19.00
Teatr BARAKAH w Krakowie
Reżyseria: Michał Telega
Obsada: Inga Chmurzyńska, Michał Kościuk, Monika Kufel, Michał Nowicki, Łukasz Schmidt
Po czytaniu: spotkanie z twórcami prowadzone przez Joannę Oparek.
Projekt współfinansowany ze środków Miasta Krakowa.
